បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃភាពមិនស៊ីសង្វាក់គ្នារវាងសកម្មភាពឧស្សាហកម្ម និងប្រព័ន្ធបរិស្ថាន ដែលបង្កឱ្យមានការប្រែប្រួលបរិស្ថានសកល ដូចជាការបំពុលដោយសារធាតុគីមីកសិកម្ម ការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងការរីករាលដាលនៃភាពរាំងស្ងួតធ្ងន់ធ្ងរ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រពិនិត្យឡើងវិញ (Literature Review) លើការអនុវត្តជីវបច្ចេកវិទ្យាក្នុងវិស័យកសិកម្ម និងថាមពល ដោយភ្ជាប់ទៅនឹងគោលការណ៍នៃប្រព័ន្ធបរិស្ថានឧស្សាហកម្ម (Industrial Ecology)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Genetically Engineered Drought-Resistant Crops (HVA1 gene) ការអភិវឌ្ឍដំណាំកែច្នៃហ្សែនធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត (ប្រើប្រាស់ហ្សែន HVA1) |
ជួយរក្សាកំណើនលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិក្នុងលក្ខខណ្ឌខ្វះទឹក និងកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃអសន្តិសុខស្បៀងដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ជួបប្រទះការប្រឆាំងពីសាធារណជនទាក់ទងនឹងសុវត្ថិភាពចំណីអាហារ GMO និងការធ្វើតេស្តក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ (Field testing) នៅមានកម្រិត។ | បង្កើនភាពធន់នឹងការខ្វះទឹក និងជាតិប្រៃបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ |
| Cellulosic Bioethanol Production ការផលិតជីវអេតាណុលពីសែលុយឡូសដោយប្រើអង់ស៊ីម |
មិនប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខស្បៀង ប្រើប្រាស់កាកសំណល់ជីវម៉ាសដែលអាចកកើតឡើងវិញ និងមានសក្តានុពលតម្លៃថោក។ | បច្ចេកទេសពង្រីកទំហំផលិតកម្ម (Scale-up) ជាបញ្ហាប្រឈម ហើយវត្ថុធាតុដើមមានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការបំបែក។ | អាចបន្ថយតម្លៃអង់ស៊ីមសែលុយឡាសមកត្រឹមក្រោម ០,០១ ដុល្លារអាមេរិកក្នុងមួយលីត្រ និងបំបែកសែលុយឡូសបាន ១០០% ក្នុងរយៈពេល ៥ ថ្ងៃដោយប្រើល្បាយអង់ស៊ីមចម្រុះ។ |
| Mediatorless Microbial Fuel Cells កោសិកាឥន្ធនៈអតិសុខុមប្រាណដោយផ្ទាល់ (ប្រើ Rhodoferax ferrireducens) |
បំប្លែងថាមពលពីកាបូអ៊ីដ្រាតទៅជាអគ្គិសនីដោយផ្ទាល់ ដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់ការផលិតអេតាណុល ឬអ៊ីដ្រូសែន។ | បច្ចេកវិទ្យានេះស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលសាកល្បងនៅឡើយ មិនទាន់មានការផលិតក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំក្នុងកម្រិតឧស្សាហកម្មទេ។ | អតិសុខុមប្រាណអាចផ្ទេរអេឡិចត្រុងទៅអេឡិចត្រូតក្រាហ្វីត (Graphite electrodes) បានដោយផ្ទាល់ និងប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ |
