បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃភាពធន់នឹងថ្នាំ (Chemo-resistance) និងការឆ្លើយតបទៅនឹងការព្យាបាលដោយកាំរស្មី (Radiosensitivity) នៅក្នុងកោសិកាមហារីកសួតប្រភេទតូច ដែលតែងតែជាមូលហេតុចម្បងធ្វើឱ្យការព្យាបាលបរាជ័យ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការប្រៀបធៀបកោសិកាដើមធម្មតា (GLC4) និងកោសិកាដែលធន់នឹងថ្នាំ (GLC4/Adr) ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃអត្រារស់រាននៃកោសិកាក្នុងប្រព័ន្ធសូលុយស្យុង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Simplified resazurin assay វិធីសាស្ត្រវិភាគ Resazurin បែបសាមញ្ញដោយប្រើការស្រូបពន្លឺ |
សារធាតុមានភាពរលាយក្នុងទឹក មិនពុលដល់កោសិកា និងងាយស្រួលវាស់ដោយប្រើម៉ាស៊ីន spectrophotometer ជាជាងការវាស់ហ្វ្លុយអូរីសង់ដែលស្មុគស្មាញ។ ចំណេញពេលវេលាព្រោះមិនត្រូវការជំហានបន្ថែម។ | ទាមទារការកំណត់ដង់ស៊ីតេកោសិកាដើម និងពេលវេលាបណ្តុះកោសិកាឱ្យបានច្បាស់លាស់ដើម្បីទទួលបានលទ្ធផលសុក្រឹត។ | បានបង្ហាញប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការវាស់ស្ទង់ភាពធន់នឹងថ្នាំ Doxorubicin (កត្តាធន់ ៣២០) និងកាំរស្មីហ្គាម៉ា ដោយផ្តល់លទ្ធផលប្រហាក់ប្រហែលនឹងការធ្វើតេស្តស្តង់ដារ។ |
| MTT assay វិធីសាស្ត្រវិភាគ MTT (ជាវិធីសាស្ត្រប្រៀបធៀបផ្អែកលើការសិក្សាពីមុន) |
ជាវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារចាស់ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ និងប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតសម្រាប់ការសិក្សាពីអត្រារស់រានរបស់កោសិកា។ | បង្កើតផលិតផល formazan ដែលមិនរលាយក្នុងទឹក ទាមទារការបំបែក និងរំលាយជាមួយសារធាតុរំលាយសរីរាង្គ ដែលធ្វើឱ្យមានភាពស្មុគស្មាញ និងចំណាយពេលច្រើនជាង។ | ផ្តល់តម្លៃភាពធន់នឹងថ្នាំប្រហាក់ប្រហែលគ្នា (កត្តាធន់ ៣១០) ប៉ុន្តែប្រើប្រាស់ធនធាន និងកម្លាំងពលកម្មច្រើនជាង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការចិញ្ចឹមកោសិកា សារធាតុគីមីជីវសាស្ត្រ និងប្រភពវិទ្យុសកម្មដែលទាមទារការគ្រប់គ្រងសុវត្ថិភាពយ៉ាងតឹងរ៉ឹងបំផុត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (In vitro) ក្នុងប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់បន្ទាត់កោសិកាមហារីកសួតរបស់មនុស្សដែលបានបង្កើតឡើងនៅប្រទេសបារាំង។ ទោះបីជាវាមិនបានប្រើប្រាស់ទិន្នន័យជីវសាស្ត្ររបស់អ្នកជំងឺកម្ពុជាផ្ទាល់ក៏ដោយ ការរកឃើញនេះមានតម្លៃជាសកលផ្នែកជីវសាស្ត្រ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានអត្រាអ្នកជំងឺមហារីកសួតខ្ពស់ដោយសារការជក់បារី ការយល់ដឹងពីយន្តការធន់នឹងថ្នាំនេះគឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការសម្រេចចិត្តព្យាបាល។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការកែលម្អប្រសិទ្ធភាពនៃការព្យាបាលជំងឺមហារីកសួតនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសនៅពេលថ្នាំគីមីលែងមានប្រសិទ្ធភាព។
ការយល់ដឹងច្បាស់ថា ភាពធន់នឹងថ្នាំគីមីមិនមានន័យថាធន់នឹងកាំរស្មីនោះទេ អាចជួយពង្រឹងយុទ្ធសាស្ត្រនៃការព្យាបាលដោយការរួមបញ្ចូលគ្នា (Combined Therapy) សម្រាប់អ្នកជំងឺមហារីកនៅកម្ពុជាឱ្យកាន់តែមានសង្ឃឹម។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Resazurin assay (ការធ្វើតេស្តដោយប្រើ Resazurin) | ជាវិធីសាស្ត្រមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វាស់ស្ទង់ចំនួនកោសិកាដែលនៅមានជីវិត (Cell viability)។ កោសិកាមានជីវិតនឹងបំប្លែងសារធាតុ Resazurin (ពណ៌ខៀវ) ទៅជា Resorufin (ពណ៌ផ្កាឈូក) តាមរយៈមេតាបូលីសរបស់វា ដែលគេអាចវាស់វែងកម្រិតពណ៌នោះបានដោយម៉ាស៊ីន spectrophotometer។ | ដូចជាការវាស់បរិមាណឧស្ម័នកាបូនិចដែលសិស្សដកដង្ហើមចេញ ដើម្បីដឹងថានៅក្នុងបន្ទប់មានសិស្សប៉ុន្មាននាក់ដែលកំពុងមានជីវិត។ |
