បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះធ្វើឡើងដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់តាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រនូវប្រសិទ្ធភាពប្រឆាំងមេរោគនៃឱសថរុក្ខជាតិបុរាណក្នុងការស្វែងរកប្រភពថ្នាំថ្មីៗសម្រាប់ព្យាបាលជំងឺបង្កដោយបាក់តេរី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រសាកល្បងក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (In vitro) ដើម្បីវាស់ស្ទង់ឥទ្ធិពលប្រឆាំងមេរោគនៃសារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិទាំងបីប្រភេទប្រឆាំងនឹងបាក់តេរីគោលដៅ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Lime Juice (Undiluted) ការប្រើប្រាស់ទឹកក្រូចឆ្មារសុទ្ធមិនបានលាយទឹក |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការទប់ស្កាត់បាក់តេរីភាគច្រើន ពិសេសបាក់តេរី Gram-positive ហើយងាយស្រួលរៀបចំដោយមិនបាច់ប្រើសារធាតុគីមីជំនួយ។ | មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពខ្លាំងលើបាក់តេរី Gram-negative មួយចំនួនដូចជា Salmonella spp. នោះទេ។ | បង្កើតតំបន់ទប់ស្កាត់លើ S. aureus (១៧ ម.ម), Bacillus spp. (១៧ ម.ម), E. coli (១១ ម.ម) និង Salmonella (១៣ ម.ម)។ |
| Aqueous/Ethanolic Garlic and Ginger Extracts (Singly) សារធាតុចម្រាញ់ខ្ទឹមស ឬខ្ញីទោល (ក្នុងទឹក ឬអេតាណុល) |
ជានីតិវិធីងាយស្រួលក្នុងការចម្រាញ់ដោយប្រើទឹក ឬអេតាណុល។ | គ្មានសកម្មភាពប្រឆាំងមេរោគ (In vitro) ទាល់តែសោះនៅពេលប្រើតែឯងសម្រាប់ការសិក្សានេះ។ | មិនមានតំបន់ទប់ស្កាត់សោះ (០ ម.ម) លើបាក់តេរីទាំងអស់ដែលបានសាកល្បង។ |
| Combination of Lime and Ethanolic Extracts ការលាយទឹកក្រូចឆ្មារជាមួយសារធាតុចម្រាញ់ខ្ទឹមសនិងខ្ញីក្នុងអេតាណុល |
មានឥទ្ធិពលរួមបញ្ចូលគ្នា (Synergistic effect) ដែលផ្តល់ការទប់ស្កាត់ខ្ពស់បំផុតក្នុងចំណោមការសាកល្បងសារធាតុពីរុក្ខជាតិ។ | ទាមទារការប្រើប្រាស់អេតាណុលសម្រាប់ចម្រាញ់ និងចំណាយពេលយូរ (៧២ម៉ោង) មុននឹងអាចយកមកលាយបញ្ចូលគ្នាបាន។ | បង្កើតតំបន់ទប់ស្កាត់អតិបរមាទំហំ ១៩ ម.ម ប្រឆាំងនឹងបាក់តេរី S. aureus។ |
| Trimethoprim sulphamethazole (Primpex) - Control ការប្រើប្រាស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច (Primpex) ជាក្រុមត្រួតពិនិត្យ |
ជាឱសថវេជ្ជសាស្ត្រស្តង់ដារដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុត និងទូលំទូលាយបំផុតលើបាក់តេរីគ្រប់ប្រភេទ។ | ជាថ្នាំសំយោគគីមីដែលអាចបង្កឱ្យមានភាពស៊ាំនឹងថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច (Antimicrobial resistance) នាពេលអនាគត។ | បង្កើតតំបន់ទប់ស្កាត់ធំបំផុត គឺ ៣៥ ម.ម លើ S. aureus និង ៤៥ ម.ម លើ Salmonella spp.។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍អតិសុខុមជីវសាស្ត្រមូលដ្ឋាន និងសារធាតុគីមីមួយចំនួនសម្រាប់ការចម្រាញ់សារធាតុសកម្មពីរុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិដែលទិញពីទីផ្សារក្នុងស្រុក (Eke Okigwe) និងបាក់តេរីពីមន្ទីរពិសោធន៍នៃសាកលវិទ្យាល័យ Abia State។ ប្រភពភូមិសាស្ត្រ ដី និងអាកាសធាតុដាំដុះអាចធ្វើឱ្យកំហាប់សារធាតុសកម្មក្នុងរុក្ខជាតិប្រែប្រួល ដែលនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះខ្ទឹមស ខ្ញី និងក្រូចឆ្មារដែលដុះនៅកម្ពុជាអាចមានកម្រិតប្រសិទ្ធភាពខុសពីការសិក្សានេះ។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារគ្រឿងផ្សំទាំងនេះជារុក្ខជាតិកសិកម្មដែលមានតម្លៃថោក សម្បូរបែប និងត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជន។