| Catalytic Cracking of Palm Oil ការបំបែកប្រេងដូងជាជីវឥន្ធនៈតាមរយៈកាតាលីករ (Catalytic Cracking) |
ប្រើប្រាស់ធនធានតំបន់ត្រូពិចដែលអាចកកើតឡើងវិញ ដើម្បីផលិតជាប្រេងសាំង ម៉ាស៊ូត និងប្រេងកាតបានដោយផ្ទាល់។ | ប្រកួតប្រជែងជាមួយនឹងធនធានស្បៀងអាហារ (ប្រេងដូង) ដែលអាចធ្វើឱ្យតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចមិនមានចីរភាពសម្រាប់ការផលិតទ្រង់ទ្រាយធំ។ | អត្រាបំប្លែងប្រេងដូងទទួលបាន ៩៩% ដោយផ្តល់ទិន្នផលប្រេងសាំង (Gasoline yield) ចំនួន ៤៨%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យាទាំងនេះទាមទារឱ្យមានមន្ទីរពិសោធន៍ជីវបច្ចេកវិទ្យាកម្រិតខ្ពស់ ធនធានហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់ការធ្វើមាត្រដ្ឋាន (Scale-up) និងប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យផលប៉ះពាល់បរិស្ថានច្បាស់លាស់។
ការសិក្សានេះផ្តោតខ្លាំងលើករណីបឹង Chad និងវាលខ្សាច់សាហារ៉ានៅទ្វីបអាហ្វ្រិក ព្រមទាំងប្រើប្រាស់ទិន្នន័យមន្ទីរពិសោធន៍នៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ ទោះបីជាបរិបទភូមិសាស្ត្រខុសគ្នាក្តី ប៉ុន្តែគោលការណ៍កសិកម្ម និងភាពរាំងស្ងួតនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធខ្លាំងដល់កម្ពុជា ដែលកំពុងប្រឈមនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងពឹងផ្អែកខ្លាំងលើវិស័យកសិកម្ម។
វិធីសាស្ត្រជីវបច្ចេកវិទ្យាទាំងនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ពង្រឹងវិស័យកសិកម្ម និងអភិវឌ្ឍន៍ថាមពលកកើតឡើងវិញនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការបង្វែរពីកសិកម្មប្រពៃណីទៅកាន់ការធ្វើសមាហរណកម្មជីវបច្ចេកវិទ្យា និងអេកូឡូស៊ីឧស្សាហកម្ម នឹងជួយកម្ពុជាកាត់បន្ថយការនាំចូលប្រេងឥន្ធនៈ និងបង្កើនភាពធន់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Industrial ecology (អេកូឡូស៊ីឧស្សាហកម្ម) | ជាការសិក្សាពីលំហូរនៃវត្ថុធាតុដើម និងថាមពលនៅក្នុងប្រព័ន្ធឧស្សាហកម្ម ដោយចាត់ទុកវាដូចជាប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធម្មជាតិ ដែលកាកសំណល់ពីរោងចក្រមួយអាចក្លាយជាវត្ថុធាតុដើមសម្រាប់រោងចក្រមួយទៀត ដើម្បីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន។ | ដូចជាប្រព័ន្ធកែច្នៃសំរាមក្នុងព្រៃធម្មជាតិ ដែលស្លឹកឈើជ្រុះរលួយក្លាយជាជីសម្រាប់ចិញ្ចឹមរុក្ខជាតិផ្សេងទៀតបន្ត។ |