| Multidrug resistance-associated protein 1 / MRP1 (ប្រូតេអ៊ីនទាក់ទងនឹងភាពធន់នឹងថ្នាំច្រើនប្រភេទ) | ជាប្រូតេអ៊ីនប្រភេទ ABC transporter ស្ថិតនៅលើភ្នាសកោសិកា ដែលដើរតួជាម៉ាស៊ីនបូម (Efflux pump) បញ្ចេញថ្នាំប្រឆាំងមហារីកចេញពីក្នុងកោសិកា ធ្វើឱ្យកោសិកានោះមានភាពធន់មិនងាយស្លាប់ដោយសារថ្នាំគីមី។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនបូមទឹកស្វ័យប្រវត្តិដែលបូមទឹកចេញពីទូកដែលកំពុងលិច ធ្វើឱ្យទឹក(ថ្នាំពុល)មិនអាចដក់ជាប់ក្នុងទូក(កោសិកា)បាន។ |
| Adriamycin-selective cell line (បន្ទាត់កោសិកាដែលត្រូវជ្រើសរើសដោយ Adriamycin) | ជាក្រុមនៃកោសិកាមហារីកដែលត្រូវបានគេចិញ្ចឹមនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានដែលមានផ្ទុកថ្នាំគីមី Adriamycin (Doxorubicin) ដោយបង្កើនកម្រិតថ្នាំបន្តិចម្តងៗ ដើម្បីបង្ខំឱ្យកោសិកាទាំងនោះបំប្លែងខ្លួនទៅជាកោសិកាដែលធន់នឹងថ្នាំសម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ។ | ដូចជាការបង្ហាត់ទាហានដោយឱ្យហាត់ប្រាណក្នុងអាកាសធាតុក្តៅខ្លាំងបន្តិចម្តងៗជារៀងរាល់ថ្ងៃ រហូតដល់រាងកាយរបស់ពួកគេអាចស៊ាំ និងធន់នឹងកម្តៅថ្ងៃខ្លាំងបាន។ |
| Radiosensitivity (ភាពងាយរងគ្រោះដោយកាំរស្មី) | កម្រិតនៃភាពងាយរងគ្រោះ ឬងាយស្លាប់របស់កោសិកា ជាលិកា ឬសរីរាង្គ នៅពេលដែលវាទទួលរងនូវការបាញ់កាំរស្មីអីយ៉ុង (ដូចជាកាំរស្មីហ្គាម៉ាសម្រាប់ការរលាយកោសិកាមហារីក)។ | ដូចជាភាពងាយរលាកស្បែករបស់មនុស្សម្នាក់ៗនៅពេលហាលថ្ងៃក្តៅខ្លាំង អ្នកខ្លះឆាប់ក្រហមស្បែករលាត់ (រងគ្រោះខ្លាំង) អ្នកខ្លះមិនងាយមានបញ្ហាទេ។ |
| Median lethal dose / LD50 (កម្រិតដូសដែលអាចសម្លាប់កោសិកាបាន ៥០%) | ជាកម្រិតនៃកាំរស្មី (ឬជាតិពុល) ដែលចាំបាច់ត្រូវការដើម្បីសម្លាប់កោសិកាពាក់កណ្តាល (៥០%) នៃចំនួនកោសិការស់សរុបនៅក្នុងគំរូពិសោធន៍។ វារង្វាស់ស្តង់ដារសម្រាប់វាស់ពីប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់កោសិកា។ | ជាកម្រិតថ្នាំបំពុលកណ្តុរមួយកញ្ចប់ ដែលល្មមអាចសម្លាប់កណ្តុរបានពាក់កណ្តាលនៃចំនួនកណ្តុរសរុបនៅក្នុងផ្ទះ។ |
| Hormesis (បាតុភូត ហ័រមេស៊ីស) | ជាបាតុភូតជីវសាស្ត្រដែលការប្រើប្រាស់សារធាតុពុល ឬកាំរស្មីក្នុងកម្រិតទាបបំផុត បែរជាជម្រុញឱ្យកោសិការីកលូតលាស់ ឬបង្កើតប្រព័ន្ធការពារខ្លួន (Adaptive response) ប៉ុន្តែនៅពេលប្រើក្នុងកម្រិតខ្ពស់ វានឹងរារាំង ឬសម្លាប់កោសិកាវិញ។ | ដូចជាការញ៉ាំស្រា ដែលការញ៉ាំបន្តិចបន្តួចអាចធ្វើឱ្យរាងកាយកក់ក្តៅ និងរំញោចចរន្តឈាម តែបើញ៉ាំច្រើនពេកនឹងបណ្តាលឱ្យពុល ឬខូចថ្លើម។ |
| Step-wise concentration (ការបង្កើនកំហាប់ជាដំណាក់កាល) | ដំណើរការនៃការបន្ថែមបរិមាណសារធាតុគីមី (ដូចជាថ្នាំ) បន្តិចម្តងៗទៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមកោសិកាតាមពេលវេលា ដើម្បីទុកពេលឱ្យកោសិកាអាចបន្ស៊ាំខ្លួន និងបង្កើតភាពធន់តាមបែបហ្សែន ឬសរីរវិទ្យា។ | ដូចជាការហ្វឹកហាត់លើកទម្ងន់ ដោយចាប់ផ្តើមពីទម្ងន់ស្រាលៗ រួចបន្តថែមទម្ងន់បន្តិចម្តងៗពីមួយសប្តាហ៍ទៅមួយសប្តាហ៍ ដើម្បីឱ្យសាច់ដុំរឹងមាំនិងស៊ាំនឹងទម្ងន់ធ្ងន់។ |
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
