បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដោយស្វែងរកវិធីសាស្ត្រងាយស្រួល និងចំណាយតិច ក្នុងការប៉ាន់ស្មានបរិមាណនៃការស្រូបយកកាបូនលើដី (Above Ground Carbon Sequestration) នៅក្នុងតំបន់ចម្ការជំនួសឱ្យការចុះអង្កេតផ្ទាល់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាតេឡេដេតេកស្យុង (Remote Sensing) និងទិន្នន័យពីផ្កាយរណប ដើម្បីវិភាគ និងស្វែងរកទំនាក់ទំនងជាមួយទិន្នន័យវាល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Normalized Difference Vegetation Index (NDVI) សន្ទស្សន៍ភាពខុសគ្នានៃរុក្ខជាតិ (NDVI) |
ងាយស្រួលក្នុងការគណនា និងត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ការវាយតម្លៃកម្រិតភាពខៀវស្រងាត់ និងសុខភាពរបស់រុក្ខជាតិ។ | អាចផ្តល់តម្លៃអវិជ្ជមាននៅក្នុងតំបន់ខ្លះ ដែលធ្វើឱ្យការគណនាជីវម៉ាសមានការរអាក់រអួល និងមានភាពសុក្រឹតទាបជាង TNDVI បន្តិច។ | សមីការទំនាក់ទំនង y = 0.2836e^0.0373x មានមេគុណ R² = 0.872 និងប៉ាន់ស្មានការស្រូបកាបូនបាន ២៥៥.៧១២ tCO2/rai។ |
| Transformed Normalized Difference Vegetation Index (TNDVI) សន្ទស្សន៍ភាពខុសគ្នានៃរុក្ខជាតិកែច្នៃ (TNDVI) |
កាត់បន្ថយបញ្ហាតម្លៃអវិជ្ជមានដោយការបូកបន្ថែម 0.5 និងបំពាក់ឫសការ៉េ ដែលផ្តល់ទំនាក់ទំនងស្ថិតិជាមួយទិន្នន័យវាលបានល្អជាងមុន។ | ទាមទារការគណនាស៊ាំញ៉ាំជាង NDVI បន្តិច ប៉ុន្តែមិនមែនជាឧបសគ្គធំដុំនោះទេសម្រាប់កម្មវិធីកុំព្យូទ័របច្ចុប្បន្ន។ | សមីការទំនាក់ទំនង y = 0.2261e^0.0388x មានមេគុណ R² = 0.877 (ខ្ពស់ជាងគេ) និងប៉ាន់ស្មានការស្រូបកាបូនបាន ២៥៥.៤០០ tCO2/rai។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើទិន្នន័យផ្កាយរណបឥតគិតថ្លៃ និងការចុះប្រមូលទិន្នន័យវាលក្នុងកម្រិតមធ្យម ដែលជួយសន្សំសំចៃការចំណាយ និងពេលវេលាបានច្រើនធៀបនឹងការចុះអង្កេតផ្ទាល់ទាំងស្រុង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ចម្ការនៃខេត្តសកលនគរ (Sakon Nakhon) ភាគឦសានប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីផ្កាយរណប Landsat 7 ក្នុងឆ្នាំ២០១៥។ ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ភូមិសាស្ត្រ និងប្រភេទរុក្ខជាតិនៅតំបន់នោះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងនឹងប្រទេសកម្ពុជា សមីការនេះអាចមានអំណោយផលក្នុងការយកមកសាកល្បងនៅកម្ពុជា ប៉ុន្តែការអនុវត្តជាក់ស្តែងចាំបាច់ត្រូវមានការប្រមូលទិន្នន័យវាលក្នុងស្រុកបន្ថែមដើម្បីធ្វើតេស្ត និងកែតម្រូវសមីការឡើងវិញ។
វិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់តេឡេដេតេកស្យុង (Remote Sensing) នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការវាយតម្លៃគម្រោងកាបូន និងគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពចំណាយ។