សរុបមក ការស្វែងយល់ពីប្រសិទ្ធភាពនៃក្រូចឆ្មារ ខ្ទឹមស និងខ្ញី មិនត្រឹមតែជួយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចដែលអាចបង្កភាពស៊ាំប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងផ្តល់តម្លៃសេដ្ឋកិច្ចបន្ថែមសម្រាប់ផលិតផលកសិកម្មក្នុងស្រុកទៀតផង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Antimicrobial effect (ឥទ្ធិពលប្រឆាំងមេរោគ) | សមត្ថភាពរបស់សារធាតុណាមួយក្នុងការសម្លាប់ ឬបញ្ឈប់ការលូតលាស់របស់អតិសុខុមប្រាណដូចជាបាក់តេរី វីរុស ឬផ្សិត។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ គេវាស់វែងវាដោយមើលលើទំហំនៃតំបន់ដែលមេរោគមិនអាចលូតលាស់បាននៅជុំវិញសារធាតុចម្រាញ់។ | ដូចជាកងកម្លាំងប៉ូលីសដែលទប់ស្កាត់ ឬចាប់ជនខិលខូចមិនឱ្យធ្វើសកម្មភាពនៅក្នុងតំបន់ណាមួយ។ |
| In vitro (ក្នុងកែវពិសោធន៍) | ការធ្វើពិសោធន៍ ឬការសិក្សាដែលប្រព្រឹត្តទៅនៅខាងក្រៅសារពាង្គកាយមានជីវិត ពោលគឺធ្វើឡើងនៅក្នុងចាន ឬបំពង់សាកល្បងក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ វាខុសពី "in vivo" ដែលជាការធ្វើតេស្តលើសត្វ ឬមនុស្សផ្ទាល់។ | ដូចជាការហ្វឹកហាត់បាញ់កាំភ្លើងនៅក្នុងទីលានហ្វឹកហាត់ មុនពេលយកទៅបាញ់នៅក្នុងសមរភូមិពិត។ |
| Ethanolic extract (សារធាតុចម្រាញ់ដោយប្រើអេតាណុល) | លទ្ធផលនៃការទាញយកសារធាតុសកម្មពីរុក្ខជាតិដោយប្រើប្រាស់អាល់កុលប្រភេទអេតាណុល (Ethanol) ជាសារធាតុរំលាយ។ អេតាណុលអាចទាញយកសារធាតុគីមីមួយចំនួនពីរុក្ខជាតិបានល្អជាងការត្រាំទឹកធម្មតា។ | ដូចជាការប្រើសាប៊ូដើម្បីលាងជម្រះខ្លាញ់ដែលទឹកធម្មតាមិនអាចលាងជ្រះបាន។ |
| Inhibition zone (តំបន់ទប់ស្កាត់) | ជាតំបន់រង្វង់ច្បាស់លាស់មួយនៅលើចានបណ្ដុះបាក់តេរី ដែលគ្មានមេរោគលូតលាស់ ស្ថិតនៅជុំវិញបន្ទះក្រដាសដែលមានផ្ទុកសារធាតុប្រឆាំងមេរោគ។ ទំហំអង្កត់ផ្ចិតរបស់វាកាន់តែធំ បញ្ជាក់ថាសារធាតុនោះមានប្រសិទ្ធភាពប្រឆាំងមេរោគកាន់តែខ្លាំង។ | ដូចជាតំបន់សុវត្ថិភាពជុំវិញភ្លើងគប់ ដែលសត្វសាហាវមិនហ៊ានចូលជិត។ |
| Gram-positive and Gram-negative organisms (បាក់តេរីក្រាមវិជ្ជមាន និងក្រាមអវិជ្ជមាន) | ជាការបែងចែកក្រុមបាក់តេរីជាពីរធំៗដោយផ្អែកលើកម្រាស់នៃជញ្ជាំងកោសិការបស់វា។ បាក់តេរីក្រាមអវិជ្ជមានមានស្រទាប់ការពារខាងក្រៅមួយជាន់ទៀត ដែលធ្វើឱ្យពួកវាមានភាពស៊ាំនឹងថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចជាងបាក់តេរីក្រាមវិជ្ជមាន។ | ដូចជាទាហានពាក់អាវក្រោះធម្មតា (ក្រាមវិជ្ជមាន) និងទាហានដែលពាក់អាវក្រោះផង និងកាន់ខែលការពារបន្ថែមពីមុខផង (ក្រាមអវិជ្ជមាន) ដែលពិបាកនឹងវាយលុកជាង។ |
| Ethnomedicine (ឱសថបុរាណជនជាតិដើម) | ការសិក្សា ឬការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រព្យាបាលជំងឺបែបបុរាណ ដែលផ្អែកលើចំណេះដឹង ជំនឿ និងបទពិសោធន៍តពីដូនតារបស់ក្រុមជនជាតិ ឬសហគមន៍ណាមួយ ដោយភាគច្រើនប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិក្នុងស្រុក។ | ដូចជាក្បួនតម្រាថ្នាំខ្មែរបុរាណដែលចាស់ៗប្រើដើមឈើ ឬឫសឈើដើម្បីដាំទឹកផឹកព្យាបាលជំងឺតាំងពីមុនពេលមានមន្ទីរពេទ្យទំនើប។ |
| Susceptibility testing (ការធ្វើតេស្តភាពងាយរងគ្រោះ) | ជាវិធីសាស្ត្រមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីពិនិត្យមើលថាតើបាក់តេរីប្រភេទណាមួយ អាចត្រូវសម្លាប់ឬទប់ស្កាត់ដោយថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច ឬសារធាតុចម្រាញ់ណាមួយឬអត់ ដើម្បីជ្រើសរើសថ្នាំព្យាបាលឱ្យបានត្រឹមត្រូវនិងមានប្រសិទ្ធភាពបំផុត។ | ដូចជាការសាកល្បងប្រើនុយច្រើនប្រភេទ ដើម្បីមើលថាតើត្រីប្រភេទនេះចូលចិត្តស៊ីនុយមួយណាជាងគេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
