បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ តើបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ និងអក្សរសិល្ប៍ប្រពៃណីវៀតណាម ដូចជាប្រវត្តិអក្សរណូម (Chữ Nôm) សិល្បៈប្រជាប្រិយ និងកំណាព្យបុរាណ ត្រូវបានថែរក្សា និងបកស្រាយយ៉ាងដូចម្តេចខ្លះនៅក្នុងការសិក្សាសម័យទំនើប?
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ឯកសារនេះចងក្រងនូវអត្ថបទស្រាវជ្រាវ និងការវិភាគវប្បធម៌ (Cultural Analysis) ដោយផ្តោតលើការប្រមូលផ្ដុំប្រវត្តិសាស្រ្ត សិល្បៈ និងអក្សរសិល្ប៍។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
ឯកសារនេះបង្ហាញពីការស្រាវជ្រាវស៊ីជម្រៅអំពីប្រវត្តិសាស្រ្តវប្បធម៌ និងអក្សរសាស្រ្តវៀតណាម ដោយផ្តោតលើការវិវត្តនៃអក្សរណូម (Chữ Nôm) សិល្បៈគំនូរប្រជាប្រិយ និងអត្ថន័យទស្សនវិជ្ជាសេន (Zen) ក្នុងកំណាព្យបុរាណ។ វាសង្កត់ធ្ងន់ពីសារៈសំខាន់នៃការអភិរក្សអត្តសញ្ញាណជាតិចំពេលមានការប្រែប្រួលសង្គម។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ការវិវត្តនៃអក្សរណូម (Evolution of Chu Nom Script) | អក្សរណូម មិនមែនបង្កើតឡើងដោយបុគ្គលតែម្នាក់នោះទេ ប៉ុន្តែវាបានវិវត្តជាបណ្តើរៗតាំងពីសតវត្សទី១០ ដោយពឹងផ្អែកលើរចនាសម្ព័ន្ធអក្សរហាន (Han) ដើម្បីកត់ត្រាសំឡេងវៀតណាម។ វាបានឈានដល់កម្រិតកំពូលនៅរាជវង្ស Tay Son ជាកន្លែងដែលវាត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការក្នុងរដ្ឋបាល។ | យោងតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្រ្ត និងការវិភាគរបស់អ្នកប្រាជ្ញ ព្រះរាជា Quang Trung បានចេញព្រះរាជក្រឹត្យតម្រូវឱ្យប្រើប្រាស់អក្សរណូមសម្រាប់ការប្រឡង និងឯកសាររដ្ឋបាលចន្លោះឆ្នាំ ១៧៨៨-១៨០២។ |
| អត្ថន័យលាក់កំបាំងក្នុងគំនូរដុងហូ (Hidden Meanings in Dong Ho Paintings) | គំនូរប្រជាប្រិយ Đông Hồ មិនត្រឹមតែបង្ហាញពីជីវិតកសិកម្មសាមញ្ញប៉ុណ្ណោះទេ តែបានបង្កប់នូវទស្សនវិជ្ជាស៊ីជម្រៅ ដូចជាទ្រឹស្តីយិនយ៉ាង (Yin-Yang) និងរចនាសម្ព័ន្ធការពារសង្គម ដូចដែលបានឃើញក្នុងផ្ទាំងគំនូរ 'Trung Nam Bản Xã'។ | ការគូររូបស្គរដែលមាននិមិត្តសញ្ញាយិនយ៉ាងចំកណ្តាល និងការពណ៌នាពីក្រុមបុរសពេញវ័យ (Trung Nam) ឆ្លុះបញ្ចាំងពីកាតព្វកិច្ចការពារជាតិ និងការរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គមតាំងពីសម័យបុរាណ។ |
| ទស្សនវិជ្ជាសេនក្នុងកំណាព្យ (Zen Philosophy in Poetry) | កំណាព្យបុរាណវៀតណាម ជាពិសេសស្នាដៃរបស់ព្រះតេជគុណ Không Lộ (Ngư Nhàn) បានប្រើប្រាស់រូបភាពធម្មជាតិ ដើម្បីពន្យល់ពីការត្រាស់ដឹងផ្នែកស្មារតី ដែលជាការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្ស និងធម្មជាតិជាធ្លុងមួយ។ | ឃ្លា 'Thuyền trưa ngập tuyết rơi' (ទូកពេលថ្ងៃត្រង់ពោរពេញដោយព្រិលធ្លាក់) មិនមែនជាការពិពណ៌នាអាកាសធាតុពិតទេ ប៉ុន្តែជានិមិត្តរូបនៃការភ្ញាក់រលឹកស្មារតី (Satori) នៅក្នុងការអនុវត្តសមាធិសេន (Zen)។ |
ដើម្បីលើកស្ទួយការអភិរក្ស និងការសិក្សាប្រៀបធៀបវប្បធម៌ក្នុងតំបន់ ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាគួរតែចាត់វិធានការដូចខាងក្រោម៖
