បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមនៃការផ្លាស់ប្តូរថាមពលនៅប្រទេសវៀតណាម ដើម្បីធានាសន្តិសុខថាមពល និងសម្រេចបាននូវការប្តេជ្ញាចិត្តអន្តរជាតិក្នុងការកាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័នកាបូនឱ្យដល់កម្រិតសូន្យ (Net-zero) នៅឆ្នាំ២០៥០។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគលើនិន្នាការសកល និងស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅវៀតណាម ដើម្បីស្នើឡើងនូវយន្តការគោលនយោបាយសំខាន់ៗចំនួនបី (Policy Levers)។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីភាពចាំបាច់បន្ទាន់សម្រាប់ប្រទេសវៀតណាមក្នុងការផ្លាស់ប្តូរទៅរកថាមពលកកើតឡើងវិញ និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល ដើម្បីសម្រេចបានការបំភាយសូន្យ (Net-zero) នៅឆ្នាំ២០៥០។ ការកើនឡើងនៃតម្រូវការថាមពល និងការធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុកនៃថ្លៃដើមថាមពលស្អាត បង្កើតបានជាឱកាសសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់ទន្ទឹមនឹងការដោះស្រាយបញ្ហាអាកាសធាតុ។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ការធ្លាក់ចុះថ្លៃដើមថាមពលកកើតឡើងវិញ (Declining Renewable Energy Costs) | ថ្លៃដើមនៃការផលិតថាមពលពីពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងខ្យល់បានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាជម្រើសដែលមានតម្លៃថោកជាងថាមពលធ្យូងថ្មថ្មី ឬថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ។ ការធ្លាក់ចុះនេះត្រូវបានជំរុញដោយការរីកចម្រើននៃបច្ចេកវិទ្យា និងការប្រកួតប្រជែងទីផ្សារសកល។ | របាយការណ៍បង្ហាញថា ក្នុងទសវត្សរ៍ចុងក្រោយ ថ្លៃដើមអគ្គិសនីពីពន្លឺព្រះអាទិត្យ (Solar PV) លើពិភពលោកបានធ្លាក់ចុះ ៨៩% ហើយថាមពលខ្យល់បានធ្លាក់ចុះ ៧០%។ នៅវៀតណាម ថ្លៃដើមថាមពលព្រះអាទិត្យបានធ្លាក់ចុះ ៥៦% គិតចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៦ មក។ |
| ហានិភ័យនៃទ្រព្យសកម្មជាប់គាំង (Stranded Assets Risk) | ការបន្តកសាងរោងចក្រថាមពលធ្យូងថ្ម និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឧស្ម័ន LNG ថ្មី កំពុងប្រឈមនឹងហានិភ័យនៃការខាតបង់ផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ រោងចក្រទាំងនេះអាចនឹងត្រូវបិទទ្វារមុនកាលកំណត់ដោយសារតែការប្រកួតប្រជែងតម្លៃពីថាមពលស្អាត និងសម្ពាធនៃពន្ធកាបូន។ | យោងតាម Carbon Tracker (2018) ៤២% នៃរោងចក្រអគ្គិសនីធ្យូងថ្មនៅលើពិភពលោកកំពុងដំណើរការដោយខាតបង់ ហើយគម្រោងថាមពលធ្យូងថ្មជាច្រើនត្រូវបានលុបចោល ឬបញ្ឈប់ការផ្តល់ឥណទានពីធនាគារអន្តរជាតិ។ |
