បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីសមាសភាពប្រភេទ រចនាសម្ព័ន្ធសហគមន៍ និងការចែកចាយនៃសត្វខ្យង (Molluscs) នៅតំបន់ និងជម្រៅផ្សេងៗគ្នាក្នុងអាងស្តុកទឹក Ubolratana ខេត្ត Khon Kaen ប្រទេសថៃ ដើម្បីស្វែងយល់ពីផ្នែកសំខាន់នៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាត្រូវបានអនុវត្តចំនួន ៦ ដង ដោយប្រមូលសំណាកពីស្ថានីយចំនួន ៥ ដែលគ្របដណ្តប់លើគ្រប់តំបន់នៃអាងស្តុកទឹក ក្នុងកម្រិតជម្រៅ ៤ ផ្សេងគ្នាពីខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៩ ដល់ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០០។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Ekman Grab Sampling ការប្រមូលសំណាកដីបាតដោយឧបករណ៍ Ekman Grab |
អាចប្រមូលសំណាកដីបាតបានក្នុងទំហំជាក់លាក់ (១៥x១៥ សង់ទីម៉ែត្រ) ដែលងាយស្រួលក្នុងការគណនាដង់ស៊ីតេសត្វ (ឯកតា/ម៉ែត្រការ៉េ)។ វាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់សម្រាប់តំបន់បាតដែលមានភក់ ឬដីខ្សាច់ទន់។ | អាចខកខានក្នុងការប្រមូលសត្វដែលផ្លាស់ទីលឿន ឬកប់ជ្រៅក្នុងដី ព្រមទាំងពិបាកប្រើប្រាស់នៅតំបន់ដែលមានថ្ម ឬឫសឈើច្រើន។ | អាចប្រមូល និងប៉ាន់ស្មានដង់ស៊ីតេសត្វខ្យងសរុបបានពី ៧,៦០០ ទៅ ១៤,០០០ ក្បាល/ម៉ែត្រការ៉េ។ |
| Kruskal-Wallis Test ការវិភាគស្ថិតិមិនតាមប៉ារ៉ាម៉ែត្រ Kruskal-Wallis |
ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ទិន្នន័យអេកូឡូស៊ីជីវសាស្ត្រ ដែលច្រើនតែមិនមានរបាយធម្មតា (Non-normally distributed data) ដោយមិនទាមទារលក្ខខណ្ឌតឹងរ៉ឹងដូចតេស្ត ANOVA។ | វាគ្រាន់តែប្រាប់ថាមានភាពខុសគ្នា ប៉ុន្តែមិនអាចបញ្ជាក់លម្អិតថាតើក្រុមណាពិតប្រាកដដែលខុសគ្នាពីក្រុមណានោះទេ (ទាមទារតេស្ត Post-hoc បន្ថែម)។ | បង្ហាញថាមិនមានភាពខុសគ្នាគួរឱ្យកត់សម្គាល់ (p>0.05) រវាងខែចំពោះប្រភេទសត្វតែមួយ ប៉ុន្តែមានភាពខុសគ្នារវាងប្រភេទសត្វក្នុងខែតែមួយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍ប្រមូលសំណាកបាតទឹក ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់រក្សាទុក និងកំណត់អត្តសញ្ញាណ ព្រមទាំងអ្នកជំនាញផ្នែកវត្តិករសាស្ត្រ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងអាងស្តុកទឹក Ubolratana ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ កំឡុងឆ្នាំ ១៩៩៩-២០០០ ដែលផ្តោតជាចម្បងទៅលើប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីបិទជិតនៃអាងស្តុកទឹកសិប្បនិម្មិត។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីលក្ខខណ្ឌជលសាស្រ្ត និងអាកាសធាតុជាក់លាក់នៅពេលនោះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីរបាយសត្វខ្យងនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះអាងស្តុកទឹក និងប្រព័ន្ធទន្លេមេគង្គមានសណ្ឋានស្រដៀងគ្នា ហើយសត្វខ្យងគឺជាប្រភពចំណីអាហារដ៏សំខាន់សម្រាប់ទាំងមនុស្ស និងត្រីក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការវាយតម្លៃធនធានជលផលទឹកសាបនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ឯកសារនេះផ្តល់នូវក្របខណ្ឌស្រាវជ្រាវដ៏រឹងមាំមួយ សម្រាប់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកម្ពុជាក្នុងការចុះអង្កេត និងគ្រប់គ្រងធនធានជីវចម្រុះទឹកសាបឱ្យមាននិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Benthic fauna (សត្វបាតទឹក) | សត្វល្អិត សត្វខ្យង ឬសត្វឥតឆ្អឹងកងផ្សេងៗដែលរស់នៅ ឬកប់ខ្លួនក្នុងភក់នៅបាតទន្លេ បឹង ឬសមុទ្រ។ ពួកវាមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបំបែកកាកសំណល់ និងជាប្រភពចំណីចម្បងសម្រាប់ត្រី។ | ដូចជាភ្នាក់ងារបោសសម្អាត ដែលរស់នៅផ្ទាល់ដីនៅបាតបឹង ហើយរង់ចាំស៊ីកម្ទេចកំទីដែលធ្លាក់ពីលើបាតទឹក។ |
