បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃថាតើការកើនឡើងនៃគុណភាពបង្ហាញរូបភាព (Spatial Resolution) របស់ផ្កាយរណបមានឥទ្ធិពលយ៉ាងដូចម្តេចដល់ការប៉ាន់ស្មានអត្រាស្លាប់របស់ដើមឈើដោយសារខ្យល់បោកបក់ (Windthrow) នៅក្នុងព្រៃអាម៉ាហ្សូន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការប្រៀបធៀបទិន្នន័យនៃការចុះវាស់វែងផ្ទាល់នៅទីតាំងព្រៃឈើ ជាមួយនឹងរូបភាពពីផ្កាយរណបចំនួនបីប្រភេទដែលមានកម្រិតគុណភាពបង្ហាញខុសៗគ្នា ដើម្បីស្វែងរកកម្រិតនៃភាពសុក្រឹត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Landsat 8 (30 m pixel) with Spectral Mixture Analysis ការប្រើប្រាស់ផ្កាយរណប Landsat 8 (កម្រិតច្បាស់ ៣០ម៉ែត្រ) ជាមួយការវិភាគ Spectral Mixture Analysis (SMA) |
ទិន្នន័យអាចទាញយកបានដោយឥតគិតថ្លៃ និងមានបណ្ដុំទិន្នន័យចាស់ៗច្រើន។ ផ្តល់លទ្ធផលសុក្រឹតបំផុត (Accuracy) ក្នុងការប៉ាន់ស្មានទំហំនៃការខូចខាតរួម និងមិនសូវរងឥទ្ធិពលពីកំហុសទីតាំង (Geolocation errors)។ | ដោយសារកម្រិតគុណភាពបង្ហាញទាប (30m) វាពិបាកក្នុងការចាប់យកការខូចខាតដើមឈើតូចៗ ឬដើមឈើដែលងាប់ដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ | ម៉ូដែលផ្តល់លទ្ធផលល្អបំផុតដោយមានកម្រិត Residual Deviance ទាបបំផុត (125.33) និងចាប់យកបំរែបំរួលនៅតាមតំបន់រងផលប៉ះពាល់បានល្អ (R²KL = 0.4342)។ |
| Sentinel 2 (10 m pixel) with Spectral Mixture Analysis ការប្រើប្រាស់ផ្កាយរណប Sentinel 2 (កម្រិតច្បាស់ ១០ម៉ែត្រ) ជាមួយការវិភាគ Spectral Mixture Analysis (SMA) |
ផ្តល់ទិន្នន័យដោយឥតគិតថ្លៃជាមួយនឹងរយៈពេលវិលជុំលឿន (៥ថ្ងៃម្តង)។ មានតុល្យភាពល្អរវាងកម្រិតបង្ហាញរូបភាព និងភាពត្រឹមត្រូវនៃទិន្នន័យ។ | ភាពត្រឹមត្រូវនៃម៉ូដែលធ្លាក់ចុះបន្តិចនៅតំបន់ដែលមានការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរខ្លាំង ឬតិចតួចខ្លាំង បើធៀបនឹង Landsat 8។ | ផ្តល់លទ្ធផលល្អមធ្យម ជាមួយនឹងភាពច្បាស់លាស់ (Precision) ខ្ពស់ជាង Landsat 8 ប៉ុន្តែមាន Residual Deviance ខ្ពស់ជាងបន្តិច (136.51)។ |
| WorldView 2 (2 m pixel) with Spectral Mixture Analysis ការប្រើប្រាស់ផ្កាយរណបពាណិជ្ជកម្ម WorldView 2 (កម្រិតច្បាស់ ២ម៉ែត្រ) ជាមួយការវិភាគ Spectral Mixture Analysis (SMA) |