| សក្តានុពលនៃការបង្កើតការងារបៃតង (Green Job Creation Potential) | ការផ្លាស់ប្តូរទៅរកការប្រើប្រាស់ថាមពលកកើតឡើងវិញ មិនត្រឹមតែមិនធ្វើឱ្យបាត់បង់ការងារសរុបនោះទេ តែផ្ទុយទៅវិញ វាបង្កើតការងារថ្មីៗជាច្រើននៅក្នុងវិស័យថាមពលព្រះអាទិត្យ ថាមពលខ្យល់ និងការសន្សំសំចៃថាមពល ដែលអាចជួយជំនួសការបាត់បង់ការងារក្នុងឧស្សាហកម្មធ្យូងថ្ម។ | ទីភ្នាក់ងារថាមពលកកើតឡើងវិញអន្តរជាតិ (IRENA) ព្យាករណ៍ថាការផ្លាស់ប្តូរថាមពលនឹងបង្កើតការងារថ្មីរហូតដល់ ៤២ លានកន្លែងនៅទូទាំងពិភពលោកនៅត្រឹមឆ្នាំ២០៥០។ ការដំឡើងថាមពលព្រះអាទិត្យលើដំបូលមានសក្តានុពលបង្កើតការងារច្រើនជាង ១០ដង បើធៀបនឹងរោងចក្រធំៗ។ |
| កំណើននៃយានយន្តអគ្គិសនី (Electric Vehicles Growth) | យានយន្តអគ្គិសនី (EVs) ជាពិសេសទោចក្រយានយន្ត និងត្រីចក្រយានយន្តអគ្គិសនី កំពុងមានភាពសន្សំសំចៃខ្ពស់ជាងយានយន្តប្រើម៉ាស៊ីនចំហេះខាងក្នុង ទាំងថ្លៃដើមថែទាំ និងការចាក់បញ្ចូលថាមពល ដែលទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយដឹកជញ្ជូនបន្ទាន់។ | នៅឆ្នាំ២០២០ ប្រទេសវៀតណាមមានម៉ូតូប្រមាណ ៥៨ លានគ្រឿង និងរថយន្ត ៣,៦ លានគ្រឿង ដែលជាប្រភពចម្បងនៃការបំពុលខ្យល់។ ការចំណាយលើការថែទាំ EV គឺថោកជាងរថយន្តធម្មតាដល់ទៅ ៣ដង។ |
របាយការណ៍នេះបានផ្តល់នូវអនុសាសន៍គោលនយោបាយលម្អិតចំនួន៨៧ចំណុច ដែលផ្តោតលើសសរស្តម្ភសំខាន់ៗចំនួន៣ ដើម្បីជំរុញការផ្លាស់ប្តូរថាមពលប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងនិរន្តរភាពសម្រាប់ប្រទេសវៀតណាម។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាលវៀតណាម (Government of Vietnam) | អនុវត្តយន្តការតម្លៃកាបូន (Carbon Pricing) ដោយចាប់ផ្តើមពីការដាក់ពន្ធកាបូនក្នុងកម្រិតទាប ១០ដុល្លារអាមេរិក/tCO2e និងដំឡើងបន្តិចម្តងៗទៅតាមកម្រិតណែនាំនៃកិច្ចព្រមព្រៀងប៉ារីស ដើម្បីកាត់បន្ថយការបំភាយកាបូនក្នុងវិស័យអគ្គិសនី និងដឹកជញ្ជូន។ | ខ្ពស់ (High) |
| ក្រសួងឧស្សាហកម្ម និងពាណិជ្ជកម្ម (MOIT) | ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពផែនការមេអភិវឌ្ឍន៍អគ្គិសនី (PDP8) ដោយបញ្ឈប់ការសាងសង់រោងចក្រថាមពលធ្យូងថ្មថ្មី និងប្តូរពីការប្រើប្រាស់យន្តការទិញថាមពលក្នុងតម្លៃថេរ (FIT) ទៅជាការរៀបចំយន្តការដេញថ្លៃ (Auctions) សម្រាប់គម្រោងថាមពលកកើតឡើងវិញខ្នាតធំ។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នរដ្ឋ និងរដ្ឋបាលមូលដ្ឋាន (State & Local Agencies) | កំណត់កាលបរិច្ឆេទជាក់លាក់ (ឧទាហរណ៍ ឆ្នាំ២០៣០) ដើម្បីបញ្ឈប់ការទិញរថយន្តប្រើម៉ាស៊ីនចំហេះខាងក្នុង (ICE) សម្រាប់ប្រើប្រាស់ជាលក្ខណៈស្ថាប័នរដ្ឋ និងកំណត់សេវាដឹកជញ្ជូនសាធារណៈឱ្យប្រើប្រាស់យានយន្តអគ្គិសនី (EVs)។ | មធ្យម (Medium) |