| Recalcitrant raw materials (វត្ថុធាតុដើមដែលពិបាកបំបែក) | ជាប្រភេទសារធាតុសរីរាង្គ (ដូចជាសែលុយឡូសក្នុងរុក្ខជាតិ) ដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធរឹងមាំ និងធន់នឹងការបំបែកដោយអតិសុខុមប្រាណ ឬអង់ស៊ីម ដែលធ្វើឱ្យវាមានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការកែច្នៃយកទៅធ្វើជាជីវឥន្ធនៈ។ | ដូចជាការព្យាយាមទំពារគ្រាប់ស្វាយ ដែលមានសំបករឹង និងស្វិតខ្លាំង ពិបាកនឹងរំលាយជាងសាច់ស្វាយធម្មតា។ |
| Abscisic acid (អាស៊ីតអាប់ស៊ីស៊ីក) | ជាអរម៉ូនរុក្ខជាតិមួយប្រភេទដែលមានតួនាទីគ្រប់គ្រងការលូតលាស់ និងជួយរុក្ខជាតិឱ្យសម្របខ្លួនទៅនឹងភាពតានតឹងពីបរិស្ថាន ដូចជាគ្រោះរាំងស្ងួត ដោយជំរុញឱ្យរុក្ខជាតិបិទរន្ធញើសដើម្បីរក្សាជាតិទឹកកុំឱ្យហួតអស់។ | ដូចជាមុខងារសន្សំសំចៃថ្មទូរស័ព្ទ (Power Saving Mode) ដែលបិទកម្មវិធីមិនចាំបាច់នៅពេលជិតអស់ថ្ម ដើម្បីរក្សាថាមពលឱ្យប្រើបានយូរ។ |
| Cellobiohydrolase (អង់ស៊ីមសែលុយប៊ីយ៉ូអ៊ីដ្រូឡាស) | ជាប្រភេទអង់ស៊ីមពិសេសមួយដែលបញ្ចេញដោយអតិសុខុមប្រាណ (ដូចជាផ្សិត Trichoderma reesei) ដើម្បីកាត់ផ្តាច់ម៉ូលេគុលសែលុយឡូសដ៏វែងនៅត្រង់ចុងសងខាង បង្កើតជាស្ករសាមញ្ញដែលអាចយកទៅផលិតជាអេតាណុលបាន។ | ដូចជាកន្ត្រៃដែលកាត់ខ្សែពួរវែងៗឱ្យទៅជាកង់ខ្លីៗ ដើម្បីងាយស្រួលយកទៅប្រើប្រាស់បន្ត។ |
| Saccharification (ការបំប្លែងជាស្ករ) | ជាដំណើរការគីមី ឬជីវសាស្រ្តក្នុងការបំបែកកាបូអ៊ីដ្រាតស្មុគស្មាញ (ដូចជាម្សៅ ឬសែលុយឡូស) ឱ្យទៅជាជាតិស្ករសាមញ្ញ (Monosaccharides) ដើម្បីងាយស្រួលយកទៅធ្វើការបន្ទុំបង្កើតជាស្រា ឬជីវឥន្ធនៈ។ | ដូចជាការទំពារបាយយូរៗទាល់តែមានអារម្មណ៍ថាផ្អែម ដោយសារទឹកមាត់បានបំបែកជាតិម្សៅក្នុងបាយឱ្យទៅជាជាតិស្ករ។ |
| Mediatorless microbial fuel cells (កោសិកាឥន្ធនៈអតិសុខុមប្រាណមិនប្រើភ្នាក់ងារកណ្តាល) | ជាប្រព័ន្ធផលិតអគ្គិសនីដែលប្រើប្រាស់បាក់តេរី (ដូចជា Rhodoferax ferrireducens) ដើម្បីបញ្ជូនអេឡិចត្រុងដោយផ្ទាល់ទៅកាន់អេឡិចត្រូតក្នុងអំឡុងពេលវាស៊ីកាបូអ៊ីដ្រាត ដោយមិនចាំបាច់ត្រូវការសារធាតុគីមីផ្សេងមកជួយចម្លង។ | ដូចជាការប្រគល់លុយដោយផ្ទាល់ដៃទៅអ្នកលក់ ដោយមិនបាច់ផ្ញើតាមរយៈអ្នកទីបី ឬភ្នាក់ងារផ្ទេរប្រាក់ឡើយ។ |
| Catalytic cracking (ការបំបែកដោយកាតាលីករ) | ជាដំណើរការនៅក្នុងរោងចក្រចម្រាញ់ ដែលប្រើប្រាស់កម្ដៅ និងសារធាតុកាតាលីករ (សារធាតុជួយពន្លឿនប្រតិកម្ម) ដើម្បីបំបែកម៉ូលេគុលធំៗនៃប្រេង (ដូចជាប្រេងដូង) ឱ្យទៅជាម៉ូលេគុលតូចៗ ដែលមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ដូចជា ប្រេងសាំង និងម៉ាស៊ូត។ | ដូចជាការប្រើកាំបិតមុតស្រួច (កាតាលីករ) ដើម្បីពុះអុសដុំធំៗឱ្យទៅជាចម្រៀកតូចៗ ដែលងាយស្រួលយកទៅដុតឱ្យឆេះសន្ធោសន្ធៅ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