| Species composition (សមាសភាពប្រភេទ) | បញ្ជីនៃប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិផ្សេងៗគ្នាទាំងអស់ដែលត្រូវបានរកឃើញ និងកំណត់អត្តសញ្ញាណនៅក្នុងតំបន់ ឬប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីណាមួយ ដោយវាបង្ហាញពីកម្រិតនៃភាពចម្រុះជីវចម្រុះនៅទីនោះ។ | ដូចជាបញ្ជីមុខម្ហូបនៅក្នុងភោជនីយដ្ឋានមួយ ដែលប្រាប់យើងថាមានម្ហូបអ្វីខ្លះ តែមិនទាន់ប្រាប់ថាមានភ្ញៀវកម្ម៉ង់ប៉ុន្មានចាននោះទេ។ |
| Community structure (រចនាសម្ព័ន្ធសហគមន៍) | ការរៀបចំសហគមន៍ជីវសាស្រ្តក្នុងតំបន់មួយ ដែលរាប់បញ្ចូលទាំងសមាសភាពប្រភេទសត្វ ចំនួនសរុប (ដង់ស៊ីតេ) នៃប្រភេទនីមួយៗ និងរបៀបដែលប្រភេទនីមួយៗមានវត្តមានលេចធ្លោ ឬកម្រនៅក្នុងប្រព័ន្ធនោះ។ | ដូចជារចនាសម្ព័ន្ធប្រជាជននៅក្នុងទីក្រុងមួយ ដែលយើងអាចដឹងថាមានជនជាតិអ្វីខ្លះមករស់នៅ ហើយជនជាតិណាមានចំនួនច្រើនជាងគេបំផុត។ |
| Ekman grab (ឧបករណ៍ប្រមូលសំណាកបាត Ekman) | ជាឧបករណ៍រាងដូចប្រអប់ធ្វើពីលោហៈ មានទំហំស្តង់ដារ (ឧ. ១៥x១៥ សង់ទីម៉ែត្រ) ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រើសម្រាប់ទម្លាក់ទៅបាតទឹក ដើម្បីខាំយកដីបាត និងសត្វដែលរស់នៅទីនោះយកមកវិភាគ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនចាប់តុក្កតា (Claw machine) ដែលទម្លាក់ចុះទៅខាំចាប់យកដី និងសត្វចេញពីបាតបឹង។ |
| Kruskal – Wallis test (តេស្តស្ថិតិ Kruskal-Wallis) | ជាវិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថិតិមិនតាមប៉ារ៉ាម៉ែត្រ (Non-parametric test) ដែលប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបទិន្នន័យលើសពីពីរក្រុម ដើម្បីចង់ដឹងថាតើក្រុមទាំងនោះមានភាពខុសគ្នាជាលក្ខណៈស្ថិតិឬទេ ក្នុងករណីដែលទិន្នន័យមិនមានរបាយប្រក្រតី (Not normally distributed)។ | ដូចជាការធ្វើជាអាជ្ញាកណ្តាល ដើម្បីកាត់សេចក្តីថាតើពិន្ទុប្រឡងរបស់សិស្ស៣ថ្នាក់ផ្សេងគ្នា ពិតជាខុសគ្នាដោយសារសមត្ថភាពមែន ឬគ្រាន់តែចៃដន្យ។ |
| Taxonomic principle (គោលការណ៍វត្តិករសាស្ត្រ) | ដំណើរការ និងច្បាប់វិទ្យាសាស្ត្រនៃការចាត់ថ្នាក់ ដាក់ឈ្មោះ និងកំណត់អត្តសញ្ញាណភាវៈរស់ ដោយផ្អែកលើលក្ខណៈរូបរាងកាយ កាយវិភាគសាស្ត្រ និងទំនាក់ទំនងវិវត្តន៍របស់ពួកវា។ | ដូចជាការចាត់ថ្នាក់សៀវភៅក្នុងបណ្ណាល័យតាមប្រភេទ (ប្រលោមលោក ប្រវត្តិសាស្ត្រ វិទ្យាសាស្ត្រ) ដើម្បីងាយស្រួលស្វែងរក និងសម្គាល់ភាពខុសគ្នា។ |
| Food web system (ប្រព័ន្ធបណ្តាញអាហារ) | បណ្តាញដ៏ស្មុគស្មាញនៃខ្សែសង្វាក់អាហារជាច្រើនដែលទាក់ទងគ្នានៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ដែលបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថាភាវៈរស់មួយណាស៊ីមួយណាជាអាហារ និងរបៀបដែលថាមពលត្រូវផ្ទេរពីសត្វមួយទៅសត្វមួយទៀត។ | ដូចជាបណ្តាញផ្លូវថ្នល់ខ្វែងខ្វាត់ក្នុងទីក្រុង ដែលបង្ហាញពីរបៀបដែលថាមពលធម្មជាតិ ធ្វើដំណើរពីប្រភេទរុក្ខជាតិ ឬសត្វមួយទៅកាន់សត្វមួយទៀតនៅក្នុងបឹង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