| អគ្គិសនីវៀតណាម (EVN) និងវិស័យឯកជន (Private Sector) | ពន្លឿនការវិនិយោគលើប្រព័ន្ធស្តុកទុកថាមពលដោយថ្ម (Battery Energy Storage Systems - BESS) ថាមពលវារីអគ្គិសនីបូមស្តុក (Pumped Hydro) និងការធ្វើទំនើបកម្មបណ្តាញបញ្ជូនអគ្គិសនី (Smart Grid) ដើម្បីសម្រួលដល់ការបញ្ជូលថាមពលកកើតឡើងវិញដែលមានអស្ថិរភាព។ | ខ្ពស់ (High) |
ទោះបីជារបាយការណ៍នេះផ្តោតលើប្រទេសវៀតណាមក្តី ក៏វាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលកំពុងស្ថិតក្នុងបរិបទកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងតម្រូវការថាមពលស្រដៀងគ្នា។ មេរៀនស្តីពីហានិភ័យនៃរោងចក្រធ្យូងថ្ម ការផ្លាស់ប្តូរទៅប្រើប្រាស់យានយន្តអគ្គិសនី (EV) និងការអនុវត្តតម្លៃកាបូន គឺជាបទពិសោធន៍ដ៏មានតម្លៃសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រថាមពលស្អាតរបស់ខ្លួន។
ការផ្លាស់ប្តូរថាមពលប្រកបដោយភាពឆ្លាតវៃ ដោយរៀនសូត្រពីភាពជោគជ័យនិងបញ្ហាប្រឈមរបស់វៀតណាម នឹងជួយកម្ពុជាមិនត្រឹមតែសម្រេចបាននូវការប្តេជ្ញាចិត្តផ្នែកអាកាសធាតុប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជួយពង្រឹងសន្តិសុខថាមពល ទាក់ទាញការវិនិយោគបរទេស (FDI) និងបង្កើតការងារបៃតងរាប់ពាន់កន្លែងផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Stranded Assets | គំនិតនេះសំដៅលើទ្រព្យសកម្ម (ដូចជារោងចក្រថាមពលធ្យូងថ្ម ឬហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឧស្ម័ន) ដែលបាត់បង់តម្លៃសេដ្ឋកិច្ចរបស់វាមុនពេលអស់អាយុកាលប្រើប្រាស់ ដោយសារតែការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយ (ដូចជាការយកពន្ធកាបូន) ឬការប្រកួតប្រជែងពីបច្ចេកវិទ្យាថោកជាង (ថាមពលកកើតឡើងវិញ)។ | ដូចជាការទិញទូរស័ព្ទម៉ូដែលចាស់តម្លៃថ្លៃ ហើយស្រាប់តែមានម៉ូដែលថ្មីល្អជាងនិងថោកជាងចេញលក់ ធ្វើឱ្យទូរស័ព្ទដែលទើបតែទិញនោះលែងមានតម្លៃលើទីផ្សារ។ |
| Carbon Pricing | យន្តការគោលនយោបាយដែលតម្រូវឱ្យអ្នកបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនត្រូវបង់ប្រាក់សម្រាប់បរិមាណដែលពួកគេបានបញ្ចេញ (តាមរយៈពន្ធកាបូន ឬប្រព័ន្ធទិញលក់សិទ្ធិបញ្ចេញកាបូន) ដើម្បីលើកទឹកចិត្តឱ្យមានការកាត់បន្ថយការបំពុល និងជំរុញការវិនិយោគលើថាមពលស្អាត។ | ដូចជាការផាកពិន័យលើអ្នកដែលបោះចោលសំរាមពាសវាលពាសកាល ដើម្បីឱ្យពួកគេឈប់ចោលសំរាមនិងងាកមកថែរក្សាបរិស្ថានវិញ។ |