ការសម្របយកបច្ចេកវិទ្យានេះមកប្រើប្រាស់ នឹងជួយឱ្យកម្ពុជាទទួលបានទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្រច្បាស់លាស់ និងទាន់ពេលវេលា សម្រាប់គាំទ្រដល់ការចរចាហិរញ្ញប្បទានអាកាសធាតុនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Remote sensing | បច្ចេកវិទ្យាក្នុងការប្រមូលព័ត៌មានពីចម្ងាយ (ជាធម្មតាតាមរយៈផ្កាយរណប ឬយន្តហោះ) អំពីផ្ទៃដីដោយមិនបាច់ចុះទៅប៉ះផ្ទាល់ ដោយវាស់ស្ទង់រលកពន្លឺដែលជះត្រឡប់មកវិញពីវត្ថុផ្សេងៗ។ | ដូចជាការថតរូបពីលើអាកាសដើម្បីមើលទិដ្ឋភាពរួមនៃផ្ទៃដី និងដឹងពីស្ថានភាពដើមឈើ ដោយមិនបាច់ដើរទៅពិនិត្យមើលគ្រប់កន្លែង។ |
| Carbon sequestration | ដំណើរការនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីក្នុងការចាប់យក និងរក្សាទុកឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2) ពីបរិយាកាសទៅក្នុងរុក្ខជាតិ (តាមរយៈរស្មីសំយោគ) ដី ឬមហាសមុទ្រ ដើម្បីជួយកាត់បន្ថយការឡើងកម្តៅផែនដី។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនបូមធូលីដែលបូមយកសារធាតុពុល (កាបូន) ពីក្នុងខ្យល់ ទៅកប់ទុកក្នុងគល់ឈើ មែកឈើ ឬឫសឈើ ដើម្បីឱ្យខ្យល់បរិសុទ្ធឡើងវិញ។ |
| Normalized Difference Vegetation Index (NDVI) | សូចនាករគណិតវិទ្យាដែលប្រើទិន្នន័យចំណាំងផ្លាតនៃពន្លឺពណ៌ក្រហម និងពន្លឺអាំងប្រាក្រហមជិត (Near-Infrared) ពីផ្កាយរណប ដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតភាពខៀវស្រងាត់ និងសុខភាពរបស់រុក្ខជាតិនៅលើផ្ទៃដី។ | ដូចជាឧបករណ៍ស្កេនសុខភាពពីលើមេឃ ដែលប្រាប់យើងថា តើដើមឈើនៅតំបន់នោះមានសុខភាពល្អ និងដុះក្រាស់ប៉ុនណា តាមរយៈពណ៌ដែលវាជះត្រឡប់មក។ |
| Transformed Normalized Difference Vegetation Index (TNDVI) | ការកែច្នៃរូបមន្ត NDVI ដើម ដោយបូកបន្ថែមតម្លៃ 0.5 រួចបំពាក់ឫសការ៉េ ដើម្បីបំបាត់តម្លៃអវិជ្ជមាន ដែលវិធីនេះជួយឱ្យការវាស់ស្ទង់ជីវម៉ាសពណ៌បៃតងមានភាពសុក្រឹត និងអាចជឿទុកចិត្តបានជាងមុន។ | ដូចជាការយកជញ្ជីងថ្លឹង (NDVI) មកសារ៉េកែតម្រូវកុំឱ្យមានលេខជាប់អវិជ្ជមាន ដើម្បីឱ្យលទ្ធផលថ្លឹងដើមឈើកាន់តែច្បាស់លាស់។ |
| Top of Atmosphere (ToA) Reflectance | ការគណនាកែតម្រូវទិន្នន័យរូបភាពពីផ្កាយរណប ដើម្បីកាត់បន្ថយការរំខាននានាពីបរិយាកាសផែនដី (ដូចជាពពក ចំហាយទឹក ឬធូលី) ដើម្បីបានពន្លឺចំណាំងផ្លាតពិតប្រាកដចេញពីរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការជូតកញ្ចក់វ៉ែនតាឱ្យស្អាតមុននឹងមើលទេសភាព ដើម្បីកុំឱ្យធូលីនៅលើកញ្ចក់ធ្វើឱ្យយើងមើលឃើញពណ៌ដើមឈើខុសពីការពិត។ |
| Fractional cover | សមាមាត្រនៃផ្ទៃដីដែលត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយស្លឹកឈើ ឬរុក្ខជាតិ (Canopy) ធៀបនឹងផ្ទៃដីសរុបនៅក្នុងភីកសែល (Pixel) នីមួយៗនៃរូបភាពផ្កាយរណប។ | ដូចជាការសម្លឹងមើលពីលើដំបូលផ្ទះចុះមកក្រោម ហើយគណនាថាតើមានស្លឹកឈើប៉ុន្មានភាគរយដែលបាំងដីនៅខាងក្រោម។ |
| Biomass | ទម្ងន់ ឬបរិមាណសរុបនៃសារពាង្គកាយមានជីវិត (ដូចជាដើមឈើ មែក ស្លឹក និងឫស) នៅក្នុងតំបន់ណាមួយ ដែលជាកន្លែងស្តុកទុកកាបូនយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ជួយបរិស្ថាន។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់សរុបនៃសាច់ ឈើ និងស្លឹករបស់រុក្ខជាតិទាំងអស់នៅក្នុងចម្ការបញ្ចូលគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
