Original Title: Daily and Annual CO2 Uptake of Pterocarpus macrocarpus and Azadirachta siamensis under Field Condition
Source: li01.tci-thaijo.org
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការស្រូបយកឧស្ម័នកាបូនិច (CO2) ប្រចាំថ្ងៃ និងប្រចាំឆ្នាំរបស់ដើមធ្នង់ (Pterocarpus macrocarpus) និងដើមស្តៅ (Azadirachta siamensis) ក្នុងលក្ខខណ្ឌវាលជាក់ស្តែង

ចំណងជើងដើម៖ Daily and Annual CO2 Uptake of Pterocarpus macrocarpus and Azadirachta siamensis under Field Condition

អ្នកនិពន្ធ៖ Sureeporn Kerdkankaew (The Joint Graduate School of Energy and Environment, King Mongkut’s University of Technology Thonburi, Bangkok 10140, Thailand), Jesada Luangjame (Department of National Park, Wildlife and Plant Conservation. Phaholyothin Rd., Chatuchak, Bangkok 10900, Thailand), Pojanie Khummongkol (Division of Environmental Technology, School of Energy and Materials, King Mongkut’s University of Technology, Thonburi, Thailand)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2004 Kasetsart J. (Nat. Sci.)

វិស័យសិក្សា៖ Environmental Science

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាកំណើនឧស្ម័នកាបូនិច (CO2) ក្នុងបរិយាកាស ដោយវាស់ស្ទង់សមត្ថភាពស្រូបយក CO2 របស់ប្រភេទដើមឈើផ្សេងគ្នា ដើម្បីផ្តល់ទិន្នន័យសម្រាប់រៀបចំតំបន់បៃតងក្នុងគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ទីក្រុង។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់ឧបករណ៍វាស់ស្ទង់រស្មីសំយោគតាមចម្ការជាក់ស្តែង រួមផ្សំជាមួយរូបមន្តគណិតវិទ្យា ដើម្បីវាយតម្លៃការស្រូបយកនិងបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនិច។

ការវាស់ស្ទង់ការផ្លាស់ប្តូរឧស្ម័នកម្រិតស្លឹក (Leaf-scale Gas Exchange Measurement)
ការគណនាការស្រូបយក CO2 ពេលថ្ងៃ និងការបញ្ចេញ CO2 ពេលយប់ដោយអត្រាដកដង្ហើម (Calculation of daytime CO2 uptake and nighttime CO2 release)
ការប្រើប្រាស់គំរូគណិតវិទ្យាសម្រាប់ប៉ាន់ស្មានបរិមាណកាបូនប្រចាំឆ្នាំ (Mathematical modeling for annual carbon estimation)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

