បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយពីបញ្ហានៃការខ្វះចំណេះដឹង និងការចូលរួមតិចតួចរបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការគ្រប់គ្រងសំណល់រឹងនៅក្នុងសហគមន៍ឃុំមឿងយ៉ាវ ខេត្តឡាំប៉ាង ដែលបង្កជាផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដល់បរិស្ថាននិងសុខភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវចម្រុះ (Mixed Methods) ដោយរួមបញ្ចូលការស្ទង់មតិបរិមាណ និងការចូលរួមអនុវត្តជាក្រុមនៅក្នុងសហគមន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Baseline (Traditional Solid Waste Management) ការគ្រប់គ្រងសំណល់រឹងតាមបែបប្រពៃណី (ស្ថានភាពដើម) |
មិនទាមទារការរៀបចំផែនការស្មុគស្មាញ ឬការចំណាយពេលវេលាច្រើនក្នុងការបណ្តុះបណ្តាលសហគមន៍ឡើយ។ | ចំណេះដឹង និងការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋមានកម្រិតទាប ដែលបណ្តាលឱ្យមានការចោលសំរាមអនាធិបតេយ្យ និងការដុតសំរាមបង្កផលប៉ះពាល់ដល់សុខភាព។ | ពិន្ទុចំណេះដឹងមុនពេលអនុវត្តសកម្មភាពមានត្រឹមតែ ៣៦.៤៧ ហើយកម្រិតនៃការចូលរួមរបស់សហគមន៍ទាប (Mean = 2.33)។ |
| Community Learning via DPSEEA Framework + CHIA Tools សកម្មភាពសិក្សាតាមក្របខ័ណ្ឌ DPSEEA រួមជាមួយឧបករណ៍ CHIA |
ជួយឱ្យប្រជាពលរដ្ឋយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីទំនាក់ទំនងរវាងកត្តាជំរុញ បញ្ហាបរិស្ថាន និងផលប៉ះពាល់សុខភាព ព្រមទាំងជំរុញឱ្យពួកគេចូលរួមរកដំណោះស្រាយដោយខ្លួនឯង។ | ទាមទារការសម្របសម្រួលពីអ្នកជំនាញ ពេលវេលាក្នុងការរៀបចំសិក្ខាសាលា និងការចូលរួមយ៉ាងសកម្មពីភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់។ | ពិន្ទុចំណេះដឹងកើនឡើងដល់ ៤៦.៦៣ (មានអត្ថន័យស្ថិតិ p=0.001) ហើយប្រសិទ្ធភាពនៃសកម្មភាពសម្រេចបាន ៨១.៩៣/៨៩.៦៨ (លើសពីគោលការណ៍ ៨០/៨០)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តកម្មវិធីនេះមិនតម្រូវឱ្យមានបច្ចេកវិទ្យាទំនើប ឬថ្លៃដើមខ្ពស់លើផ្នែករឹងទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារពេលវេលា និងធនធានមនុស្សសម្រាប់រៀបចំសិក្ខាសាលាសហគមន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ពាក់កណ្តាលទីក្រុង/ជនបទ (ឃុំមឿងយ៉ាវ ខេត្តឡាំប៉ាង) ដែលអ្នកចូលរួមភាគច្រើនជាមនុស្សវ័យកណ្តាល (៥១-៦០ឆ្នាំ) និងមានកម្រិតវប្បធម៌បឋមសិក្សា។ ទិន្នន័យនេះប្រហែលជាមិនតំណាងឱ្យប្រជាជននៅទីក្រុងធំៗដែលមានការអប់រំខ្ពស់នោះទេ ប៉ុន្តែវាឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីបរិបទនៃសហគមន៍ជនបទនិងទីប្រជុំជនតាមខេត្តនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលជួបប្រទះបញ្ហាសំរាមស្រដៀងគ្នានេះ។
វិធីសាស្ត្រក្នុងការស្រាវជ្រាវនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាសំណល់រឹងនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការរួមបញ្ចូលគ្នានូវក្របខ័ណ្ឌ DPSEEA ជាមួយនឹងការចូលរួមរបស់សហគមន៍ គឺជាវិធីសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាពដែលអាចជួយផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាពីការ 'រង់ចាំតែអាជ្ញាធរ' ទៅជាការ 'ចូលរួមដោះស្រាយបញ្ហាដោយខ្លួនឯង' ប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| DPSEEA