បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យលើបញ្ហានៃការកំណត់កម្ពស់ត្រឹមត្រូវសម្រាប់ការបញ្ចេញផ្សែងភ្លើងឆេះព្រៃទៅក្នុងម៉ូដែលដឹកជញ្ជូនសារធាតុគីមីបរិយាកាស (chemical transport models) ដើម្បីក្លែងធ្វើការសាយភាយការបំពុលទៅកាន់តំបន់អាកទិក (Arctic) កំឡុងពេលមានភ្លើងឆេះព្រៃនៅរុស្ស៊ីនិងកាណាដាឆ្នាំ២០០៨។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រៀបធៀបវិធីសាស្ត្របញ្ចូលផ្សែងចំនួនបីនៅក្នុងម៉ូដែល WRF-Chem ដោយផ្ទៀងផ្ទាត់លទ្ធផលជាមួយនឹងទិន្នន័យរូបភាពនិងកម្ពស់ផ្សែងពីផ្កាយរណប។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| FLAMBE + 1-D Plume Rise Model (FB_PLR) ទិន្នន័យ FLAMBE + ម៉ូដែលកើនឡើងបណ្តុំផ្សែង 1-D |
ផ្តល់កម្ពស់នៃការបញ្ចេញផ្សែងបានត្រឹមត្រូវនិងប្រាកដនិយមបំផុត ដោយគិតគូរពីបម្រែបម្រួលទំហំភ្លើងតាមពេលវេលាជាក់ស្តែង (Diurnal cycle) ពេញមួយថ្ងៃ។ | ទាមទារការគណនាស្មុគស្មាញជាងមុន ដោយសារត្រូវដំណើរការម៉ូដែល 1-D ដើម្បីវាស់ស្ទង់លំនឹងកម្តៅនៅគ្រប់ចំណុចក្រឡាដែលមានភ្លើងឆេះ។ | មានទំនាក់ទំនងកម្រិតកម្ពស់ (Spearman correlation) 0.45 ជាមួយផ្កាយរណប MISR និងពិន្ទុវិភាគត្រឹមត្រូវខ្ពស់បំផុត (CSI: 0.71) សម្រាប់ការតាមដានគន្លងផ្សែងរយៈចម្ងាយឆ្ងាយ។ |
| Prep_chem_sources + 1-D Plume Rise Model (PC_PLR) ទិន្នន័យ Prep_chem_sources + ម៉ូដែលកើនឡើងបណ្តុំផ្សែង 1-D |
ជាកញ្ចប់ទិន្នន័យស្តង់ដារដែលមានស្រាប់ (Default package) និងងាយស្រួលប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងម៉ូដែល WRF-Chem។ | ប្រើប្រាស់ទំហំនៃការឆេះ (Burn area) ថេរមិនប្រែប្រួលសម្រាប់រាល់ភ្លើងដែលរាវរកឃើញដោយ MODIS ដែលធ្វើឱ្យប៉ាន់ស្មានកម្ពស់ផ្សែងទាបជាងការពិត និងមិនត្រឹមត្រូវ។ | ទទួលបានកម្រិតទំនាក់ទំនងទាបបំផុតត្រឹមតែ 0.07 ប៉ុណ្ណោះ ធៀបនឹងទិន្នន័យកម្ពស់ផ្សែងពីផ្កាយរណប MISR។ |
| FLAMBE + PBL Injection (FB_PBL) ទិន្នន័យ FLAMBE + ការបញ្ចេញផ្សែងត្រឹមស្រទាប់ព្រំដែនភព |
ជាវិធីសាស្ត្រងាយស្រួលបំផុតដោយគ្រាន់តែសន្មតថាផ្សែងលាយឡំចូលគ្នាទាំងស្រុងនៅក្នុងស្រទាប់បរិយាកាសក្បែរផ្ទៃដី (PBL)។ | មិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីលក្ខណៈធម្មជាតិពិត ដែលផ្សែងពីការឆេះព្រៃធំៗភាគច្រើនមានកម្លាំងរុញច្រានហោះហួសស្រទាប់ PBL ដែលនាំឱ្យគន្លងដឹកជញ្ជូនផ្សែងក្នុងម៉ូដែលខុសទាំងស្រុង។ | ពិន្ទុភាពត្រឹមត្រូវមានកម្រិតទាប (CSI: 0.41) និងបញ្ជូនផ្សែងខុសទិសដៅ បើប្រៀបធៀបនឹងការសង្កេតជាក់ស្តែងពីផ្កាយរណប AIRS។ |
| FLAMBE + 3-5 km Layer Injection (FB_35K) ទិន្នន័យ FLAMBE + ការបញ្ចេញផ្សែងក្នុងស្រទាប់កម្ពស់ 3-5 គីឡូម៉ែត្រ |