ដើមស្តៅ Azadirachta siamensis មានអត្រាស្រូបយក CO2 ពេលថ្ងៃខ្ពស់ជាងដើមធ្នង់ Pterocarpus macrocarpus ជាពិសេសក្នុងខែសីហា និងធ្នូ ដែលមានតម្លៃអតិបរមា ៨៩,២៧ gC m-2 ក្នុងខែធ្នូ។
ការប៉ាន់ស្មានការស្រូបយក CO2 សុទ្ធប្រចាំឆ្នាំគឺ ៤៨៧,២៣ gC m-2 សម្រាប់ដើម A. siamensis និង ៣៨២,៦៣ gC m-2 សម្រាប់ដើម P. macrocarpus។
សម្រាប់ការរៀបចំផែនការទីក្រុង ដើមឈើដែលលូតលាស់លឿនដូចជា A. siamensis គួរតែត្រូវបានដាំដុះ ដើម្បីកាត់បន្ថយការបំពុលខ្យល់ និងស្រូបយក CO2 បានកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Leaf-scale Gas Exchange Measurement + Mathematical Modeling ការវាស់ស្ទង់ការផ្លាស់ប្តូរឧស្ម័នកម្រិតស្លឹក រួមបញ្ចូលជាមួយគំរូគណិតវិទ្យា	ងាយស្រួលអនុវត្តសម្រាប់ការវាយតម្លៃប្រភេទដើមឈើនីមួយៗដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ជាពិសេសការសិក្សានៅតំបន់សួនច្បារទីក្រុង ឬចម្ការដាំដុះ ហើយទិន្នន័យអាចយកទៅគណនាបរិមាណកាបូនប្រចាំឆ្នាំបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។	ទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យដោយដៃច្រើនដង និងចំណាយពេលយូរក្នុងការវាស់ស្ទង់រៀងរាល់ម៉ោង ហើយវិធីនេះមិនបានរាប់បញ្ចូលបរិមាណឧស្ម័នកាបូនិចដែលបញ្ចេញពីដី (Soil respiration) នោះទេ។	បានប៉ាន់ស្មានការស្រូបយក CO2 សុទ្ធប្រចាំឆ្នាំចំនួន ៤៨៧,២៣ gC m-2 សម្រាប់ដើមស្តៅ (A. siamensis) និង ៣៨២,៦៣ gC m-2 សម្រាប់ដើមធ្នង់ (P. macrocarpus)។
Eddy Covariance (EC) Technique បច្ចេកទេសវាស់ស្ទង់ចរន្តខ្យល់កួចសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរឧស្ម័នក្នុងបរិយាកាស	អាចវាស់ស្ទង់ការផ្លាស់ប្តូរឧស្ម័នកាបូនិច និងចំហាយទឹកសម្រាប់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទាំងមូល (រាប់បញ្ចូលទាំងដី និងរុក្ខជាតិគ្រប់ប្រភេទ) ក្នុងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានទូលំទូលាយ។	ត្រូវការឧបករណ៍ធំៗ ចំណាយថវិកាខ្ពស់ក្នុងការដំឡើង និងមិនស័ក្តិសមសម្រាប់ការវាស់ស្ទង់ដើមឈើណាមួយដាច់ដោយឡែកនៅក្នុងតំបន់ដែលមានរុក្ខជាតិចម្រុះនោះទេ។	ផ្អែកតាមឯកសារយោងក្នុងអត្ថបទ វិធីនេះបានរកឃើញបរិមាណកាបូនស្រូបយកប្រចាំឆ្នាំចន្លោះពី ១០០ ទៅ ៥៩០ gC m-2 នៅក្នុងព្រៃត្រូពិច (Barcza, 2001)។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឱ្យមានឧបករណ៍វាស់ស្ទង់រស្មីសំយោគចល័តនៅទីវាល ទិន្នន័យអាកាសធាតុប្រចាំថ្ងៃ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគស្ថិតិ។

Hardware: ឧបករណ៍វាស់ស្ទង់រស្មីសំយោគចល័ត (Portable photosynthesis system ឧទាហរណ៍៖ Li-Cor 6200) សម្រាប់វាស់អត្រាស្រូបនិងបញ្ចេញ CO2 ដោយផ្ទាល់នៅលើស្លឹកឈើ។
Dataset: ទិន្នន័យសីតុណ្ហភាពខ្យល់ប្រចាំថ្ងៃមធ្យម ដែលទទួលបានពីស្ថានីយឧតុនិយម សម្រាប់យកមកប្រើប្រាស់ក្នុងរូបមន្តគណនាអត្រាដកដង្ហើមរបស់រុក្ខជាតិនៅពេលយប់។
Software: កម្មវិធីស្ថិតិសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យប្រៀបធៀប ដូចជាការវិភាគភាពប្រែប្រួល ANOVA, ការធ្វើតេស្ត Duncan’s New Multiple Range Test និង Student’s t test។
Environment: ទីតាំងចម្ការពិសោធន៍ដែលមានដើមឈើលូតលាស់ស្រាប់ (មានអាយុកាលប្រមាណ ១១ឆ្នាំ) ដែលមានគម្លាតដាំដុះច្បាស់លាស់ (៤ គុណនឹង ៤ ម៉ែត្រ)។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវរុក្ខាប្រមាញ់ក្នុងខេត្ត Kanchanaburi ប្រទេសថៃ ដែលមានប្រភេទដីល្បាយខ្សាច់ (Sandy loam) និងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុប្រហាក់ប្រហែលនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ការប្រមូលទិន្នន័យផ្តោតសំខាន់តែលើដើមធ្នង់ (ប្រភេទលូតលាស់យឺត) និងដើមស្តៅ (ប្រភេទលូតលាស់លឿន) ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ២០០០ ប៉ុណ្ណោះ។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសាររុក្ខជាតិទាំងពីរប្រភេទនេះមានដាំដុះយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងស្រុក ហើយលទ្ធផលអាចប្រើជាមូលដ្ឋានប្រៀបធៀបសមត្ថភាពស្រូបកាបូន។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងបរិស្ថាន និងផែនការទីក្រុង។

ការរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍ទីក្រុងបៃតង (រាជធានីភ្នំពេញ និងក្រុងសៀមរាប): ទិន្នន័យនេះអាចជួយអ្នករៀបចំទីក្រុងក្នុងការសម្រេចចិត្តជ្រើសរើសប្រភេទដើមឈើលូតលាស់លឿន (ដូចជាដើមស្តៅ) សម្រាប់ដាំតាមដងផ្លូវ និងសួនច្បារសាធារណៈ ដើម្បីពន្លឿនការស្រូបយកកាបូន និងកាត់បន្ថយការបំពុលខ្យល់។
គម្រោងស្តារព្រៃឈើ និងឥណទានកាបូន (តំបន់ភ្នំក្រវាញ និងព្រៃឡង់): រដ្ឋបាលព្រៃឈើ និងអង្គការអភិរក្សអាចប្រើយន្តការវាស់ស្ទង់កម្រិតស្លឹកនេះ ដើម្បីប៉ាន់ស្មានសមត្ថភាពស្តុកទុកកាបូនសុទ្ធប្រចាំឆ្នាំ (Carbon sequestration) សម្រាប់ការជួញដូរឥណទានកាបូន (Carbon Credit) ជាពិសេសការដាំដើមធ្នង់ដែលជាឈើប្រណីត។
ប្រព័ន្ធកសិ-រុក្ខកម្មនៅតាមសហគមន៍ (ខេត្តកំពង់ចាម និងត្បូងឃ្មុំ): កសិករ និងអ្នកស្រាវជ្រាវអាចធ្វើការវាយតម្លៃពីអត្ថប្រយោជន៍នៃការដាំដើមស្តៅលាយឡំជាមួយដំណាំកសិកម្ម ដើម្បីជួយធ្វើឱ្យគុណភាពដីនិងខ្យល់មានភាពប្រសើរឡើង ខណៈពេលដែលដើមស្តៅធន់នឹងភាពរាំងស្ងួត។

ជារួម ការយល់ដឹងពីសមត្ថភាពស្រូបយកកាបូនខុសគ្នារវាងប្រភេទដើមឈើលូតលាស់លឿននិងយឺត នឹងផ្តល់ជាទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្រដ៏រឹងមាំមួយ សម្រាប់អ្នករៀបចំគោលនយោបាយកម្ពុជាក្នុងការសម្រេចចិត្តដាំដើមឈើឱ្យចំគោលដៅ។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