Framework | ជាក្របខ័ណ្ឌវិភាគមួយរបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ដែលជួយតាមដានពីឬសគល់នៃបញ្ហាបរិស្ថាន (កត្តាជំរុញ និងសម្ពាធ) រហូតដល់ការប្រែប្រួលស្ថានភាពបរិស្ថាន ការប៉ះពាល់ និងផលវិបាកដល់សុខភាព ដើម្បីរៀបចំចំណាត់ការដោះស្រាយឱ្យចំគោលដៅ។ | ដូចជាការតាមដានរកប្រភពនៃជំងឺផ្តាសាយ ដោយមិនត្រឹមតែមើលរោគសញ្ញាទេ តែស្វែងរកដល់មេរោគ និងបរិយាកាសជុំវិញ ដើម្បីរកថ្នាំព្យាបាលឱ្យជាសះស្បើយពីឫសគល់។ |
| Participatory Action Research (PAR) | ជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវដែលតម្រូវឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវ និងសហគមន៍ផ្ទាល់ រួមគ្នាធ្វើការស្វែងរកបញ្ហា រៀបចំផែនការ អនុវត្តសកម្មភាព និងវាយតម្លៃលទ្ធផលរួមគ្នា ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាជាក់ស្តែងនៅក្នុងសហគមន៍នោះ។ | ដូចជាការធ្វើម្ហូបជុំគ្នាដោយសមាជិកគ្រួសារទាំងអស់ចូលរួមតាំងពីការគិតមុខម្ហូប ទៅទិញត្រីសាច់ រហូតដល់ចម្អិននិងភ្លក់រស់ជាតិ ជាជាងការអង្គុយចាំតែហូបមុខម្ហូបដែលគេធ្វើស្រាប់ឱ្យ។ |
| Community Health Impact Assessment (CHIA) | ជាដំណើរការវាយតម្លៃ និងប៉ាន់ស្មានទុកជាមុននូវផលប៉ះពាល់ (ទាំងវិជ្ជមាន និងអវិជ្ជមាន) ដែលអាចកើតមានលើសុខភាពប្រជាពលរដ្ឋក្នុងសហគមន៍ ដោយសារបញ្ហាបរិស្ថាន ឬគម្រោងណាមួយ ដោយឱ្យប្រជាជនមូលដ្ឋានផ្ទាល់ជាអ្នកផ្តល់យោបល់។ | ដូចជាការស្ទាបស្ទង់មើលអាកាសធាតុនិងស្ថានភាពផ្លូវមុនពេលសម្រេចចិត្តចេញដំណើរទៅដើរលេង ដើម្បីត្រៀមអាវភ្លៀងឬថ្នាំសង្កូវការពារទុកជាមុន។ |
| Health Risk Map | ជាឧបករណ៍សម្រាប់គូសបង្ហាញពីតំបន់ ឬចំណុចនៅក្នុងសហគមន៍ ដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការបង្កផលប៉ះពាល់ដល់សុខភាពរាងកាយ ផ្លូវចិត្ត សង្គម និងស្មារតីរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ (ឧទាហរណ៍៖ ទីតាំងគំនរសំរាម) ដើម្បីងាយស្រួលរកវិធីទប់ស្កាត់។ | ដូចជាការគូសសញ្ញាខ្វែង (X) ពណ៌ក្រហមនៅលើផែនទី ដើម្បីប្រាប់អ្នកភូមិថាកន្លែងនោះមានគ្រាប់មីន ឬអន្លង់ជ្រៅ ដែលមិនគួរដើរចូលជិតកុំឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់។ |
| Stakeholder Mapping | ជាការកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងវិភាគពីទំនាក់ទំនងរបស់អ្នកពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ (ដូចជាអាជ្ញាធរ អង្គការ សាលារៀន ឬអ្នកភូមិ) ដើម្បីមើលថាស្ថាប័ន ឬបុគ្គលណាខ្លះមានសក្តានុពលអាចចូលរួមជួយដោះស្រាយបញ្ហាក្នុងសហគមន៍បាន។ | ដូចជាការគូសបណ្តាញសាច់ញាតិឬមិត្តភក្តិ ថាតើនរណាខ្លះពូកែខាងអ្វី ដើម្បីពេលមានកម្មវិធីបុណ្យទាន យើងអាចពឹងពាក់ពួកគេឱ្យជួយការងារត្រូវតាមជំនាញ។ |
| Source Reduction | ជាគោលការណ៍កាត់បន្ថយការបង្កើតកាកសំណល់ ឬសំរាមតាំងពីចំណុចចាប់ផ្តើម (ឧទាហរណ៍៖ កម្រិតថ្នាក់គ្រួសារ) តាមរយៈការផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថប្រើប្រាស់ ដូចជាការប្រើកន្ត្រកជំនួសថង់ប្លាស្ទិក ដើម្បីកាត់បន្ថយបន្ទុកក្នុងការប្រមូល និងកម្ចាត់ចោល។ | ដូចជាការបិទរ៉ូប៊ីណេទឹកកុំឱ្យហូរហៀរ ជាជាងការប្រឹងដងទឹកដែលលិចពេញផ្ទះយកទៅចាក់ចោលទាល់តែហត់លែងចង់ដកដង្ហើម។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
