បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះផ្តោតលើការខ្វះខាតទិន្នន័យរុក្ខសាស្ត្រទាក់ទងនឹងប្រភេទពូជហ្វឺន (ferns) និងរុក្ខជាតិអម្បូរជិតស្និទ្ធនៅក្នុងឧទ្យានជាតិភូវៀង ខេត្តខនកែន ប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅទីតាំង ការកត់ត្រាទីជម្រក និងការចាត់ថ្នាក់រុក្ខសាស្ត្រ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Field Survey and Herbarium Collection ការចុះវាស់ស្ទង់ផ្ទាល់ និងការប្រមូលសំណាករុក្ខជាតិ |
ផ្តល់នូវភស្តុតាងរូបវន្តច្បាស់លាស់ (សំណាក) និងអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវកត់ត្រាទិន្នន័យជាក់ស្តែងអំពីទីជម្រក កម្រិតសំណើម និងបរិស្ថានជុំវិញ។ វាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំសម្រាប់ការសិក្សារុក្ខសាស្ត្រ។ | ចំណាយពេលវេលាយូរ (ត្រូវចុះអង្កេតប្រចាំខែរយៈពេល ៣ ឆ្នាំ) ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើន និងពឹងផ្អែកខ្លាំងលើលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ។ | ប្រមូលបានសំណាក និងទិន្នន័យទីជម្រក រួមទាំងវដ្តជីវិតរបស់រុក្ខជាតិចំនួន ២៥ ប្រភេទ (species) យ៉ាងពេញលេញ។ |
| Morphological Classification & Taxonomic Keys ការចាត់ថ្នាក់តាមសណ្ឋានវិទ្យា និងការប្រើប្រាស់គន្លឹះកំណត់អត្តសញ្ញាណ |
មានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទពូជ ដោយផ្អែកលើលក្ខណៈកាយវិភាគសាស្ត្រលម្អិត (ដូចជាទម្រង់ស្ព័រ និងស្រកា)។ ជួយបង្កើតជាឯកសារយោងស្តង់ដារសម្រាប់អ្នកជំនាន់ក្រោយ។ | ទាមទារអ្នកជំនាញដែលមានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះផ្នែករុក្ខសាស្ត្រ និងត្រូវការពឹងផ្អែកលើសៀវភៅឯកសារយោងដែលមានស្រាប់ (ដូចជាសៀវភៅ Flora of Thailand)។ | បានចាត់ថ្នាក់រុក្ខជាតិដោយជោគជ័យជា ១១ អម្បូរ (families) ១៧ សន្តាន (genera) និង ២៥ ប្រភេទ និងបានបង្កើតគន្លឹះ (Taxonomic key) សម្រាប់ការសម្គាល់ពូជ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍ចុះវាល មន្ទីរពិសោធន៍មូលដ្ឋាន និងធនធានពេលវេលាច្រើនសម្រាប់ការប្រមូល និងចាត់ថ្នាក់សំណាករុក្ខជាតិប្រកបដោយស្តង់ដារ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងយ៉ាងជាក់លាក់នៅក្នុងតំបន់ឧទ្យានជាតិភូវៀង ខេត្តខនកែន ប្រទេសថៃ ដែលផ្តោតលើព្រៃល្បោះ ព្រៃចម្រុះ និងព្រៃស្រោងប្រាំង។ ទោះបីជាទិន្នន័យនេះមានកម្រិតភូមិសាស្ត្រត្រឹមតំបន់មួយក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រភេទព្រៃ និងអាកាសធាតុគឺស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ព្រៃភ្នំក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដូច្នេះវាមានប្រយោជន៍ជាឯកសារយោងដ៏ល្អសម្រាប់ការសិក្សាជីវចម្រុះនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រ និងទិន្នន័យពីការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវជីវចម្រុះ និងការអភិរក្សព្រៃឈើនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះនឹងជួយកម្ពុជាក្នុងការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពបញ្ជីរុក្ខជាតិជាតិ ព្រមទាំងគាំទ្រដល់ទេសចរណ៍ធម្មជាតិ និងការអភិរក្សពូជរុក្ខជាតិកម្រឱ្យមាននិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Fern allies (រុក្ខជាតិអម្បូរជិតស្និទ្ធនឹងហ្វឺន) | ពពួកអម្បូររុក្ខជាតិដែលមិនមានផ្កា និងបន្តពូជតាមរយៈស្ព័រដូចហ្វឺនដែរ ប៉ុន្តែពួកវាមានរចនាសម្ព័ន្ធសរសៃឈាម (vascular system) ឬសរីរាង្គផ្សេងពីរុក្ខជាតិហ្វឺនពិតប្រាកដ (ឧទាហរណ៍ដូចជាពូជ Psilotum nudum)។ | ដូចជាបងប្អូនជីដូនមួយរបស់ហ្វឺនអញ្ចឹង ពួកវាមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា តែមិនមែនជាគ្រួសារបង្កើតតែមួយនោះទេ។ |