អាចចាប់យកឥទ្ធិពលនៃការហោះឡើងកម្រិតខ្ពស់នៃផ្សែង (Pyroconvection) ចូលទៅក្នុងសេរីត្រូប៉ូស្វែរ (Free troposphere) បានលឿន។ | ការបែងចែកបរិមាណផ្សែងឱ្យស្មើគ្នាក្នុងស្រទាប់នេះប៉ាន់ស្មានកម្ពស់ហួសកម្រិតសម្រាប់ភ្លើងតូចៗ ហើយមើលទៅមិនសូវសមស្របនឹងលក្ខណៈរូបវិទ្យាធម្មជាតិ។ | ទទួលបានលទ្ធផលនៃការតាមដានទិសដៅខ្យល់ល្អបង្គួរ (CSI: 0.67) តែនៅចាញ់ម៉ូដែល 1-D (FB_PLR)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការដំណើរការម៉ូដែល WRF-Chem សម្រាប់តំបន់ទ្រង់ទ្រាយធំ និងពេលវេលាអូសបន្លាយ ទាមទារកម្លាំងម៉ាស៊ីនកុំព្យូទ័រខ្លាំង និងទិន្នន័យសង្កេតជាក់ស្តែងដ៏ច្រើនដើម្បីធានាបាននូវភាពសុក្រឹតនៃការក្លែងធ្វើ។
ការសិក្សានេះផ្តោតលើតំបន់ព្រៃបូរៀល (Boreal forests) ក្បែរតំបន់អាកទិកនៅប្រទេសរុស្ស៊ីនិងកាណាដាកំឡុងរដូវក្តៅ ដែលមានលក្ខណៈអាកាសធាតុ (ឧទាហរណ៍៖ Inversions ទាប) និងប្រភេទរុក្ខជាតិ ខុសគ្នាស្រឡះពីប្រទេសកម្ពុជា។ សម្រាប់បរិបទកម្ពុជាដែលឋិតក្នុងតំបន់ត្រូពិច កម្ពស់នៃការបាញ់ផ្សែងនិងការឆេះព្រៃរដូវប្រាំងមានប្រតិកម្មខុសគ្នា ដូច្នេះលទ្ធផលនៃភាពជាក់លាក់អាចទាមទារការកែសម្រួលប៉ារ៉ាម៉ែត្រម៉ូដែលបន្ថែម។
ថ្វីត្បិតតែការសិក្សានេះធ្វើឡើងនៅតំបន់ប៉ូល ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រក្នុងការកំណត់កម្ពស់ផ្សែងដោយស្វ័យប្រវត្តិ (1-D plume rise model) ក្នុង WRF-Chem មានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់យកមកសិក្សានៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការចាប់យកបច្ចេកវិទ្យាក្លែងធ្វើបរិយាកាសកម្រិតខ្ពស់នេះនឹងពង្រឹងសមត្ថភាពរបស់កម្ពុជាក្នុងការវិភាគគោលនយោបាយបរិស្ថាន ព្រមទាំងចូលរួមដោះស្រាយបញ្ហាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក្នុងតំបន់ឱ្យកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| WRF-Chem | ជាម៉ូដែលកុំព្យូទ័រសម្រាប់ព្យាករណ៍អាកាសធាតុនិងគីមីបរិយាកាសព្រមៗគ្នា ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រតាមដានចលនានៃខ្យល់ របៀបដែលសារធាតុបំពុលសាយភាយ ព្រមទាំងប្រតិកម្មគីមីដែលកើតមានក្នុងបរិយាកាស។ | វាប្រៀបដូចជាកម្មវិធីហ្គេមស៊ីមូឡាស្យុង (Simulation) ដ៏ស្មុគស្មាញមួយ ដែលអាចទាយដឹងថាអាកាសធាតុនឹងប្រែប្រួលយ៉ាងណា ហើយផ្សែងបំពុលនឹងហោះទៅដល់ទីណា។ |
| Planetary Boundary Layer (PBL) | ជាស្រទាប់បរិយាកាសខាងក្រោមបង្អស់ដែលស្ថិតនៅជាប់ផ្ទៃដី។ ក្នុងស្រទាប់នេះ ខ្យល់មានការកកិត និងលាយឡំគ្នាច្រើនដោយសារកម្តៅពីផែនដីនិងរូបរាងនៃផ្ទៃដី។ ការបញ្ចេញផ្សែងត្រឹមស្រទាប់នេះមានន័យថាផ្សែងមិនបានហោះខ្ពស់ទៅក្នុងបរិយាកាសសេរីខាងលើឡើយ។ | វាប្រៀបដូចជាស្រទាប់ខ្យល់ក្នុងបន្ទប់ដែលមានកង្ហារបក់ធ្វើឱ្យធូលីហើរវល់ត្រឹមខាងក្រោម មុននឹងវាអាចហោះចេញទៅក្រៅតាមដំបូល។ |
| 1-D plume rise model | ជាយន្តការគណនាគណិតវិទ្យាក្នុងម៉ូដែលកុំព្យូទ័រ ដើម្បីប៉ាន់ស្មានថាតើផ្សែងភ្លើង (ដែលមានកម្តៅនិងកម្លាំងរុញឡើងលើ) អាចហោះឡើងបានកម្ពស់ប៉ុន្មានម៉ែត្រ មុនពេលវាស្ថិតក្នុងលំនឹងហើយត្រូវខ្យល់បក់រសាត់ផ្តេកទៅតាមទិសដៅផ្សេងៗ។ | វាប្រៀបដូចជារូបមន្តទស្សន៍ទាយថាតើប៉េងប៉ោងទឹកក្តៅមួយអាចហោះឡើងបានខ្ពស់ប៉ុណ្ណា អាស្រ័យលើទំហំភ្លើងដែលដុតនៅខាងក្រោមវា។ |
| Pyroconvection | ជាបាតុភូតដែលកម្តៅដ៏ខ្លាំងចេញពីភ្លើងឆេះព្រៃ បង្កើតបានជាចរន្តខ្យល់បក់ឡើងលើជារាងបញ្ឈរយ៉ាងខ្លាំងក្លា ដែលអាចរុញច្រានផ្សែងនិងផេះឱ្យហោះទម្លុះស្រទាប់បរិយាកាសខាងក្រោម (PBL) ចូលទៅដល់ស្រទាប់ខ្ពស់ៗកម្រិតអាកាសចរណ៍ (Free troposphere ឬ Stratosphere)។ | វាប្រៀបដូចជាការដាំទឹកពុះ ដែលកម្តៅនៅបាតឆ្នាំងរុញពពុះទឹកនិងចំហាយឱ្យហុយឡើងយ៉ាងលឿនទៅខាងលើអញ្ចឹងដែរ។ |
| Warm conveyor belt (WCB) | ជាចរន្តខ្យល់ក្តៅនិងសើមដែលផ្លាស់ទីឡើងលើជម្រាលតាមប្រព័ន្ធសម្ពាធទាប (cyclone) ក្បែរតំបន់រណារត្រជាក់ (cold front) ដែលដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបូមយកសារធាតុបំពុលពីផ្ទៃដី បញ្ជូនទៅកាន់បរិយាកាសខាងលើ រួចដឹកជញ្ជូនក្នុងចម្ងាយរាប់ពាន់គីឡូម៉ែត្រ។ | វាប្រៀបដូចជាជណ្តើរយន្តកាត់អាកាស ដែលដឹកយកផេះនិងផ្សែងពីអាស៊ី រួចបង្ហោះវាទៅទម្លាក់នៅតំបន់ទឹកកកអាកទិក។ |
| FLAMBE | ជាប្រព័ន្ធមូលដ្ឋានទិន្នន័យនិងក្បួនដោះស្រាយដែលបង្កើតឡើងដោយមន្ទីរពិសោធន៍ស្រាវជ្រាវកងទ័ពជើងទឹកអាមេរិក (NRL) ដើម្បីគណនាបរិមាណបញ្ចេញផ្សែង និងភាគល្អិតពីភ្លើងឆេះព្រៃជារៀងរាល់ម៉ោង ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យពីផ្កាយរណបនិងការប្រែប្រួលសីតុណ្ហភាពតាមពេលវេលាជាក់ស្តែង។ | វាប្រៀបដូចជាកម្មវិធីតាមដានដ៏ឆ្លាតវៃមួយ ដែលរាប់មើលទំហំភ្លើងនិងគណនាបរិមាណផ្សែងដែលកំពុងហុយចេញរៀងរាល់ម៉ោងពេញមួយថ្ងៃ។ |
| Entrainment | ជាដំណើរការរូបវិទ្យាដែលខ្យល់ត្រជាក់ពីបរិយាកាសជុំវិញ ត្រូវបានស្រូបទាញបញ្ចូលទៅក្នុងបណ្តុំផ្សែងក្តៅដែលកំពុងហោះឡើងលើ ធ្វើឱ្យកូនពពកផ្សែងនោះចុះត្រជាក់ និងថយចុះកម្លាំងអណ្តែតរុញច្រានឡើងលើរបស់វា។ | វាប្រៀបដូចជាការចាក់ទឹកត្រជាក់បន្តិចម្តងៗចូលទៅក្នុងឆ្នាំងទឹកដែលកំពុងពុះ ដែលធ្វើឱ្យទឹកនោះថយសីតុណ្ហភាពនិងលែងសូវពុះកញ្ជ្រោលខ្លាំង។ |
| Boreal wildfires | ជាភ្លើងឆេះព្រៃដែលកើតឡើងនៅក្នុងតំបន់ព្រៃបូរៀល (Boreal forests) ដែលជាតំបន់ព្រៃត្រជាក់ក្បែរតំបន់ប៉ូល ដូចជានៅប្រទេសកាណាដា រុស្ស៊ី និងអាឡាស្កា។ ព្រៃទាំងនេះមានដើមឈើនិងស្រទាប់ស្លឹកស្ងួតក្រាស់នៅលើដី ដែលនៅពេលឆេះបង្កើតជាផ្សែងយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ | វាគឺជាភ្លើងឆេះព្រៃស្រល់នៅតំបន់ត្រជាក់ក្បែរតំបន់ទឹកកក ដែលពេលឆេះម្តងៗមានផ្សែងហុយខ្លាំងជាងព្រៃនៅតំបន់ក្តៅទៅទៀត។ |
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
