បញ្ហា (The Problem)៖ កំណើនប្រជាជន និងនគរូបនីយកម្មយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅក្នុងស្រុកកាធូ (Kathu) ខេត្តភូកេត បានបណ្តាលឱ្យមានការកើនឡើងនូវតម្រូវការប្រើប្រាស់ទឹកក្រោមដី ដែលបង្កក្តីបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងអំពីកង្វះខាតទឹកនាពេលអនាគត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ទិន្នន័យប្រវត្តិទឹកក្រោមដីពីឆ្នាំ ២០០៦ ដល់ ២០១៦ ដោយអនុវត្តការគណនាជលភូមិសាស្ត្ររួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយនឹងការវិភាគទំហំលំហលើផែនទី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Cooper-Jacob distance-drawdown method + GIS Overlay វិធីសាស្ត្រ Cooper-Jacob distance-drawdown រួមបញ្ចូលជាមួយប្រព័ន្ធ GIS |
ផ្តល់លទ្ធផលលម្អិតនិងច្បាស់លាស់ ដោយអាចគណនាអត្រាចម្លងទឹក (T) និងកម្រិតផ្ទុកទឹក (S) ដោយផ្ទាល់ពីទិន្នន័យបូមទឹកជាក់ស្តែង។ | តម្រូវឱ្យមានទិន្នន័យបូមទឹកពីអណ្តូងសង្កេតការណ៍ក្នុងរយៈពេលមួយដែលកំណត់ ដែលមានភាពស្មុគស្មាញនិងចំណាយពេលក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យ។ | បានបង្ហាញទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធកម្រិត R² = ០.៩៨៣ រវាងអត្រាចម្លងទឹកនិងសមត្ថភាពជាក់លាក់នៃអណ្តូង (SPC) និងបានផ្តល់ផែនទីសក្តានុពលទឹកក្រោមដីលម្អិតសម្រាប់ឃុំកាធូ។ |
| Spatial Interpolation (Kriging, Spline, IDW) វិធីសាស្ត្រប៉ាន់ស្មានទិន្នន័យលំហ (អន្តរប៉ាន់លំហដោយ Kriging និង Spline) |
អាចទស្សន៍ទាយនិន្នាការនៃសមត្ថភាពជាក់លាក់នៃទឹកក្រោមដីលើផ្ទៃដីធំៗបានលឿន ទោះបីជាបណ្តាញអណ្តូងមិនមានច្រើនកុះករ។ | មិនសូវមានភាពលម្អិតនិងសុក្រឹតភាពខ្ពស់ដូចការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបូមទឹកផ្ទាល់នោះទេ ហើយងាយនឹងមានកំហុសនៅតំបន់ដែលអណ្តូងនៅឆ្ងាយពីគ្នា។ | ផ្តល់ជាផែនទីសក្តានុពលទឹករួមនៅក្នុងខេត្តភូកេត (ពីការសិក្សាមុន) ដែលត្រូវគ្នានឹងលទ្ធផលថ្មី ប៉ុន្តែមានកម្រិតលម្អិតទាបជាង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើប្រវត្តិទិន្នន័យវាស់វែងរយៈពេលវែងពីអណ្តូងសង្កេតការណ៍ និងការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រ។
ការសិក្សានេះផ្ដោតទៅលើតំបន់កោះ (ស្រុកកាធូ ខេត្តភូកេត) ដែលមានសិលាផ្ទុកទឹកជាប្រភេទថ្មក្រានីតប្រេះស្រាំ និងស្រទាប់ល្បាប់សិលាស្អិត ហើយមានសម្ពាធខ្លាំងពីនគរូបនីយកម្មនិងកំណើនទេសចរណ៍។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការសិក្សានេះមានតម្លៃក្រើនរំលឹកយ៉ាងសំខាន់ ជាពិសេសនៅតំបន់កោះឬតំបន់ឆ្នេររបស់យើង ដែលកំពុងមានការអភិវឌ្ឍទេសចរណ៍យ៉ាងគំហុក និងប្រឈមនឹងបញ្ហាកង្វះទឹកសាបប្រសិនបើមិនមានការសិក្សាលក្ខណៈទឹកក្រោមដីឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
