បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាផលប៉ះពាល់នៃការអនុវត្តកសិកម្មផ្សេងៗគ្នាទៅលើការប្រែប្រួលរចនាសម្ព័ន្ធ និងសមាសភាពរុក្ខជាតិនៅតាមជាយព្រៃ ដើម្បីកំណត់រកប្រភេទរុក្ខជាតិក្នុងស្រុកដែលស័ក្តិសមសម្រាប់ការដាំស្តារព្រៃភ្នំដែលរងការខូចខាតឡើងវិញ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវាស់វែងតាមខ្សែបន្ទាត់កាត់កែងពីជាយព្រៃចូលទៅកាន់តំបន់កសិកម្ម ដោយប្រមូលទិន្នន័យរចនាសម្ព័ន្ធរុក្ខជាតិ និងកត្តាបរិស្ថាននៅទីតាំងចំនួនបីផ្សេងគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Abandoned Area (AB) ដីកសិកម្មដែលត្រូវបានបោះបង់ចោល |
អនុញ្ញាតឱ្យមានការស្ដារឡើងវិញនូវប្រភេទរុក្ខជាតិបន្ទាប់បន្សំ និងមានសន្ទស្សន៍ចម្រុះជីវចម្រុះខ្ពស់ជាងគេនៅតំបន់ជាយព្រៃ។ | ទាមទារពេលវេលាយូរសម្រាប់ការស្តារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីឱ្យដូចដើម ហើយនៅតែរងឥទ្ធិពលពីកត្តាគែមព្រៃ។ | សន្ទស្សន៍ Shannon-Weiner មានកម្រិតខ្ពស់រហូតដល់ ១.៨៧ នៅតំបន់ជាយព្រៃ (nAL) និងមានដង់ស៊ីតេកូនឈើច្រើន។ |
| Shifting Cultivation (SC) កសិកម្មពនេចរ (ចម្ការវិលជុំ) |
ការរំខានមិនជាប់លាប់អនុញ្ញាតឱ្យប្រភេទរុក្ខជាតិត្រួសត្រាយ (Pioneer species) មួយចំនួនអាចដុះលូតលាស់បាន។ | ការកាប់ឆ្ការ និងដុតញឹកញាប់រារាំងដល់ការលូតលាស់នៃប្រភេទឈើធំៗក្នុងព្រៃស្រោង (Shade-tolerant species)។ | មានវត្តមានដើមឈើធំៗតិចតួច ប៉ុន្តែសំបូរទៅដោយប្រភេទឈើតូចៗ និងកូនឈើដូចជា Rhus chinensis។ |
| Annual Cropping (AC) ការដាំដុះដំណាំប្រចាំឆ្នាំ |
ផ្តល់ទិន្នផលកសិកម្មខ្ពស់ក្នុងរយៈពេលខ្លី (ទោះបីមិនមានផលចំណេញដល់អេកូឡូស៊ីក៏ដោយ)។ | បំផ្លាញរចនាសម្ព័ន្ធព្រៃឈើទាំងស្រុងនៅតំបន់គែមព្រៃ និងបន្សល់ទុកត្រឹមតែស្មៅ និងរុក្ខជាតិឈ្លានពាន។ | មានកម្រិតពន្លឺ (RLI) ខ្ពស់រហូតដល់ ៩៤.៩៥% នៅតំបន់គែមព្រៃ និងមានសន្ទស្សន៍ចម្រុះទាបបំផុត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅទីវាល និងឧបករណ៍វិភាគទិន្នន័យអេកូឡូស៊ី និងកត្តាបរិស្ថាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ព្រៃភ្នំ (Lower Montane Forest) កម្ពស់ ១០០០-១១០០ ម៉ែត្រ ក្នុងជម្រកសត្វព្រៃអ៊ុំផាង ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើតំបន់កសិកម្មរបស់ជនជាតិដើមភាគតិច។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាមានតំបន់ព្រៃភ្នំដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា និងកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាកាប់ទន្ទ្រានធ្វើកសិកម្មដូចគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រង និងស្តារតំបន់ការពារធម្មជាតិនៅកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងពីឥទ្ធិពលគែមព្រៃ (Edge effect) ជួយឱ្យអ្នកអភិរក្សនៅកម្ពុជារៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រស្តារព្រៃឈើនៅតំបន់កសិកម្មបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Edge effect (ឥទ្ធិពលជាយព្រៃ) | សំដៅលើការប្រែប្រួលនៃកត្តាបរិស្ថាន (ដូចជាពន្លឺ សំណើមដី សីតុណ្ហភាព) និងរចនាសម្ព័ន្ធជីវតំបន់នៅតាមព្រំប្រទល់រវាងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីពីរផ្សេងគ្នា ដូចជារវាងព្រៃស្រោងដែលនៅសេសសល់ និងតំបន់កសិកម្ម។ | ដូចជាការឈរនៅមាត់ទ្វារផ្ទះ ដែលអ្នកទទួលរងទាំងកម្តៅថ្ងៃពីខាងក្រៅ និងម៉ាស៊ីនត្រជាក់ពីខាងក្នុងផ្ទះក្នុងពេលតែមួយ។ |
