បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាពីផលប៉ះពាល់នៃប្រតិបត្តិការទំនប់ Uthokvibhajaprasid ទៅលើរចនាសម្ព័ន្ធនៃប្រព័ន្ធអាហារូបត្ថម្ភ (Trophic structures) និងដំណើរការនៃទម្រង់ជីវិតក្នុងទឹកនៅតំបន់ទន្លេ និងឈូងសមុទ្រប៉ាកផាណាំង (Pak Panang) ប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់កម្មវិធី ECOPATH ដើម្បីបង្កើតគំរូតុល្យភាពម៉ាសនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងវិភាគទំនាក់ទំនងនៃខ្សែសង្វាក់អាហារនៅក្នុងតំបន់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| ECOPATH Model for Estuary (Pak Panang Bay) គំរូ ECOPATH សម្រាប់ឈូងសមុទ្រប៉ាកផាណាំង (តំបន់ទឹកប្រៃ) |
បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីតំបន់ទឹកប្រៃដែលពឹងផ្អែកលើកាកសំណល់សរីរាង្គ (Detritus) និងផ្លាំងតុង។ មានប្រសិទ្ធភាពនៃការផ្ទេរថាមពលប្រកបដោយស្ថិរភាព (១២.២%)។ | ទាមទារទិន្នន័យច្រើនប្រភេទអំពីរបបអាហាររបស់សត្វសមុទ្រ និងអត្រានៃការចាប់ត្រីជាក់ស្តែងដែលពិបាកប៉ាន់ស្មានឱ្យបានសុក្រឹត។ | មាន ២០ ផ្នែក (Compartments) ជាមួយនឹងម៉ាសជីវសាស្ត្រសរុប ២.៧៦៧ តោន/គីឡូម៉ែត្រការ៉េ/ឆ្នាំ និងកម្រិតអាហារូបត្ថម្ភមធ្យម ២.៧៩។ |
| ECOPATH Model for Lower River Portion គំរូ ECOPATH សម្រាប់ទន្លេប៉ាកផាណាំងផ្នែកខាងក្រោម |
មានសមត្ថភាពចាប់យកអន្តរកម្មស្មុគស្មាញ (រហូតដល់ ២៥ ផ្នែក) ដែលបង្ហាញពីផលប៉ះពាល់ផ្ទាល់នៃទំនប់ទឹកទៅលើប្រភេទត្រីទឹកភ្លាវ និងត្រីតំបន់ទឹកសាប។ | ម៉ាសជីវសាស្ត្រមានកម្រិតទាបធៀបនឹងទំហំទឹក ហើយប្រព័ន្ធមានភាពរសើបខ្លាំងចំពោះបំរែបំរួលដែលបង្កឡើងដោយការបិទបើកទ្វារទឹកទំនប់ដោយមិនមានការព្រមានមុន។ | ម៉ាសជីវសាស្ត្រសរុប ២.៦០០ តោន/គីឡូម៉ែត្រការ៉េ/ឆ្នាំ ដោយមានប្រភេទត្រីទឹកភ្លាវរហូតដល់ ៦៨% ព្រមទាំងមានកម្រិតអាហារូបត្ថម្ភមធ្យម ២.៩៤។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យជាក់ស្តែងតាមរយៈការចុះវាស់វែងរយៈពេលវែង ការវិភាគមន្ទីរពិសោធន៍ និងការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រឯកទេស។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ទន្លេ និងឈូងសមុទ្រប៉ាកផាណាំង ប្រទេសថៃ ដែលជួបប្រទះការប្រែប្រួលបរិស្ថានដោយសារការសាងសង់ទំនប់ទប់ទឹកប្រៃ Uthokvibhajaprasid។ ទិន្នន័យនេះផ្តោតជាចម្បងលើប្រភេទត្រីតំបន់ត្រូពិច និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីតំបន់ទឹកភ្លាវ (Hypopotamon zone)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា នេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះយើងមានប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទឹកសាប និងទឹកភ្លាវស្រដៀងគ្នា ហើយកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាស្រដៀងគ្នាពីការអភិវឌ្ឍន៍ទំនប់វារីអគ្គិសនី និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។
វិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់គំរូ ECOPATH នេះពិតជាមានភាពស័ក្តិសម និងមានតម្លៃខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវជលផល និងការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននៅកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់គំរូ ECOPATH អាចផ្តល់ជាទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្ររឹងមាំ ដើម្បីជួយអ្នកធ្វើគោលនយោបាយនៅកម្ពុជាក្នុងការសម្រេចចិត្តគ្រប់គ្រងធនធានទឹក និងការពារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីជលផលកុំឱ្យដួលរលំ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| ECOPATH model (គំរូ ECOPATH) | ជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ និងវិធីសាស្ត្រគណិតវិទ្យាសម្រាប់បង្កើតគំរូតុល្យភាពម៉ាស (Mass-balance) ដើម្បីសិក្សាពីលំហូរថាមពល ខ្សែសង្វាក់អាហារ និងទំនាក់ទំនងរវាងសត្វផ្សេងៗនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីមួយ។ | វាដូចជាការធ្វើបញ្ជីគណនេយ្យចំណូលចំណាយប្រចាំខែដែរ ប៉ុន្តែជំនួសឲ្យលុយ គឺគេគណនាពីចំនួនសាច់ (ថាមពល) ដែលសត្វមួយស៊ី និងត្រូវគេស៊ីវិញនៅក្នុងសមុទ្រ ឬទន្លេ។ |
| Trophic Level (កម្រិតអាហារូបត្ថម្ភ) | ជាទីតាំងចំណាត់ថ្នាក់របស់សារពាង្គកាយនៅក្នុងខ្សែសង្វាក់អាហារ។ រុក្ខជាតិ និងកាកសំណល់មានកម្រិត១ សត្វស៊ីរុក្ខជាតិមានកម្រិត២ ចំណែកសត្វស៊ីសាច់មានកម្រិត៣ ឬខ្ពស់ជាងនេះ។ | វាប្រៀបដូចជាឋានានុក្រមនៅក្នុងក្រុមហ៊ុនអញ្ចឹង អ្នកផលិត(រុក្ខជាតិ)ជាបុគ្គលិកធម្មតា អ្នកស៊ីរុក្ខជាតិជាប្រធានផ្នែក ហើយអ្នកស៊ីសាច់ជាអគ្គនាយកដែលនៅតំណែងកំពូល។ |
| Hypopotamon zone (តំបន់ទឹកភ្លាវ ឬ ទន្លេផ្នែកខាងក្រោមបំផុត) | ជាផ្នែកខាងក្រោមបំផុតនៃទន្លេ ដែលតភ្ជាប់ទៅនឹងតំបន់មាត់សមុទ្រ (Estuary) ជាកន្លែងដែលមានការប្រែប្រួលជាតិប្រៃ សីតុណ្ហភាព និងសម្បូរទៅដោយជីវចម្រុះខ្ពស់ដោយសារការលាយឡំគ្នានៃទឹកសាបនិងទឹកប្រៃ។ | វាដូចជាតំបន់ច្រកព្រំដែនរវាងប្រទេសពីរអញ្ចឹង ដែលមានការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌ លាយឡំគ្នា និងមានមនុស្សចេញចូលច្រើនយ៉ាងសកម្ម (ត្រីទឹកសាប និងទឹកប្រៃជួបគ្នា)។ |
