បញ្ហា (The Problem)៖ តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍មានជីវចម្រុះថលជលិកសត្វ និងសត្វល្មូនខ្ពស់ ប៉ុន្តែនៅខ្វះទិន្នន័យស្រាវជ្រាវមូលដ្ឋាន និងមិនទាន់មានការយល់ដឹងច្បាស់ពីប្រសិទ្ធភាពនៃវិធីសាស្ត្រអង្កេតនីមួយៗសម្រាប់ការវាយតម្លៃនៅឡើយទេ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការសាកល្បង និងប្រៀបធៀបផ្ទាល់នូវវិធីសាស្ត្រយកគំរូចំនួនបីផ្សេងគ្នានៅក្នុងតំបន់ឧទ្យានជាតិចំនួនបួន ក្នុងទីក្រុងហុងកុង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Transect surveys ការអង្កេតតាមខ្សែបន្ទាត់ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការរកឃើញភាពសម្បូរបែបនៃប្រភេទសត្វ (Species richness) ជាពិសេសថលជលិកសត្វ។ ជាវិធីសាស្ត្រដែលចំណាយពេលតិចជាងគេ និងសាកសមសម្រាប់ការវាយតម្លៃជីវចម្រុះរហ័ស (Rapid assessment)។ | ទាមទារឱ្យមានការរុករកយ៉ាងសកម្ម ហើយអាចនឹងរំលងប្រភេទសត្វល្មូនដែលរស់នៅលាក់ខ្លួនក្នុងគំនរស្លឹកឈើ ឬក្រោមដី។ | រកឃើញថលជលិកសត្វចំនួន ៨ ប្រភេទ (ចាប់បាន ២៥ ក្បាល) ជាមួយនឹងការចំណាយពេលតិចតួចត្រឹមតែ ៨៨,៩ ម៉ោង។ |
| Pitfall traps with drift fences អន្ទាក់រណ្តៅភ្ជាប់របាំងទិសដៅ |
មានប្រសិទ្ធភាពបំផុតក្នុងការចាប់ប្រភេទសត្វល្មូនដែលរស់នៅតាមគំនរស្លឹកឈើ និងទទួលបានចំនួនសត្វច្រើន។ វាដំណើរការដោយស្វ័យប្រវត្តិបន្ទាប់ពីរៀបចំរួច។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្ម និងពេលវេលាច្រើនក្នុងការដំឡើង ត្រួតពិនិត្យ និងថែទាំ។ មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់សត្វដែលរស់នៅលើដើមឈើ ឬថលជលិកសត្វមួយចំនួន។ | ចាប់បានសត្វល្មូនច្រើនជាងគេបំផុតរហូតដល់ ៣៦០ ក្បាល (ពិសេសពពួកបង្គួយ Sphenomorphus indicus)។ |
| Coverboards បន្ទះក្តារជម្រកសិប្បនិម្មិត |
ងាយស្រួលក្នុងការដាក់ពង្រាយ និងស្ទើរតែមិនត្រូវការការថែទាំសោះ ដែលជួយសន្សំសំចៃកម្លាំងពលកម្មក្នុងរយៈពេលវែង។ | មានអត្រាចាប់បានសត្វទាបបំផុតនៅក្នុងតំបន់ត្រូពិច/អនុតំបន់ត្រូពិច ដោយសារតែមានជម្រកធម្មជាតិ (ស្លឹកឈើ គល់ឈើ) សម្បូរស្រាប់។ | ចាប់បានសត្វតិចតួចបំផុត ដោយមានសត្វល្មូនត្រឹម ១៧ ក្បាល និងថលជលិកសត្វ ៣ ក្បាលប៉ុណ្ណោះ ពេញមួយការសិក្សា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ពីធនធាន និងកម្លាំងពលកម្ម (Person-hours) ដែលទាមទារសម្រាប់វិធីសាស្ត្រនីមួយៗ ដែលបង្ហាញពីការខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងរវាងការអង្កេតសកម្ម និងអកម្ម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ព្រៃដាំ និងព្រៃធម្មជាតិទី២ នៃទីក្រុងហុងកុង ប្រទេសចិនភាគខាងត្បូង ដែលមានកម្ពស់ក្រោម ៤០០ ម៉ែត្រ។ ទោះបីជាតំបន់នេះមានអាកាសធាតុអនុតំបន់ត្រូពិចក្តី ប៉ុន្តែលក្ខណៈជម្រកមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដទៃទៀត។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះលទ្ធផលនេះផ្តល់ជាមូលដ្ឋានដ៏រឹងមាំសម្រាប់វាយតម្លៃ និងជ្រើសរើសវិធីសាស្ត្រសិក្សាពីសត្វល្មូននៅតាមតំបន់ព្រៃត្រូពិចរបស់យើងដោយមិនបាច់ចំណាយពេលសាកល្បងខុសម្តងទៀត។
វិធីសាស្ត្រទាំងនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការវាយតម្លៃជីវចម្រុះ និងការស្រាវជ្រាវអភិរក្សនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់រួមគ្នារវាងការអង្កេតតាមខ្សែបន្ទាត់ និងអន្ទាក់រណ្តៅ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ល្អ និងគ្រប់ជ្រុងជ្រោយបំផុតសម្រាប់ការបង្កើតបញ្ជីសារពើភណ្ឌសត្វល្មូន និងថលជលិកសត្វនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Herpetofauna | គឺជាពាក្យបច្ចេកទេសជីវសាស្រ្តរួមដែលប្រើសម្រាប់សម្គាល់លើក្រុមសត្វពីរប្រភេទគឺ ថលជលិកសត្វ (សត្វពាក់កណ្តាលទឹកពាក់កណ្តាលគោក ដូចជាកង្កែប គីង្គក់) និងសត្វល្មូន (ដូចជាពស់ បង្គួយ អណ្តើក) ដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រណាមួយ។ | ដូចជាការប្រើពាក្យថា "គ្រឿងសមុទ្រ" ដើម្បីហៅជារួមនូវពពួក មឹក ក្តាម និងបង្គាអញ្ចឹងដែរ វាជាពាក្យរួមសម្រាប់ហៅសត្វកង្កែបនិងសត្វល្មូន។ |
| Pitfall traps | គឺជាវិធីសាស្ត្រយកគំរូសត្វ (Sampling) ដោយកប់ធុងចូលទៅក្នុងដីឱ្យមាត់ធុងស្មើនឹងផ្ទៃដី ដើម្បីឱ្យសត្វតូចៗដែលដើរ ឬវារកាត់ធ្លាក់ចូលក្នុងធុងនោះដោយចៃដន្យ ជាទូទៅត្រូវប្រើរួមគ្នាជាមួយរបាំងប្លាស្ទិកដើម្បីបង្វែរទិសដៅសត្វ។ | ដូចជាការជីករណ្តៅអន្ទាក់ចាប់សត្វព្រៃកាលពីសម័យមុន ដោយយើងគ្រាន់តែរៀបចំទុករួចរង់ចាំឱ្យសត្វដើរធ្លាក់ចូលដោយខ្លួនឯង។ |
| Transect surveys | គឺជាការអង្កេតតាមខ្សែបន្ទាត់ ដែលតម្រូវឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវដើររុករកសត្វយ៉ាងសកម្មតាមបណ្តោយខ្សែបន្ទាត់ត្រង់មួយដែលមានប្រវែងកំណត់ (ឧទាហរណ៍ ១០០ម៉ែត្រ) ទាំងពេលថ្ងៃ និងពេលយប់ ដើម្បីស្វែងរក និងកត់ត្រាប្រភេទសត្វ។ | ដូចជាការដើរល្បាតតាមផ្លូវមួយត្រង់ក្នុងព្រៃ ហើយអ្នកត្រូវកត់ត្រាទុកនូវចំនួននិងប្រភេទសត្វគ្រប់យ៉ាងដែលអ្នកមើលឃើញនៅសងខាងផ្លូវនោះ។ |
