បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការវាយតម្លៃហានិភ័យ និងការធ្វើគំរូនៃការសាយភាយសារធាតុគីមី និងប្រេងចូលទៅក្នុងទឹកជំនន់ (គ្រោះថ្នាក់ Natech) ដោយសារកង្វះខាតគំរូសមស្របនៅក្នុងប្រព័ន្ធវិភាគហានិភ័យ RAPID-N របស់មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវរួម (JRC)។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការត្រួតពិនិត្យ និងវាយតម្លៃចំណាត់ថ្នាក់លើគំរូសាយភាយចំនួន ២៩ ផ្អែកលើលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យជាក់លាក់ និងបានធ្វើតេស្តសាកល្បងជាក់ស្តែង (Proof of Concept)។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបានវាយតម្លៃគំរូចំនួន២៩ ដើម្បីធ្វើត្រាប់តាមការសាយភាយសារធាតុគ្រោះថ្នាក់ក្នុងទឹកជំនន់សម្រាប់បញ្ចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធ RAPID-N។ លទ្ធផលបង្ហាញថា ខណៈពេលដែលគំរូប្រេងកំពប់មានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ គំរូសារធាតុគីមីនៅមានកម្រិតនៅឡើយ ដែលទាមទារឱ្យមានការប្រើប្រាស់អភិក្រមសាមញ្ញជាបណ្តោះអាសន្ន។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ភាពស័ក្តិសមនៃគំរូប្រេងកំពប់ (Oil Spill Models Maturity) | គំរូសម្រាប់ការកំពប់ប្រេងមានភាពចាស់ទុំ និងអាចប្រើប្រាស់បានសម្រាប់បរិបទទឹកជំនន់តាមទន្លេ និងតំបន់អភិវឌ្ឍន៍ ដោយគំរូ OpenDrift/OpenOil និង GNOME ទទួលបានចំណាត់ថ្នាក់ខ្ពស់បំផុត និងបំពេញតាមលក្ខខណ្ឌទាំងអស់។ | គំរូ OpenDrift/OpenOil និង GNOME ទទួលបានពិន្ទុ ៤.៥ លើ ៥ ផ្អែកលើលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យជាច្រើន ដូចជាកូដបើកចំហ (Open-source) និងសមត្ថភាពធ្វើគំរូដំណើរការសាយភាយជាក់ស្តែង។ |
| កង្វះខាតគំរូសារធាតុគីមីដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់ (Lack of Qualified Chemical Models) | គ្មានគំរូសាយភាយសារធាតុគីមី (Chemical spill models) បើកចំហណាមួយអាចបំពេញតាមលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យអប្បបរមាសម្រាប់ការបញ្ចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធ RAPID-N ទេ ដោយសារភាគច្រើនជាកម្មវិធីពាណិជ្ជកម្ម (Commercial) ឬខ្វះឯកសារបច្ចេកទេស។ | គំរូសារធាតុគីមីទាំង ១០ ដែលត្រូវបានវាយតម្លៃ ត្រូវបានកាត់ចេញពីបញ្ជីជម្រើស ដោយសារបរាជ័យក្នុងការបំពេញលក្ខខណ្ឌចម្បងៗ ដូចជាបញ្ហាទាមទារការបង់ប្រាក់ និងភាពមិនស៊ីគ្នានឹងប្រព័ន្ធទិន្នន័យ (3rd party forcing)។ |
| យុទ្ធសាស្ត្រធ្វើសមាហរណកម្មប្រព័ន្ធ (Best IT Integration Strategy) | ការរត់គំរូសាយភាយនៅលើសេវាកម្មគេហទំព័រខាងក្រៅ (External Web Service) រួចបញ្ជូនទិន្នន័យត្រឡប់មកវិញ គឺជាដំណោះស្រាយបច្ចេកវិទ្យាដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុត ជាជាងការព្យាយាមបញ្ចូលវាទៅក្នុងកូដដើមរបស់ប្រព័ន្ធ RAPID-N។ | ក្របខ័ណ្ឌប៉ាន់ស្មានទិន្នន័យខាងក្នុងរបស់ RAPID-N មិនអាចគាំទ្រក្រឡាចត្រង្គ (grids/meshes) និងទិន្នន័យ 2D/3D ដែលស្មុគស្មាញបានទេ ដូច្នេះទាមទារប្រព័ន្ធខាងក្រៅដើម្បីគណនា។ |