សិក្សាមូលដ្ឋានគ្រឹះស្តីពីការវាស់ស្ទង់ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់: និស្សិតត្រូវស្វែងយល់ពីទ្រឹស្តីរស្មីសំយោគ និងចាប់ផ្តើមធ្វើការអនុវត្តផ្ទាល់ជាមួយឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ចល័តទំនើបៗដូចជា LI-COR 6400XT ឬ LI-6800 Portable Photosynthesis System ដើម្បីរៀនពីរបៀបវាស់អត្រាស្រូបយកឧស្ម័នកាបូនិចនៅលើស្លឹកឈើ។
រៀបចំទីតាំងសិក្សា និងកត់ត្រាទិន្នន័យអាកាសធាតុ: ជ្រើសរើសតំបន់សិក្សាដែលមានប្រភេទដើមឈើគោលដៅ (ឧទាហរណ៍ ដើមបេង នាងនួន ឬស្តៅ) នៅក្នុងតំបន់អភិរក្ស ឬសួនរុក្ខជាតិ រួចប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ HOBO Data Loggers សម្រាប់កត់ត្រាសីតុណ្ហភាពខ្យល់ និងកម្រិតពន្លឺព្រះអាទិត្យ (PAR) ប្រចាំថ្ងៃដោយស្វ័យប្រវត្តិ។
អនុវត្តការប្រមូលទិន្នន័យ និងប្រើប្រាស់កម្មវិធីស្ថិតិ: ចុះវាស់ស្ទង់ទិន្នន័យផ្លាស់ប្តូរឧស្ម័នរៀងរាល់មួយម៉ោងម្តងនៅពេលថ្ងៃ តាមរដូវកាលផ្សេងៗគ្នា រួចនាំយកទិន្នន័យទៅវិភាគដោយប្រើប្រាស់កម្មវិធី SPSS ឬ R Studio (ប្រើវិធីសាស្ត្រ ANOVA និង Duncan's Test) ដើម្បីប្រៀបធៀបភាពខុសគ្នារវាងប្រភេទដើមឈើនីមួយៗ។
អនុវត្តគំរូគណិតវិទ្យាដើម្បីរកអត្រាកាបូនប្រចាំឆ្នាំ: ប្រើប្រាស់រូបមន្ត A = Pn - R រួមជាមួយការគណនាអត្រាបញ្ចេញកាបូននៅពេលយប់ដោយពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យសីតុណ្ហភាព ដើម្បីធ្វើការគណនារកបរិមាណកាបូនិចសុទ្ធដែលរុក្ខជាតិអាចស្តុកទុកបានពេញមួយឆ្នាំ ដោយប្រើកម្មវិធី Microsoft Excel ឬ Python។
ចងក្រងលទ្ធផល និងផ្សារភ្ជាប់ជាមួយគម្រោងបរិស្ថានជាតិ: សរសេរជារបាយការណ៍ស្រាវជ្រាវ (Research Paper) បង្ហាញពីប្រភេទឈើដែលល្អបំផុតសម្រាប់ការកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងរៀបចំបទបង្ហាញជូនស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ឬក្រសួងបរិស្ថាន ដើម្បីជួយគាំទ្រដល់គម្រោងឥណទានកាបូន REDD+ នៅកម្ពុជា។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Carbon sequester (ការស្តុកទុកកាបូន)	ដំណើរការដែលរុក្ខជាតិស្រូបយកឧស្ម័នកាបូនិច (CO2) ពីបរិយាកាស ហើយរក្សាទុកវានៅក្នុងទម្រង់ជាជីវម៉ាស (ដើម មែក ស្លឹក និងឫស) តាមរយៈរស្មីសំយោគ ដើម្បីកាត់បន្ថយការឡើងកម្តៅផែនដីនិងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។	ដូចជាការយកសំរាម (CO2) ពីក្នុងខ្យល់ទៅកប់ទុកក្នុងដី ឬកែច្នៃជារបស់ប្រើប្រាស់ (សាច់ឈើ) ដើម្បីឱ្យបរិស្ថានស្អាត។
