បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការកំណត់ និងការគ្រប់គ្រងការរីករាលដាលជំងឺរលាកស្រោមខួរក្បាលប្រភេទ Meningococcal នៅក្នុងតំបន់ទីក្រុង ដោយស្វែងយល់ពីកត្តាបរិស្ថានមូលដ្ឋានដែលជំរុញឱ្យមានជំងឺនេះតាមរយៈវិធីសាស្ត្រស្ថិតិលំហ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យអត្រាជំងឺពីឆ្នាំ ២០០៧ ដល់ ២០១១ នៅតំបន់ទីក្រុង Kaduna ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយអនុវត្តបច្ចេកទេសវិភាគចំណុចក្តៅ និងប្រៀបធៀបគំរូតំរែតំរង់ដើម្បីវាយតម្លៃទំនាក់ទំនងរវាងជំងឺ និងកត្តាបរិស្ថាន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Ordinary Least Square (OLS) Regression តំរែតំរង់ការ៉េអប្បបរមាធម្មតា |
ងាយស្រួលក្នុងការគណនា និងផ្តល់នូវលទ្ធផលជារួម (Global results) ដើម្បីបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងជាមូលដ្ឋានរវាងអថេរឯករាជ្យ និងអត្រាជំងឺទូទាំងតំបន់សិក្សា។ | មិនអាចកំណត់អត្តសញ្ញាណបម្រែបម្រួលទំនាក់ទំនងតាមទីតាំងភូមិសាស្ត្រ (Non-stationary) ទេ ដែលធ្វើឱ្យវាមិនសូវមានភាពសុក្រឹតសម្រាប់ទិន្នន័យលំហ។ | តម្លៃ R² = ០.៥៣ និងតម្លៃ AICc = ២៥៤.៣២ ដែលមានកម្រិតទាបជាងម៉ូដែល GWR ក្នុងការកាត់បន្ថយកំហុស។ |
| Geographically Weighted Regression (GWR) តំរែតំរង់ទម្ងន់ភូមិសាស្ត្រ |
មានសមត្ថភាពកំណត់ទំនាក់ទំនងរវាងជំងឺ និងកត្តាបរិស្ថាននៅកម្រិតមូលដ្ឋាន ឬសង្កាត់នីមួយៗ (Local regression) ដោយបង្ហាញពីភាពខុសគ្នាតាមតំបន់ជាក់លាក់។ | ទាមទារទិន្នន័យដែលមានកូអរដោនេទីតាំងច្បាស់លាស់ និងការគណនាស្មុគស្មាញជាងវិធីសាស្ត្រ OLS ដែលទាមទារកម្មវិធីជំនាញ។ | ដំណើរការបានល្អជាងជាមួយ R² = ០.៥៧ និងតម្លៃ AICc = ២៤៩.៤៨ ដែលបង្ហាញពីភាពសមស្របនៃម៉ូដែល (Model fitness) ប្រសើរជាង OLS ប្រមាណ ៤%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីតម្លៃធនធានផ្នែករឹង (Hardware) នោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារនូវទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រ សុខាភិបាល និងកម្មវិធីវិភាគលំហកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងទីក្រុង Kaduna ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ចន្លោះឆ្នាំ ២០០៧ ដល់ ២០១១ ដែលផ្តោតលើជំងឺរលាកស្រោមខួរក្បាលនៅក្នុងតំបន់បរិស្ថានក្រីក្រ និងអាកាសធាតុនៃអាហ្វ្រិក (Meningitis Belt)។ កត្តានេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ទម្រង់នៃនគរូបនីយកម្ម និងប្រភេទជំងឺរាតត្បាត (ដូចជាគ្រុនឈាមជាដើម) មានលក្ខណៈខុសប្លែកគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការប្រមូលទិន្នន័យជាក់ស្តែងក្នុងស្រុកដើម្បីឱ្យម៉ូដែលដំណើរការបានត្រឹមត្រូវ។
វិធីសាស្ត្រស្ថិតិលំហនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការតាមដាន និងទប់ស្កាត់ជំងឺរាតត្បាតនៅតាមតំបន់ទីក្រុង និងជនបទ។