| Net-zero Emissions | ជាគោលដៅអាកាសធាតុដែលបរិមាណឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដែលបញ្ចេញទៅក្នុងបរិយាកាស មានតុល្យភាពស្មើគ្នាជាមួយនឹងបរិមាណដែលត្រូវបានស្រូបយកមកវិញ (តាមរយៈព្រៃឈើ ឬបច្ចេកវិទ្យាស្រូបកាបូន) ដើម្បីបញ្ឈប់ការឡើងកំដៅផែនដី។ | ដូចជាការរក្សាតុល្យភាពទឹកក្នុងអាង ដោយបរិមាណទឹកដែលហូរចូលត្រូវស្មើនឹងបរិមាណទឹកដែលហូរចេញ ដើម្បីកុំឱ្យទឹកហៀរចេញមកក្រៅ។ |
| Feed-in Tariff (FIT) | គោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការធានាទិញអគ្គិសនីពីអ្នកផលិតថាមពលកកើតឡើងវិញ ក្នុងតម្លៃថេរមួយដែលខ្ពស់ជាងទីផ្សារ និងក្នុងរយៈពេលវែង ដើម្បីទាក់ទាញអ្នកវិនិយោគក្នុងដំណាក់កាលដំបូងនៃការផ្លាស់ប្តូរថាមពល។ | ដូចជាការដែលរដ្ឋសន្យាថានឹងទិញបន្លែសរីរាង្គពីកសិករក្នុងតម្លៃពិសេសមួយសម្រាប់រយៈពេល១០ឆ្នាំ ដើម្បីឱ្យកសិករហ៊ានចំណាយដើមទុនដាំដុះ។ |
| Smart Grid | ប្រព័ន្ធបណ្តាញអគ្គិសនីទំនើបដែលប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល ដើម្បីតាមដាន និងគ្រប់គ្រងចរន្តអគ្គិសនីពីប្រភពផ្សេងៗ (ជាពិសេសថាមពលព្រះអាទិត្យ និងខ្យល់ដែលមិនមានស្ថិរភាព) ឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការអ្នកប្រើប្រាស់ដោយស្វ័យប្រវត្តិ និងធានាសុវត្ថិភាពបណ្តាញ។ | ដូចជាប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងចរាចរណ៍ឆ្លាតវៃដែលអាចបើកភ្លើងស្តុបដោយស្វ័យប្រវត្តិទៅតាមចំនួនរថយន្តជាក់ស្តែង ដើម្បីបញ្ចៀសការកកស្ទះ។ |
| Integrated Resource Planning (IRP) | ដំណើរការរៀបចំផែនការអគ្គិសនីដ៏ទូលំទូលាយ ដែលវាយតម្លៃទាំងផ្នែកផ្គត់ផ្គង់ (ការសាងសង់រោងចក្រថ្មី) និងផ្នែកតម្រូវការ (ការសន្សំសំចៃថាមពល) ដើម្បីស្វែងរកជម្រើសដែលមានតម្លៃថោកបំផុត និងមានប្រសិទ្ធភាពបំផុតក្នុងការបំពេញតម្រូវការថាមពលនាពេលអនាគត ដោយរាប់បញ្ចូលទាំងហានិភ័យបរិស្ថានផងដែរ។ | ដូចជាការរៀបចំផែនការចំណាយប្រចាំខែក្នុងគ្រួសារ ដោយគិតគូរទាំងការរកចំណូលបន្ថែម និងការកាត់បន្ថយការចំណាយមិនចាំបាច់ ដើម្បីសន្សំប្រាក់ឱ្យបានច្រើនបំផុត។ |
| Variable Renewable Energy (VRE) | ប្រភពថាមពលកកើតឡើងវិញ ដូចជាថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងថាមពលខ្យល់ ដែលមិនអាចផលិតអគ្គិសនីបានជាប់លាប់២៤ម៉ោង ដោយសារតែវាពឹងផ្អែកទៅលើស្ថានភាពអាកាសធាតុជាក់ស្តែង។ នេះទាមទារឱ្យមានបច្ចេកវិទ្យាទំនើបៗដូចជាប្រព័ន្ធស្តុកថាមពលជាដើមដើម្បីរក្សាស្ថិរភាពបណ្តាញ។ | ដូចជាការហាលខោអាវដែលពឹងផ្អែកលើកម្តៅថ្ងៃ ពេលមានពពកបាំង ខោអាវមិនងាយស្ងួត ដូចនេះត្រូវការម៉ាស៊ីនសម្ងួតជាជំនួយដើម្បីឱ្យប្រាកដថាខោអាវអាចស្ងួតបានទាន់ពេល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
