បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាអំពីអេកូឡូស៊ី និងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានសម្រាប់ការរស់នៅរបស់ខ្យងផលិតគីមទឹកសាបប្រភេទ Hyriopsis (Limnoscapha) myersiana (Lea, 1856) នៅតាមបណ្តោយទន្លេមេក្លង ខេត្តកានចៈនៈបុរី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការប្រមូលសំណាករៀងរាល់ពីរខែម្តង នៅតាមស្ថានីយចំនួន៥ ចាប់ពីខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩២ ដល់ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩៣។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Water Quality Analysis (Van Dorn Sampler & Spectrophotometer) ការវិភាគគុណភាពទឹក (ប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ Van Dorn Sampler និង Spectrophotometer) |
ផ្តល់ទិន្នន័យច្បាស់លាស់អំពីលក្ខណៈរូប និងគីមីនៃទឹក (ដូចជា pH, DO, កាល់ស្យូម, អាម៉ូញាក់) ដែលមានឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់ការរស់នៅរបស់ខ្យង។ | ទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ពិសេស និងមិនអាចធ្វើការវាស់ស្ទង់បានល្អនៅពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងដែលធ្វើឱ្យទឹកល្អក់ខ្លាំង។ | រកឃើញកម្រិតអាម៉ូញាក់អាសូត (០,៨៨ ppm) និងផូស្វាត (០,៨៨ ppm) ខ្ពស់លើសកម្រិតស្តង់ដារ ដោយសារការបង្ហូរទឹកសំណល់រោងចក្រ។ |
| Benthic Soil Texture Analysis (Ekman dredge & Pipette method) ការវិភាគប្រភេទដីបាតទន្លេ (ប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ Ekman dredge និងវិធីសាស្ត្រ Pipette) |
អាចកំណត់យ៉ាងច្បាស់អំពីប្រភេទជម្រកដីដែលខ្យងចូលចិត្តរស់នៅ និងកម្រិត pH របស់ដីបាតទន្លេ។ | ជួបការលំបាក ឬមិនអាចប្រមូលសំណាកបាននៅរដូវវស្សា (ឧ. ខែតុលា) ដោយសារចរន្តទឹកហូរខ្លាំង។ | រកឃើញថាខ្យងភាគច្រើនរស់នៅលើដីប្រភេទល្បាយល្បាប់មានដីឥដ្ឋ (Silt loam) ដែលមាន pH ចន្លោះ ៧,៣ - ៨,០៩។ |
| Quadrat Sampling via Scuba Diving ការចុះរាប់ដោយផ្ទាល់តាមរយៈអ្នកមុជទឹកដោយប្រើប្រាស់ Quadrat (១ ម៉ែត្រការ៉េ) |
ផ្តល់ទិន្នន័យជាក់ស្តែង និងច្បាស់លាស់អំពីដង់ស៊ីតេប្រជាសាស្ត្រ ទំហំ និងទម្ងន់របស់ខ្យងនៅបាតទន្លេ។ | ប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្មច្រើន ត្រូវការអ្នកមុជទឹកដែលមានជំនាញ និងមានហានិភ័យខ្ពស់នៅពេលទឹកជ្រៅ ឬចរន្តទឹកហូរខ្លាំង។ | ប៉ាន់ប្រមាណបានដង់ស៊ីតេខ្យងជាមធ្យមពី ០,២ ទៅ ១០,២ ក្បាលក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ និងទម្ងន់ពី ៤,០ ទៅ ៦៣៥ ក្រាម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានឧបករណ៍វាស់ស្ទង់គុណភាពទឹកនិងដីតាមដងទន្លេ ព្រមទាំងអ្នកជំនាញមុជទឹកសម្រាប់ការប្រមូលទិន្នន័យជីវសាស្ត្រ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទន្លេមេក្លង ខេត្តកានចៈនៈបុរី ប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩២-១៩៩៣ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទន្លេដែលរងសម្ពាធពីកំណើនរោងចក្រឧស្សាហកម្ម។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះប្រព័ន្ធទន្លេសំខាន់ៗរបស់យើងក៏កំពុងប្រឈមនឹងការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្ម និងកសិកម្មស្រដៀងគ្នា ដែលអាចគំរាមកំហែងដល់ពូជខ្យងទឹកសាបក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រនៃការវាយតម្លៃអេកូឡូស៊ី