| Pioneer species (ប្រភេទរុក្ខជាតិត្រួសត្រាយ) | ជាប្រភេទរុក្ខជាតិដំបូងគេដែលដុះលូតលាស់នៅតំបន់ដែលរងការខូចខាត ឬតំបន់ដីទទេ ដោយពួកវាត្រូវការរស្មីព្រះអាទិត្យខ្លាំង និងមានលទ្ធភាពលូតលាស់បានលឿន ដើម្បីបង្កើតគម្របព្រៃមុនគេ (ឧទាហរណ៍៖ Rhus chinensis)។ | ដូចជាក្រុមអ្នកសាងសង់ជួរមុខដែលចូលទៅរៀបចំទីតាំងបោះជំរំដំបូងគេ មុនពេលអ្នកផ្សេងទៀតអាចចូលមកនៅបាន។ |
| Shade-tolerant species (ប្រភេទរុក្ខជាតិធន់នឹងម្លប់) | ជាប្រភេទរុក្ខជាតិព្រៃស្រោងដែលអាចលូតលាស់បានទោះបីជាស្ថិតនៅក្រោមម្លប់ឈើធំៗដោយមានពន្លឺព្រះអាទិត្យតិចតួចក៏ដោយ។ វាច្រើនតែដុះនៅតំបន់ព្រៃជ្រៅដែលមានពន្លឺពិបាកនឹងជះចូលដល់។ | ដូចជាមនុស្សដែលចូលចិត្តអានសៀវភៅនៅក្នុងបន្ទប់ស្ងាត់ និងមានពន្លឺស្រទន់ ជាជាងការចេញទៅលេងកីឡាក្រោមពន្លឺថ្ងៃខ្លាំង។ |
| Canonical correspondence analysis (ការវិភាគទំនាក់ទំនងបែបកាណូនិក) | គឺជាវិធីសាស្ត្រវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិប្រភេទពហុអថេរ (Multivariate) ដែលប្រើសម្រាប់ស្វែងរកទំនាក់ទំនងរវាងវត្តមានរបស់ប្រភេទរុក្ខជាតិ និងកត្តាបរិស្ថាន (ដូចជាពន្លឺ សំណើមដី និងដង់ស៊ីតេដី) នៅក្នុងទីតាំងណាមួយ។ | ដូចជាកម្មវិធីចាប់គូរវាងមនុស្ស និងចំណូលចិត្តរបស់ពួកគេ ដើម្បីមើលថាអ្នកណាចូលចិត្តទៅរស់នៅកន្លែងបែបណា។ |
| Shannon-Weiner diversity index (សន្ទស្សន៍ចម្រុះ Shannon-Weiner) | ជារូបមន្តគណិតវិទ្យាដែលប្រើប្រាស់ក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រអេកូឡូស៊ី ដើម្បីវាស់ស្ទង់កម្រិតនៃភាពចម្រុះ និងការបែងចែកសមាមាត្រនៃប្រភេទជីវចម្រុះ (រុក្ខជាតិ ឬសត្វ) នៅក្នុងសហគមន៍ណាមួយ។ | ដូចជាការវាយតម្លៃថាតើសាឡាដមួយចានមានបន្លែប៉ុន្មានមុខ និងមានបរិមាណបន្លែនីមួយៗស្មើគ្នាឬអត់។ |
| Shifting cultivation (កសិកម្មពនេចរ) | ជាប្រព័ន្ធកសិកម្មដែលកសិករកាប់ឆ្ការ និងដុតព្រៃដើម្បីដាំដំណាំក្នុងរយៈពេលខ្លី រួចបោះបង់ចោលទីតាំងនោះដើម្បីឱ្យព្រៃដុះស្តារឡើងវិញ មុននឹងត្រឡប់មកកាប់ឆ្ការម្តងទៀតនៅប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយ។ | ដូចជាការជួលបន្ទប់សណ្ឋាគារស្នាក់នៅមួយរយៈ រួចប្តូរទៅបន្ទប់ផ្សេងទៀត ដោយទុកពេលឱ្យបុគ្គលិកសម្អាតបន្ទប់ចាស់នោះសិន។ |
| Relative light intensity (អាំងតង់ស៊ីតេពន្លឺធៀប) | ជារង្វាស់នៃការប្រៀបធៀបបរិមាណពន្លឺព្រះអាទិត្យដែលធ្លាក់ដល់ផ្ទៃដីខាងក្រោមគម្របព្រៃ ទៅនឹងបរិមាណពន្លឺសរុបនៅទីវាល ឬតំបន់ចំហ ដោយប្រើប្រាស់កាមេរ៉ាថតប្លង់ទូលាយ (Fish-eye lens)។ | ដូចជាការវាស់ថាតើឆ័ត្ររបស់អ្នកអាចបាំងពន្លឺថ្ងៃបានប៉ុន្មានភាគរយ បើប្រៀបធៀបនឹងការឈរកណ្តាលថ្ងៃដោយគ្មានឆ័ត្រ។ |
| Soil bulk density (ដង់ស៊ីតេដី) | គឺជារង្វាស់នៃម៉ាសដីស្ងួតក្នុងមួយឯកតាមាឌ ដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃការហាប់ណែនរបស់ដី។ ដីដែលមានដង់ស៊ីតេខ្ពស់មានន័យថាដីនោះហាប់ណែនខ្លាំង ដែលអាចរារាំងដល់ការចាក់ឫសរបស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបទម្ងន់នៃអេប៉ុងស្ងួតដែលហាប់ណែនខ្លាំង និងអេប៉ុងដែលមានរន្ធធំៗច្រើន ដែលមានទំហំប៉ុនគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