វិធីសាស្ត្រក្នុងការរួមបញ្ចូលការធ្វើតេស្តបូមទឹកជាមួយបច្ចេកវិទ្យា GIS នេះ គឺមានសក្តានុពលខ្លាំងក្នុងការយកមកអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការបំពាក់បំប៉នជំនាញវិភាគទិន្នន័យបូមទឹកដោយប្រើ GIS នៅកម្ពុជា នឹងជួយពង្រឹងការវាយតម្លៃធនធានទឹកក្រោមដីបានយ៉ាងជាក់លាក់ ដើម្បីបញ្ចៀសវិបត្តិខ្វះទឹក ឬការជ្រៀតចូលនៃទឹកប្រៃនាតំបន់ឆ្នេរនាពេលអនាគត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Transmissivity (T) | វាជារង្វាស់នៃបរិមាណទឹកដែលស្រទាប់សិលាអាចបញ្ជូន ឬចម្លងកាត់ផ្ទៃកាត់ទទឹងរបស់វាក្នុងមួយឯកតាពេលវេលា ក្រោមសម្ពាធទឹកជាក់លាក់មួយ។ វាបង្ហាញពីភាពងាយស្រួលនិងល្បឿនដែលទឹកអាចហូរឆ្លងកាត់ស្រទាប់ដី ឬថ្មក្រោមដី។ | ដូចជាទំហំនៃបំពង់ទឹក ឬប្រឡាយ៖ ប្រឡាយធំ (Transmissivity ខ្ពស់) ទឹកហូរបានលឿននិងច្រើន ឯប្រឡាយតូច ទឹកហូរបានតិចនិងយឺត។ |
| Storativity (S) | ជាទំហំនៃបរិមាណទឹកដែលស្រទាប់ផ្ទុកទឹក (Aquifer) អាចបញ្ចេញមកក្រៅ ឬស្រូបទុក ក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃដី នៅពេលដែលមានការប្រែប្រួលកម្ពស់ទឹកក្រោមដី។ វាកំណត់សមត្ថភាពនៃការស្តុកទឹករបស់សិលា។ | ប្រៀបបាននឹងអេប៉ុងលាងចាន (Sponge) ដែលអាចបឺតស្រូបនិងស្តុកទឹកទុកបានច្រើនឬតិច អាស្រ័យលើទំហំរន្ធរបស់វា។ |
| Specific capacity (SPC) | ជាអត្រានៃការទាញយកឬបូមទឹកពីអណ្តូង ចែកនឹងកម្រិតនៃការស្រកចុះនៃកម្ពស់ទឹកក្នុងអណ្តូងនោះ (Drawdown)។ វាជួយបញ្ជាក់ពីប្រសិទ្ធភាព និងទិន្នផលពិតប្រាកដដែលអណ្តូងមួយអាចផ្តល់ឱ្យដោយមិនរីងស្ងួត។ | ដូចជារង្វាស់កម្លាំងសួតរបស់មនុស្សម្នាក់ ពេលប្រឹងផ្លុំខ្យល់ចេញម្តងៗ តើអាចបញ្ចេញខ្យល់បានទំហំប៉ុន្មានដោយមិនធ្វើឲ្យហត់ខ្លាំងឬអស់ខ្យល់។ |
| Cooper-Jacob distance-drawdown method | ជារូបមន្តនិងវិធីសាស្ត្រគណនាជលភូមិសាស្ត្រ ដែលប្រើប្រាស់ទិន្នន័យនៃការស្រកចុះទឹកក្នុងអណ្តូងសង្កេតការណ៍ (Drawdown) ធៀបនឹងចម្ងាយនិងពេលវេលា ដើម្បីទាញរកតម្លៃចម្លងទឹក (T) និងកម្រិតផ្ទុកទឹក (S) របស់ស្រទាប់ក្រោមដី។ | ដូចជាការវាស់ល្បឿននៃការស្រកទឹកក្នុងអាងពេលយើងបើករន្ធបង្ហូររៀងរាល់នាទី ដើម្បីគណនាបញ្ច្រាសមកវិញថាតើអាងនោះមានទំហំប៉ុនណា។ |
| GIS overlay method | បច្ចេកទេសក្នុងប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) ដែលយកផែនទីទិន្នន័យច្រើនស្រទាប់ (ដូចជាកម្រាស់ដី កម្រិតទឹក ទីតាំង) មកដាក់ត្រួតស៊ីគ្នា ហើយផ្តល់ទម្ងន់ពិន្ទុ ដើម្បីបង្កើតជាផែនទីថ្មីមួយដែលបង្ហាញពីតំបន់សក្តានុពល។ | ដូចជាការយកបន្ទះកញ្ចក់ថ្លាៗដែលគូរព័ត៌មានប្លែកៗពីគ្នា មកដាក់ត្រួតលើគ្នា ដើម្បីមើលឃើញរូបភាពរួមមួយដែលបញ្ជាក់ពីទីតាំងពិសេសណាមួយច្បាស់លាស់។ |
| Unconfined aquifer | ជាស្រទាប់ដីឬថ្មក្រោមដីដែលអាចស្តុកទឹកបាន ហើយផ្នែកខាងលើរបស់វាមិនមានស្រទាប់ថ្មរឹងបិទជិតនោះទេ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យទឹកភ្លៀងអាចជ្រាបចូលទៅបំពេញបន្ថែមបានយ៉ាងងាយស្រួលនិងដោយផ្ទាល់ពីផ្ទៃដីខាងលើ។ | ដូចជាកែវទឹកដែលមិនមានគម្រប ដែលយើងអាចចាក់ទឹកបំពេញបន្ថែមពីលើបានយ៉ាងងាយ ផ្ទុយពីដបទឹកដែលបិទគម្របជិត (Confined aquifer)។ |
| Drawdown | គឺជាគម្លាតប្រែប្រួលរវាងកម្ពស់ទឹកក្រោមដីដើម (មុនពេលបូម) និងកម្ពស់ទឹកដែលកំពុងស្រកចុះនៅពេលដែលម៉ាស៊ីនបូមទឹកកំពុងដំណើរការទាញយកទឹកពីអណ្តូងពិតប្រាកដ។ | ដូចជាការបឺតទឹកក្រឡុកតាមទុយោ ដែលធ្វើឲ្យនីវ៉ូទឹកក្នុងកែវស្រកចុះទាបជាងកម្រិតដើមរបស់វា។ |
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