មានគុណភាពបង្ហាញខ្ពស់បំផុត ដែលអាចចាប់យកការខូចខាតដើមឈើក្នុងកម្រិតតូចៗ រប៉ាត់រប៉ាយ និងការបាក់មែកបានយ៉ាងលម្អិត។ | ទិន្នន័យមានតម្លៃថ្លៃខ្ពស់ និងគ្របដណ្តប់ផ្ទៃដីតូច។ រងឥទ្ធិពលខ្លាំងពីស្រមោលដើមឈើ និងរុក្ខជាតិដុះថ្មីៗ ដែលធ្វើឲ្យការប៉ាន់ស្មានរួមមានភាពលម្អៀង។ | ម៉ូដែលផ្តល់លទ្ធផលទាបជាងគេផ្នែកភាពត្រឹមត្រូវ (Accuracy) ដោយមាន Residual Deviance ខ្ពស់បំផុត (150.01) និង R²KL ទាបបំផុត (0.3237)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារការរួមបញ្ចូលគ្នានូវទិន្នន័យផ្កាយរណបទាំងឥតគិតថ្លៃនិងពាណិជ្ជកម្ម ក៏ដូចជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រនិងស្ថិតិកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងព្រៃចាស់ (Old-growth forest) នៃតំបន់អាម៉ាហ្សូនកណ្តាល ប្រទេសប្រេស៊ីល ដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធដំបូលព្រៃក្រាស់ឃ្មឹក និងផ្តោតលើការខូចខាតដោយសារខ្យល់ព្យុះតែមួយគត់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយកម៉ូដែលនេះមកអនុវត្តផ្ទាល់អាចមានភាពលម្អៀង (Bias) ដោយសារប្រភេទព្រៃឈើនៅកម្ពុជា (ដូចជាព្រៃស្រោង ព្រៃពាក់កណ្តាលស្រោង និងព្រៃរបោះ) មានលក្ខណៈជីវសាស្ត្រ និងរចនាសម្ព័ន្ធខុសគ្នា ហើយមូលហេតុចម្បងនៃការបាត់បង់ព្រៃឈើច្រើនតែកើតចេញពីការកាប់ឈើខុសច្បាប់ មិនមែនដោយសារខ្យល់បោកបក់នោះទេ។
ទោះបីជាបរិបទព្រៃឈើមានភាពខុសគ្នាក៏ដោយ វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់រូបភាពផ្កាយរណបដើម្បីចាប់យកសញ្ញានៃដើមឈើងាប់ ឬការបាត់បង់គម្របព្រៃឈើនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។
ការធ្វើសមាហរណកម្មការវិភាគល្បាយវិសាលគម (SMA) ជាមួយទិន្នន័យផ្កាយរណបឥតគិតថ្លៃ ផ្តល់នូវដំណោះស្រាយប្រកបដោយនវានុវត្តន៍ និងចំណាយមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានព្រៃឈើ និងការអនុវត្តច្បាប់នៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Windthrow | បាតុភូតធម្មជាតិដែលដើមឈើត្រូវបានបាក់រលំ ដកឫស ឬដាច់មកុដដោយសារកម្លាំងខ្យល់បោកបក់ខ្លាំង (ជាទូទៅកើតឡើងពេលមានព្យុះកំបុតត្បូង ឬភ្លៀងខ្លាំង) ដែលធ្វើឱ្យមានអត្រាស្លាប់នៃដើមឈើជាលក្ខណៈទ្រង់ទ្រាយធំនៅក្នុងព្រៃ។ | វាប្រៀបដូចជាការយកកង្ហារយក្សផ្លុំបោកបក់រុញច្រានតម្រៀបដូមីណូ (Domino) ឱ្យដួលរលំរដូករណែលពេញដី។ |
| Spatial resolution | កម្រិតនៃភាពលម្អិត ឬភាពច្បាស់នៃរូបភាពផ្កាយរណប ដែលត្រូវបានកំណត់ដោយទំហំនៃភីកសែល (Pixel) នីមួយៗនៅលើដី។ ឧទាហរណ៍ គុណភាពបង្ហាញ ៣០ម៉ែត្រ មានន័យថា ១ ភីកសែលតំណាងឱ្យផ្ទៃដីពិតទំហំ ៣០ម៉ែត្រ បណ្តោយ និង ៣០ម៉ែត្រ ទទឹង។ | ដូចជាកាមេរ៉ាទូរស័ព្ទដៃជំនាន់ថ្មីដែលមានទំហំ Megapixel ធំ អាចឱ្យយើងពង្រីករូបមើលឃើញសូម្បីតែមុននៅលើមុខ មិនមែនគ្រាន់តែឃើញរាងមុខព្រិលៗនោះទេ។ |