| តម្រូវការទិន្នន័យ 2D សម្រាប់ទឹកជំនន់ (Need for 2D Flood Data) | គំរូសាយភាយទាមទារនូវទិន្នន័យលំហូរទឹក 2D កម្រិតច្បាស់ខ្ពស់ (ជម្រៅ និងល្បឿនទឹក) ដែលបច្ចុប្បន្ននៅមានកម្រិតនៅឡើយនៅទូទាំងអឺរ៉ុប ហើយវាជាបញ្ហាប្រឈមធំបំផុតសម្រាប់ការធ្វើគំរូជាក់ស្តែង។ | ប្រព័ន្ធ EFAS ផ្តល់តែទិន្នន័យជម្រៅទឹក ប៉ុន្តែមិនមានទិន្នន័យល្បឿនទឹកទេ ខណៈដែលល្បឿនទឹកគឺជាកត្តាចម្បងបំផុតក្នុងការរុញច្រានសារធាតុពុល។ |
ការសិក្សានេះផ្តល់នូវអនុសាសន៍យុទ្ធសាស្ត្រ និងបច្ចេកទេសដើម្បីកែលម្អប្រព័ន្ធវាយតម្លៃហានិភ័យ Natech (គ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិដែលបង្កឱ្យមានឧបទ្ទវហេតុបច្ចេកវិទ្យា)។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| ក្រុមអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធ JRC (JRC System Developers) | គួរជ្រើសរើស និងធ្វើសមាហរណកម្មគំរូ OpenDrift/OpenOil សម្រាប់ធ្វើជាឧបករណ៍ក្លែងធ្វើការកំពប់ប្រេង ដោយប្រើប្រាស់តាមរយៈសេវាកម្មគេហទំព័រខាងក្រៅ (External API)។ | ខ្ពស់ (High) |
| ក្រុមអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធ JRC (JRC System Developers) | អនុវត្តអភិក្រមអភិរក្សបែបសាមញ្ញ (Conservative Approach) ដោយប្រើប្រាស់គំរូតាមដានភាគល្អិត (Particle-tracking) សម្រាប់សារធាតុគីមី រហូតដល់គំរូគីមីបើកចំហ (Open-source) ថ្មីៗមានភាពពេញវ័យ។ | មធ្យម (Medium) |
| រដ្ឋសមាជិក និងទីភ្នាក់ងារបរិស្ថាន (Member States / Environmental Agencies) | ត្រូវពង្រីកការប្រមូល និងចែករំលែកទិន្នន័យជលសាស្ត្រ 2D (ជាពិសេសល្បឿន និងជម្រៅទឹក) ដើម្បីគាំទ្រដល់ការធ្វើគំរូវាយតម្លៃហានិភ័យពេលមានទឹកជំនន់។ | ខ្ពស់ (High) |
ប្រទេសកម្ពុជាប្រឈមនឹងទឹកជំនន់ទន្លេមេគង្គ និងជំនន់ទឹកភ្លៀងញឹកញាប់ ស្របពេលដែលមានកំណើនរោងចក្រឧស្សាហកម្មយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ហានិភ័យនៃការកំពប់សារធាតុគីមី ឬប្រេងឥន្ធនៈចូលក្នុងទឹកជំនន់ (Natech events) កំពុងតែកើនឡើង ដែលធ្វើឱ្យការធ្វើគំរូវាយតម្លៃហានិភ័យ និងបច្ចេកវិទ្យាទាំងនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការការពារបរិស្ថាន និងសង្គមក្នុងស្រុក។
ការចាប់ផ្តើមអនុម័តប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ដែលមានស្រាប់ និងមិនគិតថ្លៃ (Open-source) ដូចជា OpenDrift រួមផ្សំជាមួយទិន្នន័យទឹកជំនន់ អាចជួយពង្រឹងសមត្ថភាពត្រៀមលក្ខណៈរបស់កម្ពុជា ក្នុងការទប់ទល់នឹងគ្រោះមហន្តរាយចម្រុះនាពេលអនាគតបានយ៉ាងប្រសើរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Natech accidents | គ្រោះថ្នាក់បច្ចេកវិទ្យាដែលបង្កឡើងដោយគ្រោះធម្មជាតិ (Natural Hazard Triggering Technological Disasters) ដូចជាទឹកជំនន់ ឬរញ្ជួយដី ដែលធ្វើឱ្យខូចខាតដល់រោងចក្រឧស្សាហកម្ម និងបណ្តាលឱ្យមានការលេចធ្លាយសារធាតុគីមី ឬប្រេងចូលទៅក្នុងបរិស្ថាន ដែលទាមទារឱ្យមានការរៀបចំផែនការត្រៀមបម្រុងទុកជាមុន។ | ដូចជាពេលមានទឹកជំនន់លិចរោងចក្រ ធ្វើឱ្យធុងស្តុកប្រេងបែកធ្លាយហូរចូលទឹកទន្លេបង្កជាការបំពុល។ |