ជារួម ការផ្លាស់ប្តូរពីការវាយតម្លៃជារួម (Global) ទៅជាការវិភាគតាមកម្រិតមូលដ្ឋាន (Local spatial analysis) នឹងជួយឱ្យអ្នកធ្វើគោលនយោបាយនៅកម្ពុជាអាចគ្រប់គ្រងធនធានសុខាភិបាលបានកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព និងចំគោលដៅ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Geographically Weighted Regression (GWR) | ជាបច្ចេកទេសស្ថិតិលំហដែលអនុញ្ញាតឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងអថេរ (ឧទាហរណ៍៖ ការកើនឡើងនៃជំងឺ និងភាពក្រីក្រ) ប្រែប្រួលទៅតាមទីតាំងភូមិសាស្ត្រនីមួយៗ ដោយផ្តល់លទ្ធផលវិភាគដាច់ដោយឡែកសម្រាប់សង្កាត់ ឬតំបន់នីមួយៗ។ | ដូចជាការកាត់ខោអាវតម្រូវតាមទំហំខ្លួនរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ (ម៉ូដែលតាមតំបន់) ជាជាងកាត់ខោអាវមួយទំហំសម្រាប់មនុស្សគ្រប់គ្នាស្លៀក។ |
| Ordinary Least Square (OLS) | ជាវិធីសាស្ត្រតំរែតំរង់ស្ថិតិស្តង់ដារដែលវាស់វែងទំនាក់ទំនងរវាងអថេរដោយសន្មតថាទំនាក់ទំនងនោះមានលក្ខណៈថេរ និងដូចគ្នា (Global) នៅគ្រប់ទីកន្លែងទាំងអស់ក្នុងតំបន់សិក្សា។ | ដូចជាការផលិតអាវតែមួយទំហំ (Free size) សម្រាប់មនុស្សគ្រប់គ្នា ទោះបីជាពួកគេមានទំហំខ្លួនខុសៗគ្នាក៏ដោយ។ |
| Spatial Autocorrelation | ជារង្វាស់ស្ថិតិដែលពិនិត្យមើលថាតើទិន្នន័យនៅទីតាំងដែលនៅជិតគ្នាមានតម្លៃស្រដៀងគ្នាដែរឬទេ (ឧទាហរណ៍៖ តើតំបន់ដែលមានអ្នកជំងឺច្រើនតែងតែនៅប្រមូលផ្តុំជិតៗគ្នា ឬនៅរាយប៉ាយ)។ | ដូចជាការសង្កេតមើលថា តើសិស្សដែលរៀនពូកែច្រើនតែចូលចិត្តអង្គុយជាក្រុមជិតៗគ្នានៅក្នុងថ្នាក់រៀនឬទេ។ |
| Getis and Ord Gi* | ជាឧបករណ៍ស្ថិតិក្នុងប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) សម្រាប់កំណត់ទីតាំង "ចំណុចក្តៅ (Hotspots)" និង "ចំណុចត្រជាក់ (Cold spots)" ដោយវាស់វែងកម្រិតនៃការប្រមូលផ្តុំទិន្នន័យខ្ពស់ឬទាបខុសពីធម្មតា។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនស្កេនកម្តៅ ដើម្បីស្វែងរកមើលថាតើកន្លែងណាខ្លះនៅក្នុងបន្ទប់ដែលមានសីតុណ្ហភាពក្តៅខុសពីធម្មតា។ |
| Spatial Heterogeneity | ជាបាតុភូតដែលទម្រង់ លក្ខណៈ ឬទំនាក់ទំនងនៃអថេរណាមួយមានការប្រែប្រួល និងមិនដូចគ្នាទេនៅពេលផ្លាស់ប្តូរពីទីតាំងភូមិសាស្ត្រមួយទៅទីតាំងមួយទៀត (Non-stationary)។ | ដូចជាតម្លៃដីធ្លី ដែលមានការប្រែប្រួលខុសៗគ្នាទៅតាមតំបន់នីមួយៗ គឺមិនថេរនៅគ្រប់ទីកន្លែងនោះទេ។ |
| Meningococcal meningitis | ជាជំងឺរលាកស្រោមខួរក្បាល និងខួរឆ្អឹងខ្នងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលបង្កឡើងដោយបាក់តេរី ហើយវាងាយឆ្លងរាលដាលយ៉ាងរហ័សនៅក្នុងតំបន់ដែលមានមនុស្សរស់នៅកកកុញ និងមានខ្យល់ចេញចូលមិនល្អ។ | ដូចជាភ្លើងឆេះព្រៃ ដែលងាយនឹងរាលដាលយ៉ាងលឿននៅពេលដែលព្រៃស្ងួត ហើយដើមឈើដុះញឹកជាប់ៗគ្នាពេក។ |
| AICc | តំណាងឱ្យកែតម្រូវលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យព័ត៌មាន Akaike (Akaike Information Criterion) គឺជា រង្វាស់ស្ថិតិសម្រាប់ប្រៀបធៀបគុណភាពនៃម៉ូដែលផ្សេងៗគ្នា ដោយម៉ូដែលដែលមានតម្លៃ AICc ទាបជាង ត្រូវបានចាត់ទុកថាមានភាពសុក្រឹត និងមានកំហុសតិចជាង។ | ដូចជាពិន្ទុដកលើកំហុសក្នុងការប្រឡងបច្ចេកទេស បេក្ខជនដែលមានពិន្ទុកំហុសតិចជាងគេ គឺជាអ្នកដែលធ្វើការបានត្រឹមត្រូវជាងគេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