| Taxonomic key / dichotomous key (គន្លឹះចាត់ថ្នាក់រុក្ខសាស្ត្រ) | ឧបករណ៍ ឬប្រព័ន្ធដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើសម្រាប់កំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទរុក្ខជាតិ ឬសត្វ ដោយផ្អែកលើការជ្រើសរើសលក្ខណៈរូបសាស្ត្រផ្ទុយគ្នាជាបន្តបន្ទាប់ រហូតដល់រកឃើញឈ្មោះពិតប្រាកដរបស់វា។ | ដូចជាការលេងហ្គេមសួរសំណួរ "បាទ/ទេ" ដើម្បីទាយរកឈ្មោះមនុស្សម្នាក់អញ្ចឹង (ឧទាហរណ៍៖ តើវាមានស្លឹកឬទេ? បើមាន តើស្លឹកវាមានរាងដូចរោមសត្វឬទេ?)។ |
| Dormancy stage (ដំណាក់កាលសម្ងំ) | រយៈពេលដែលរុក្ខជាតិបន្ថយដំណើរការមេតាបូលីសរបស់វាឱ្យនៅកម្រិតទាបបំផុត និងបញ្ឈប់ការលូតលាស់បណ្តោះអាសន្ន ដើម្បីរស់រានមានជីវិតក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុមិនអំណោយផល (ដូចជារដូវប្រាំងខ្វះជាតិទឹក) រហូតដល់រដូវវស្សាមកដល់។ | ប្រៀបបាននឹងសត្វខ្លាឃ្មុំដែលដេកសម្ងំក្នុងរដូវរងា ដើម្បីសន្សំសំចៃថាមពលរហូតដល់រដូវដែលសំបូរចំណីត្រឡប់មកវិញ។ |
| Sporangia / Sori (ថង់ស្ព័រ / បណ្តុំថង់ស្ព័រ) | កញ្ចុំ ឬបណ្តុំនៃថង់តូចៗដែលផ្ទុកទៅដោយកោសិកាស្ព័រ (spores) ដែលភាគច្រើនដុះនៅផ្នែកខាងក្រោមនៃស្លឹកហ្វឺន។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើទីតាំង និងរូបរាងរបស់វាដើម្បីសម្គាល់ប្រភេទហ្វឺន។ | ដូចជាកញ្ចប់គ្រាប់ពូជតូចៗដែលរុក្ខជាតិលាក់ទុកនៅក្រោមស្លឹក ដើម្បីរង់ចាំខ្យល់បក់ប៉ើងយកទៅដុះនៅកន្លែងថ្មី។ |
| Epiphytic herb (រុក្ខជាតិអេពីហ្វីត / រុក្ខជាតិទាម) | ប្រភេទទម្រង់រស់នៅរបស់រុក្ខជាតិ ដែលដុះតោងលើដើមរុក្ខជាតិផ្សេងទៀត (ជាទូទៅដើមឈើធំៗ) ដើម្បីទទួលបានពន្លឺព្រះអាទិត្យ ប៉ុន្តែវាមិនមែនជាប្រភេទប៉ារ៉ាស៊ីតដែលស្រូបយកជីវជាតិពីរុក្ខជាតិទីទួលនោះទេ គឺវាស្រូបយកសំណើមពីខ្យល់ និងទឹកភ្លៀង។ | ដូចជាអ្នកជួលបន្ទប់រស់នៅជាន់ទី ២ នៃផ្ទះអ្នកដទៃ ដើម្បីងាយស្រួលមើលទេសភាព ដោយមិនបានលួចម្ហូបម្ចាស់ផ្ទះឡើយ។ |
| Lithophytic herb (រុក្ខជាតិដុះលើថ្ម) | ប្រភេទទម្រង់រស់នៅរបស់រុក្ខជាតិ ដែលមានសមត្ថភាពដុះលូតលាស់នៅលើផ្ទៃថ្ម ឬក្នុងប្រហោងថ្ម ដោយស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីស្លឹកឈើស្ងួត ទឹកភ្លៀង និងបរិយាកាសជុំវិញ។ | ដូចជាអ្នករស់នៅតំបន់ដាច់ស្រយាលលើភ្នំថ្ម ដែលចេះទាញយកប្រយោជន៍ពីទឹកភ្លៀង និងធូលីដីបន្តិចបន្តួចដើម្បីរស់រានមានជីវិត។ |
| Clathrate scale (ស្រកាប្រភេទក្លាត្រេត) | ប្រភេទស្រកាគ្របដណ្តប់លើដើម ឬធាងរបស់ហ្វឺនមួយចំនួន ដែលមានកោសិកាបញ្ចេញពន្លឺ ឬថ្លា ហ៊ុំព័ទ្ធដោយជញ្ជាំងកោសិកាក្រាស់ពណ៌ខ្មៅ ដែលធ្វើឱ្យគេមើលទៅឃើញវាមានទម្រង់ដូចជាក្រឡាចត្រង្គ។ | មើលទៅស្រដៀងនឹងកញ្ចក់បង្អួចថ្លាៗ ដែលមានស៊ុមពណ៌ខ្មៅក្រាស់ៗខ្វែងគ្នាជាក្រឡាៗអញ្ចឹងដែរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