| Ecotrophic efficiency (ប្រសិទ្ធភាពអេកូត្រូភីក ឬ អត្រាស៊ីចំណីក្នុងប្រព័ន្ធ) | ជាសមាមាត្រនៃផលិតកម្ម (ការលូតលាស់ ឬបរិមាណកើនឡើង) របស់ក្រុមសត្វណាមួយ ដែលត្រូវបានស៊ីដោយសត្វរំពា ឬត្រូវបានចាប់យកដោយការនេសាទ។ បើវាស្មើ ១ (ឬ១០០%) មានន័យថាអ្វីដែលពួកវាផលិតបាន គឺត្រូវបានគេស៊ីអស់។ | វាប្រៀបដូចជានំដែលដុតឆ្អិនថ្មីៗ បើអ្នកដុតបាន ១០ដុំ ហើយមានគេទិញញ៉ាំអស់ ៩ដុំ នោះប្រសិទ្ធភាពនៃការបរិភោគគឺ ៩០%។ |
| Transfer efficiency (ប្រសិទ្ធភាពនៃការផ្ទេរថាមពល) | ជាភាគរយនៃថាមពល (ឬម៉ាសជីវសាស្ត្រ) ដែលត្រូវបានបញ្ជូនពីកម្រិតអាហារូបត្ថម្ភមួយ ទៅកម្រិតមួយទៀតនៅពីលើវា។ ជាធម្មតាវាមានចន្លោះត្រឹមតែពី ១០% ទៅ ១៥% ប៉ុណ្ណោះ ដោយសារថាមពលភាគច្រើនត្រូវបាត់បង់តាមរយៈការធ្វើចលនា និងកម្តៅរាងកាយ។ | វាដូចជាការផ្ទេរទឹកពីធុងមួយទៅធុងមួយទៀតតាមបំពង់ធ្លាយអញ្ចឹង ដែលទឹកមួយចំនួនតែងតែហូរចោលពាក់កណ្តាលទី មិនអាចទៅដល់ធុងគោលដៅទាំងអស់ឡើយ។ |
| Mixed trophic impacts (ផលប៉ះពាល់ចម្រុះនៃសង្វាក់អាហារ) | ជាការវាស់វែង និងទស្សន៍ទាយពីឥទ្ធិពលប្រយោល និងផ្ទាល់ ដែលកើតឡើងនៅពេលចំនួនក្រុមសត្វណាមួយកើនឡើង ឬថយចុះ ដែលវាអាចជះឥទ្ធិពលតៗគ្នាទៅលើក្រុមសត្វផ្សេងទៀតនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | វាដូចជាព្រឹត្តិការណ៍ដូមីណូ (Domino effect) អញ្ចឹង ពេលសត្វកណ្តុរថយចុះ វាមិនត្រឹមតែធ្វើឲ្យពស់អត់អាហារទេ តែវាក៏ធ្វើឲ្យទិន្នផលស្រូវកើនឡើងផងដែរ ព្រោះគ្មានកណ្តុរស៊ី។ |
| Diadromy fish (ត្រីផ្លាស់ទីរវាងទឹកសាបនិងសមុទ្រ) | ជាប្រភេទត្រីដែលធ្វើចរាចរផ្លាស់ទីចុះឡើងរវាងទន្លេ (ទឹកសាប) និងសមុទ្រ (ទឹកប្រៃ) ដើម្បីបន្តពូជ ឬស្វែងរកចំណីតាមរដូវកាល។ ការសាងសង់ទំនប់ទឹកច្រើនតែរារាំងផ្លូវរបស់ពួកវា។ | វាប្រៀបបាននឹងកម្មករចំណាកស្រុក ដែលត្រូវធ្វើដំណើរពីខេត្តទៅរាជធានីនិងត្រលប់មកវិញជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីរកការងារធ្វើតាមរដូវកាល។ |
| Detritus (កាកសំណល់សរីរាង្គ) | ជាសារធាតុសរីរាង្គដែលបានមកពីរុក្ខជាតិ ឬសត្វដែលងាប់ រលួយ និងបែកបាក់ ដែលដើរតួជាប្រភពអាហារមូលដ្ឋានដ៏សំខាន់ (ជំនួសឲ្យរុក្ខជាតិរស់) សម្រាប់សត្វល្អិត និងត្រីតូចៗនៅបាតទន្លេ។ | វាដូចជាជីកំប៉ុសអញ្ចឹង ដែលទោះបីជាវាកើតចេញពីរុក្ខជាតិរលួយស្អុយក៏ដោយ ក៏វាជាប្រភពសារធាតុចិញ្ចឹមដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យជីវិតថ្មីៗលូតលាស់បន្តទៀត។ |
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