Net CO2 uptake (ការស្រូបយកកាបូនិចសុទ្ធ)	បរិមាណសរុបនៃឧស្ម័នកាបូនិចដែលរុក្ខជាតិមួយស្រូបយកបាន បន្ទាប់ពីយកបរិមាណដែលស្រូបចូលសម្រាប់ធ្វើរស្មីសំយោគនៅពេលថ្ងៃ ដកនឹងបរិមាណដែលបញ្ចេញចោលតាមរយៈការដកដង្ហើមនៅពេលយប់។	ដូចជាប្រាក់ចំណេញសុទ្ធប្រចាំខែ បន្ទាប់ពីយកប្រាក់ចំណូលដែលរកបានដកនឹងការចំណាយប្រចាំថ្ងៃរួច។
Eddy covariance (EC) (វិធីសាស្ត្រវាស់ស្ទង់ចរន្តខ្យល់កួច)	បច្ចេកទេសវាស់ស្ទង់ការផ្លាស់ប្តូរឧស្ម័ន (ដូចជា CO2 និងចំហាយទឹក) រវាងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី (ដូចជាព្រៃឈើទាំងមូល) និងបរិយាកាស ដោយគណនាពីល្បឿនខ្យល់និងកំហាប់ឧស្ម័នក្នុងបរិយាកាសបើកចំហ។	ដូចជាការដាក់ម៉ាស៊ីនស្កេននៅមាត់ទ្វារផ្សារទំនើប ដើម្បីរាប់ចំនួនមនុស្សចូល និងចេញក្នុងពេលតែមួយ។
Nighttime CO2 release / Respiration rate (ការបញ្ចេញកាបូនិចនៅពេលយប់ / អត្រាដកដង្ហើម)	ដំណើរការដែលរុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ថាមពលដែលបានស្តុកទុកនៅពេលថ្ងៃដើម្បីលូតលាស់ ដោយបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនិច (CO2) ចូលទៅក្នុងបរិយាកាសវិញនៅពេលយប់ដែលគ្មានពន្លឺព្រះអាទិត្យសម្រាប់ធ្វើរស្មីសំយោគ។	ដូចជាមនុស្សយើងហូបបាយនៅពេលថ្ងៃ ហើយដកដង្ហើមបញ្ចេញខ្យល់កាបូនិចចោលនៅពេលយប់ពេលកំពុងគេង។
Leaf-scale gas exchange (ការផ្លាស់ប្តូរឧស្ម័នកម្រិតស្លឹក)	ការវាស់ស្ទង់បរិមាណឧស្ម័នកាបូនិចដែលស្រូបចូល និងបញ្ចេញមកវិញដោយផ្តោតតែលើស្លឹកឈើមួយសន្លឹកៗ ដោយប្រើឧបករណ៍ចល័ត ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបសមត្ថភាពរុក្ខជាតិនីមួយៗដោយផ្ទាល់។	ដូចជាការយកឧបករណ៍វាស់ចង្វាក់បេះដូងទៅវាស់មនុស្សម្នាក់ៗផ្ទាល់ ដើម្បីដឹងថានរណាមានសុខភាពល្អជាងគេ ជាជាងការវាយតម្លៃជារួម។
Afforestation (ការដាំព្រៃឈើឡើងវិញ / ការបង្កើតព្រៃ)	សកម្មភាពនៃការដាំដើមឈើនៅលើដីដែលមិនធ្លាប់មានព្រៃឈើពីមុនមក ឬដីដែលត្រូវបានកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើអស់រយៈពេលយូរ ដើម្បីបង្កើតជាតំបន់បៃតង និងជួយស្រូបយកឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីបរិយាកាសកាត់បន្ថយការបំពុលខ្យល់។	ដូចជាការសាងសង់សួនច្បារថ្មីមួយនៅលើដីឡូត៍ទំនេរដែលពោរពេញដោយធូលី ដើម្បីផ្តល់ម្លប់និងខ្យល់បរិសុទ្ធសម្រាប់សហគមន៍។
Irradiance (កម្រិតអាំងតង់ស៊ីតេពន្លឺ)	បរិមាណនៃថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យដែលជះមកលើផ្ទៃមួយ (ដូចជាស្លឹកឈើ) ក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃតំបន់ ដែលជាកត្តាសំខាន់បំផុតមួយក្នុងការកំណត់ល្បឿននៃការធ្វើរស្មីសំយោគរបស់រុក្ខជាតិ។	ដូចជាកម្រិតពន្លឺនៃអំពូលភ្លើង ដែលបើភ្លឺខ្លាំងពេកក៏ចាំងភ្នែក បើខ្សោយពេកក៏មើលមិនច្បាស់ គឺត្រូវការកម្រិតល្មមដើម្បីអានសៀវភៅបានល្អ។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