| Coverboards | គឺជាការប្រើប្រាស់បន្ទះក្តារ ឬបន្ទះឈើដាក់តម្រៀបនៅលើដីព្រៃ ដើម្បីបង្កើតជាជម្រកសិប្បនិម្មិតសម្រាប់ទាក់ទាញសត្វល្មូន ឬថលជលិកសត្វឱ្យចូលមកលាក់ខ្លួន រួចអ្នកស្រាវជ្រាវនឹងត្រឡប់មកបើកមើលតាមកាលកំណត់ដើម្បីកត់ត្រាទិន្នន័យ។ | ដូចជាការផ្កាប់ចាន ឬកន្ត្រកចោលលើដី រួចចាំយូរៗម្តងទៅបើកមើលថាតើមានសត្វល្អិត ឬកង្កែបចូលទៅលាក់ខ្លួនក្រោមនោះដែរឬទេ។ |
| Drift fences | ជារបាំងប្លាស្ទិក ឬសំណាញ់ដែលគេចងពាំងលើដីក្នុងកម្ពស់ទាបៗ ដើម្បីរារាំងដំណើររបស់សត្វតូចៗកុំឱ្យឆ្លងកាត់បាន ហើយបង្ខំឱ្យពួកវាវារតាមបណ្តោយរបាំងនោះរហូតធ្លាក់ចូលទៅក្នុងអន្ទាក់រណ្តៅដែលត្រៀមទុក។ | ដូចជាការធ្វើរបងពាំងជុំវិញផ្ទះដើម្បីកុំឱ្យមាន់ដើរចេញក្រៅ ដោយបង្ខំឱ្យមាន់ដើររកច្រកចេញរហូតដល់ចូលក្នុងទ្រុងដែលយើងបើកទ្វាររង់ចាំស្រាប់។ |
| Species accumulation curves | គឺជាក្រាហ្វិកស្ថិតិដែលបង្ហាញពីអត្រានៃការរកឃើញប្រភេទសត្វថ្មីៗ ធៀបនឹងកម្លាំងពលកម្ម (ម៉ោង) ដែលបានចំណាយ។ វាប្រើសម្រាប់វាយតម្លៃថាតើការចុះប្រមូលទិន្នន័យនៅតំបន់មួយមានភាពគ្រប់គ្រាន់ហើយឬនៅ។ | ដូចជាការប្រមូលតែមសំបុត្រប្រៃសណីវគ្គដំបូងយើងងាយរកបានតែមថ្មីៗប្លែកៗច្រើន តែយូរៗទៅយើងចាប់ផ្តើមរកបានតែតែមដដែលៗ ដែលបង្ហាញថាយើងប្រមូលបានស្ទើរតែគ្រប់ម៉ូដហើយ (ខ្សែកោងរាបស្មើ)។ |
| Trap-nights | គឺជារង្វាស់នៃកម្លាំងប្រឹងប្រែងក្នុងការយកគំរូ (Sampling effort) សម្រាប់អន្ទាក់អកម្ម ដោយស្មើនឹងចំនួនអន្ទាក់សរុប គុណជាមួយនឹងចំនួនយប់ដែលអន្ទាក់ទាំងនោះត្រូវបានបើកដំណើរការ។ | ប្រសិនបើអ្នកដាក់អន្ទាក់ ១០ សម្រាប់រយៈពេល ៥ យប់ នោះស្មើនឹងអ្នកបានចំណាយកម្លាំងស្មើនឹងការដាក់អន្ទាក់ ៥០ ក្នុងមួយយប់ (១០គុណ៥ ស្មើ ៥០ អន្ទាក់-យប់)។ |
| Nonmetric multidimensional scaling (NMDS) | គឺជាបច្ចេកទេសវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិប្រភេទ Multivariate ដើម្បីបង្ហាញពីភាពស្រដៀងគ្នា ឬភាពខុសគ្នានៃសមាសភាពសហគមន៍សត្វ ដែលរកឃើញដោយវិធីសាស្ត្រផ្សេងៗគ្នា ទៅជាចំណុចងាយមើលនៅលើក្រាហ្វិក២វិមាត្រ។ | ដូចជាការគូរផែនទីតារាងចំណាត់ថ្នាក់សិស្ស ដោយសិស្សដែលពូកែមុខវិជ្ជាដូចគ្នាឈរនៅជិតគ្នា រីឯសិស្សដែលពូកែមុខវិជ្ជាខុសគ្នាត្រូវឈរនៅឆ្ងាយពីគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