| Spectral Mixture Analysis | បច្ចេកទេសវិភាគរូបភាពពីចម្ងាយ (Remote Sensing) ដែលធ្វើការគណនាបំបែកភីកសែលនីមួយៗ ដើម្បីរកមើលភាគរយនៃធាតុផ្សំផ្សេងៗគ្នានៅលើផ្ទៃដី (ដូចជារុក្ខជាតិបៃតង មែកឈើងាប់ និងស្រមោល) ព្រោះភីកសែលមួយតែងតែមានផ្ទុកវត្ថុច្រើនលាយឡំគ្នា។ | ដូចជាការភ្លក់ទឹកក្រឡុកមួយកែវ ហើយអាចប្រាប់បានច្បាស់ថាមានជាតិផ្លែប៉ោម ៣០% ចេក ៥០% និងទឹកកក ២០% នៅក្នុងកែវនោះអ៊ីចឹងដែរ។ |
| Endmembers | សញ្ញាវិសាលគម (Spectral signature) សុទ្ធសាធដែលតំណាងឱ្យធាតុផ្សំគោលណាមួយនៅលើដី (ឧទាហរណ៍៖ ស្លឹកឈើបៃតងសុទ្ធ ឬឈើងាប់សុទ្ធ១០០%) ដែលគេយកមកធ្វើជាកម្រិតគោលសម្រាប់វាស់ស្ទង់ និងគណនាសមាមាត្រភាគរយនៅក្នុងភីកសែលដែលលាយឡំគ្នា។ | វាប្រៀបដូចជាមេពណ៌សុទ្ធ (ក្រហម ខៀវ លឿង) ដែលជាងគំនូរយកមកលាយចូលគ្នាដើម្បីបង្កើតជាផ្ទាំងគំនូរចម្រុះពណ៌មួយផ្ទាំង។ |
| Non-photosynthetic vegetation (NPV) | ផ្នែកនៃរុក្ខជាតិដែលស្លាប់ ឬលែងធ្វើរស្មីសំយោគ (ដូចជា ស្លឹកងាប់ មែកឈើបាក់ គល់ឈើ ឬគំនរឈើងាប់) ដែលសេនស័រផ្កាយរណបអាចចាប់យកសញ្ញាបាន។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ ការកើនឡើងនូវកម្រិត NPV គឺជាសញ្ញាបញ្ជាក់ថាមានដើមឈើងាប់ច្រើន។ | ដូចជាការសង្កេតមើលសក់ស្កូវនៅលើក្បាលមនុស្ស បើមានសក់ស្កូវកាន់តែច្រើន មានន័យថាកោសិកាបង្កើតពណ៌សក់លែងដំណើរការ។ |
| Generalized Linear Models (GLM) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលគេប្រើដើម្បីទាញរកទំនាក់ទំនងរវាងអថេរ (ឧទាហរណ៍ ទំនាក់ទំនងរវាងភាគរយនៃកម្រិតដើមឈើងាប់ដែលវាស់ផ្ទាល់ក្នុងព្រៃ និងទិន្នន័យដែលទាញបានពីផ្កាយរណប) ជាពិសេសនៅពេលទិន្នន័យទាំងនោះមិនមានទម្រង់ចែកចាយជាបន្ទាត់ត្រង់ស្តង់ដារធម្មតា។ | ដូចជាការរកមើលរូបមន្តគណិតវិទ្យាមួយដែលអាចទស្សន៍ទាយកម្ពស់ក្មេងម្នាក់នៅឆ្នាំក្រោយ ដោយផ្អែកលើរបបអាហារនិងអាយុរបស់គេនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ |
| Top-of-atmosphere (TOA) reflectance | កម្រិតនៃការចំណាំងផ្លាតពន្លឺព្រះអាទិត្យពីផ្ទៃផែនដី ដែលធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់បរិយាកាសត្រលប់ទៅកាន់សេនស័ររបស់ផ្កាយរណបវិញ។ ទិន្នន័យនេះតម្រូវឱ្យមានការកែតម្រូវក្បួនគណិតវិទ្យា ដើម្បីកាត់បន្ថយការរំខានសញ្ញាពីពពក ចំហាយទឹក និងខ្យល់ក្នុងបរិយាកាស។ | ប្រៀបដូចជាការសម្លឹងមើលកាក់នៅបាតអាងហែលទឹកតាមរយៈផ្ទៃទឹកដែលកំពុងរលក ដែលទាមទារឱ្យយើងពាក់វ៉ែនតាហែលទឹកដើម្បីកាត់ចំណាំងផ្លាត ទើបមើលឃើញរូបរាងកាក់ច្បាស់ពិតប្រាកដ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