| Lagrangian model | ជាវិធីសាស្ត្រគណនាក្នុងការធ្វើម៉ូដែលកុំព្យូទ័រ ដែលតាមដានចលនានៃភាគល្អិតនីមួយៗ (particles) របស់សារធាតុពុលនៅក្នុងលំហទឹក ដើម្បីមើលថាតើពួកវាសាយភាយទៅដល់ទីណាខ្លះ ដែលជួយដល់អ្នកឆ្លើយតបសង្គ្រោះបន្ទាន់ដឹងពីទិសដៅនៃការបំពុល។ | ប្រៀបដូចជាការតាមដានទីតាំងដបប្លាស្ទិកនីមួយៗ ដែលអណ្តែតតាមចរន្តទឹកតាំងពីដើមទីរហូតដល់ចុងទី។ |
| Weathering processes | ដំណើរការប្រែប្រួលលក្ខណៈរូប និងគីមីនៃសារធាតុដែលបានកំពប់ (ដូចជាប្រេង ឬគីមី) តាមពេលវេលា ក្រោមឥទ្ធិពលនៃបរិស្ថាន ដូចជាការហួតចូលទៅក្នុងខ្យល់ ការរលាយក្នុងទឹក ឬការកកកុញជាមួយដីល្បាប់ ដែលជាកត្តាសំខាន់សម្រាប់កំណត់យុទ្ធសាស្ត្រសម្អាត។ | ដូចជាការទុកសាំងចោលក្រៅធុងដែលធ្វើឱ្យវាហួតបន្តិចម្តងៗទៅក្នុងខ្យល់ និងប្រែជាខាប់ជាងមុន។ |
| Hydrodynamic forcing | ទិន្នន័យអំពីកម្លាំងចលនានៃទឹក (ដូចជាល្បឿនទឹកហូរ ទិសដៅចរន្តទឹក និងជម្រៅទឹក) ដែលត្រូវបានប្រើជាធាតុចូលដើម្បីជំរុញឱ្យម៉ូដែលសាយភាយអាចដំណើរការ និងធ្វើការទស្សន៍ទាយគោលដៅទីតាំងនៃសារធាតុពុលបានត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាការប្រាប់កុំព្យូទ័រថាតើទឹកហូរលឿនប៉ុណ្ណា ទើបវាអាចគណនាបានថាប្រេងកំពប់នឹងហូរទៅដល់ណា។ |
| RAPID-N | ជាប្រព័ន្ធវិភាគ និងគូសផែនទីហានិភ័យគ្រោះថ្នាក់ Natech បង្កើតដោយមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវរួម (JRC) នៃសហភាពអឺរ៉ុប សម្រាប់ជួយអាជ្ញាធរក្នុងការវាយតម្លៃលឿនរហ័សពីផលប៉ះពាល់នៃការលេចធ្លាយសារធាតុគ្រោះថ្នាក់ដើម្បីសម្រេចចិត្តជម្លៀសប្រជាជន។ | ជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រមួយជួយអ្នកសង្គ្រោះបន្ទាន់ឱ្យដឹងជាមុនពីទំហំនិងតំបន់នៃការខូចខាតពេលមានរោងចក្រគីមីលេចធ្លាយ។ |
| Stochastic modelling | វិធីសាស្ត្រធ្វើគំរូដែលបញ្ចូលភាពមិនប្រាកដប្រជា (អថេរចៃដន្យ) ទៅក្នុងការគណនាដោយរត់ទិន្នន័យរាប់រយដង ដើម្បីបង្កើតជាផែនទីប្រូបាប៊ីលីតេបង្ហាញពីហានិភ័យនៃសេណារីយ៉ូអាក្រក់បំផុតដែលអាចកើតមានផ្សេងៗគ្នា ជួយដល់ការធ្វើផែនការត្រៀមបម្រុង។ | ដូចជាការទស្សន៍ទាយអាកាសធាតុដោយប្រើលទ្ធភាពច្រើនបែប (ឱកាសភ្លៀង ៧០%) ជំនួសឱ្យការទាយតែមួយម៉ាត់ថាភ្លៀង ឬមិនភ្លៀង។ |
| Emulsification | ដំណើរការដែលទឹកលាយឡំចូលគ្នាជាមួយប្រេងបង្កើតបានជាសារធាតុខាប់ៗ (water-in-oil emulsion) ដែលធ្វើឱ្យម៉ាសប្រេងកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង និងបង្កការលំបាកយ៉ាងខ្លាំងដល់ប្រតិបត្តិការបូមសម្អាតប្រេងចេញពីទឹក។ | ដូចជាការវាយលាយប្រេងឆាជាមួយទឹកនិងស៊ុតដែលបង្កើតបានជាម៉ាយ៉ូណែស (Mayonnaise) ខាប់និងធ្ងន់។ |
| Proof-of-Concept (POC) | ការសាកល្បងអនុវត្តជាក់ស្តែងនូវទ្រឹស្តី ឬម៉ូដែលបច្ចេកវិទ្យាណាមួយក្នុងទំហំតូច ឬកម្រិតមូលដ្ឋាន ដើម្បីបញ្ជាក់ថាគំនិតនោះពិតជាអាចដំណើរការបាន និងវាយតម្លៃចន្លោះប្រហោង មុននឹងយកទៅអនុវត្តក្នុងប្រព័ន្ធធំពេញលេញ។ | ដូចជាការធ្វើឡានជ័រតូចមួយរត់ដោយថាមពលព្រះអាទិត្យដើម្បីបញ្ជាក់ថាបច្ចេកវិទ្យានេះអាចប្រើប្រាស់បាន មុននឹងចំណាយលុយផលិតឡានពិតប្រាកដទំហំធំ។ |
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