និងគុណភាពទឹកនេះមានសារៈប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវបរិស្ថាននៅកម្ពុជា។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះអាចធ្វើជាគោលការណ៍ណែនាំទាំងសម្រាប់ការអភិរក្សជីវចម្រុះបាតទន្លេ និងសម្រាប់ការជំរុញឧស្សាហកម្មចិញ្ចឹមខ្យងគីមទឹកសាបនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Quadrat (ការយកសំណាកតាមការ៉េ) | វិធីសាស្ត្រសម្រាប់វាយតម្លៃដង់ស៊ីតេនៃប្រជាសាស្ត្រភាវៈរស់ ដោយប្រើស៊ុមរាងការ៉េ (ក្នុងការសិក្សានេះទំហំ ១ ម៉ែត្រការ៉េ) ទម្លាក់ទៅលើទីតាំងណាមួយ រួចរាប់ចំនួនភាវៈរស់ដែលមាននៅក្នុងស៊ុមនោះ។ | ដូចជាការយកកន្ត្រកទៅគ្របលើដីមួយកន្លែង ហើយរាប់ចំនួនសត្វល្អិតដែលមានក្នុងកន្ត្រកនោះ ដើម្បីប៉ាន់ស្មានចំនួនសត្វល្អិតនៅលើដីទាំងមូល។ |
| Silt loam (ដីល្បាយល្បាប់មានដីឥដ្ឋ) | ប្រភេទដីបាតទន្លេដែលមានសមាមាត្រនៃល្បាប់ (Silt) ច្រើនជាងគេ លាយឡំជាមួយខ្សាច់ និងដីឥដ្ឋបន្តិចបន្តួច ដែលជាស្ថានភាពដីសាកសមបំផុតសម្រាប់ការកប់ខ្លួនជ្រកកោនរបស់ខ្យងទឹកសាប។ | ដូចជាម្សៅលាយទឹកបន្តិច ដែលមិនរឹងពេកដូចដីឥដ្ឋសុទ្ធ និងមិនរលុងពេកដូចខ្សាច់សុទ្ធ ធ្វើឱ្យខ្យងងាយស្រួលកប់ខ្លួន។ |
| Dissolved Oxygen / DO (អុកស៊ីហ្សែនរលាយក្នុងទឹក) | បរិមាណឧស្ម័នអុកស៊ីហ្សែនដែលមានរលាយនៅក្នុងទឹក ដែលភាវៈរស់ក្នុងទឹក (ដូចជាត្រី និងខ្យង) ត្រូវការជាចាំបាច់សម្រាប់ដកដង្ហើម និងធ្វើមេតាបូលីស។ | ដូចជាបរិមាណខ្យល់អុកស៊ីហ្សែននៅក្នុងបន្ទប់បិទជិតមួយ ប្រសិនបើមានមនុស្សច្រើនខ្យល់នឹងខ្វះ ធ្វើឱ្យពិបាកដកដង្ហើម។ |
| Alkalinity (ភាពជាបាសនៃទឹក) | សមត្ថភាពរបស់ទឹកក្នុងការបន្សាបជាតិអាស៊ីត (ទប់ទល់នឹងការប្រែប្រួល pH) ដែលជាកត្តាសំខាន់ជួយការពារកុំឱ្យទឹកប្រែជាមានជាតិអាស៊ីតខ្លាំងរហូតសម្លាប់ខ្យងនិងរំលាយស្នូករបស់វា។ | ដូចជាប្រព័ន្ធការពាររាងកាយដែលអាចទប់ទល់នឹងជំងឺ មិនឱ្យរាងកាយធ្លាក់ខ្លួនឈឺភ្លាមៗពេលមានមេរោគចូលមក។ |
| Hardness (ភាពរឹងនៃទឹក) | រង្វាស់នៃបរិមាណសារធាតុរ៉ែដែលរលាយក្នុងទឹក ជាពិសេសកាល់ស្យូម និងម៉ាញ៉េស្យូម ដែលខ្យងត្រូវការចាំបាច់ដើម្បីទាញយកមកបង្កើតនិងពង្រឹងស្នូករបស់វា។ | ដូចជាបរិមាណជាតិកាល់ស្យូមក្នុងទឹកដោះគោដែលជួយពង្រឹងឆ្អឹងរបស់មនុស្ស ទឹកដែលមានភាពរឹងល្មមជួយធ្វើឱ្យស្នូកខ្យងលូតលាស់បានរឹងមាំល្អ។ |
| Turbidity (ភាពល្អក់នៃទឹក) | កម្រិតនៃភាពល្អក់ ឬភាពមិនថ្លានៃទឹក ដែលបណ្តាលមកពីភាគល្អិតព្យួរក្នុងទឹកដូចជាដី ភក់ ឬផ្លុងតុង ដែលរារាំងពន្លឺព្រះអាទិត្យមិនឱ្យជះចូលដល់បាតទឹក កាត់បន្ថយការធ្វើរស្មីសំយោគ។ | ដូចជាការបើកបរក្នុងអ័ព្ទក្រាស់ ដែលធ្វើឱ្យយើងមើលផ្លូវមិនច្បាស់ ទឹកល្អក់ធ្វើឱ្យពន្លឺចូលមិនដល់បាតទន្លេដែលរុក្ខជាតិបាតទន្លេត្រូវការ។ |
| Eutrophic lake (បឹងសម្បូរសារធាតុចិញ្ចឹមជ្រុល) | ប្រភពទឹកដែលមានបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹម (ដូចជាផូស្វាត និងនីត្រូសែន) ច្រើនជ្រុល ធ្វើឱ្យសារាយដុះច្រើនពេក ហើយនៅពេលវាស្លាប់ ការពុកផុយរបស់វានឹងទាញយកអុកស៊ីហ្សែនអស់ពីទឹក។ | ដូចជាការដាក់ជីលើសកម្រិតទៅលើដំណាំ ធ្វើឱ្យស្មៅចង្រៃដុះលូតលាស់លឿនជាងដំណាំ និងដណ្តើមជីវជាតិអស់។ |
| Bivalvia (ថ្នាក់សត្វខ្យងមានស្នូកពីរ) | ចំណាត់ថ្នាក់ជីវសាស្ត្រនៃពពួកសត្វទន់ (Mollusca) ដែលមានស្នូកពីរផ្គុំចូលគ្នា ដូចជា លៀស គ្រំ និងខ្យងផលិតគីម ដែលរស់នៅដោយការច្រោះចំណី (តម្រងចំណី) ពីទឹក។ | ដូចជាសៀវភៅដែលមានក្របពីរប្រកបចូលគ្នា ហើយសត្វរស់នៅចន្លោះក្របការពារទាំងពីរនោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