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| សាកលវិទ្យាល័យ និងវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ (Universities and Research Institutes) | គួរផ្តួចផ្តើមគម្រោងស្រាវជ្រាវប្រៀបធៀបរវាងការវិវត្តនៃអក្សរណូម (Chu Nom) និងអក្សរចារឹករក្សាទុកក្នុងសាស្ត្រាស្លឹករឹតខ្មែរ ដើម្បីយល់ដឹងពីរបៀបដែលប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ធ្វើមូលដ្ឋានីយកម្មភាសាបរទេស។ | ខ្ពស់ (High) |
| ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ (Ministry of Culture and Fine Arts) | បង្កើតកម្មវិធីអភិរក្សសិល្បៈគំនូរប្រពៃណីខ្មែរនៅតាមមូលដ្ឋាន ដោយដកស្រង់បទពិសោធន៍ពីការអភិរក្សភូមិសិល្បៈគំនូរ Dong Ho របស់ប្រទេសវៀតណាម ដើម្បីជៀសវាងការបាត់បង់ដោយសារសកលភាវូបនីយកម្ម។ | មធ្យម (Medium) |
| អ្នកស្រាវជ្រាវឯករាជ្យ និងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល (Independent Researchers & NGOs) | បកប្រែ និងបោះពុម្ពផ្សាយអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងតំបន់អាស៊ាន ដើម្បីបង្កើនការយល់ដឹងពីទស្សនវិជ្ជាព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន និងសេន (Zen) ដល់និស្សិតខ្មែរ។ | ទាប (Low) |
ការសិក្សាពីបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌របស់ប្រទេសជិតខាងដូចជាវៀតណាម ផ្តល់នូវមេរៀនដ៏មានតម្លៃសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការរក្សាអត្តសញ្ញាណជាតិ។ វាជួយពង្រឹងការយល់ដឹងពីការវិវត្តនៃភាសា សិល្បៈ និងសាសនាក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលសុទ្ធសឹងតែប្រឈមនឹងឥទ្ធិពលវប្បធម៌បរទេសដូចគ្នា។
ការយល់ដឹងពីតម្លៃវប្បធម៌ស៊ីជម្រៅរបស់ប្រទេសក្នុងតំបន់ ជំរុញឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវ និងអ្នកបង្កើតគោលនយោបាយកម្ពុជា ខិតខំអភិរក្ស និងលើកតម្កើងតម្លៃស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ និងសិល្បៈប្រពៃណីរបស់ជាតិខ្លួនប្រកបដោយមោទនភាព និងនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Chữ Nôm | ប្រព័ន្ធសំណេរដែលបង្កើតឡើងដោយជនជាតិវៀតណាម ដោយផ្អែកលើអក្សរចិន (ហាន) ដើម្បីកត់ត្រាសំឡេង និងពាក្យក្នុងភាសាវៀតណាម។ សម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងគោលនយោបាយវប្បធម៌ វាបង្ហាញពីការវិវត្តនៃអត្តសញ្ញាណជាតិ ការកសាងអក្សរសិល្ប៍ផ្ទាល់ខ្លួន និងការឯករាជ្យភាពផ្នែកភាសាពីឥទ្ធិពលបរទេស។ | ដូចជាការយកតួអក្សរចិនមកផ្សំគ្នាដើម្បីសរសេរជាសូរសព្ទភាសាវៀតណាម ស្រដៀងនឹងការដែលយើងយកអក្សរឡាតាំងមកសរសេរជាសូរសព្ទភាសាខ្មែរ (Khmerization) ដូច្នោះដែរ។ |
| Tranh Đông Hồ | ជាប្រភេទសិល្បៈគំនូរប្រជាប្រិយរបស់វៀតណាម ដែលបោះពុម្ពលើក្រដាសដោយប្រើពុម្ពឈើឆ្លាក់ និងពណ៌ធម្មជាតិ។ ក្នុងបរិបទនៃការអភិរក្សវប្បធម៌ ផ្ទាំងគំនូរនេះជានិមិត្តរូបនៃជីវិតកសិកម្មប្រពៃណី និងជាគោលដៅនៃគោលនយោបាយស្រោចស្រង់សិល្បៈហត្ថកម្មក្នុងសហគមន៍ដែលកំពុងប្រឈមនឹងការបាត់បង់។ | ជាផ្ទាំងគំនូរប្រពៃណីដែលគេបោះពុម្ពដោយប្រើឈើឆ្លាក់លាបពណ៌ សម្រាប់តាំងលម្អក្នុងឱកាសបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីដើម្បីសុំសិរីសួស្តី ដូចជាគំនូរទេវតាឆ្នាំថ្មីនៅស្រុកខ្មែរ។ |
| Hình Thanh | គោលការណ៍នៃការបង្កើតតួអក្សរ (ជាពិសេសអក្សរចិន និងអក្សរណូម) ដែលក្នុងនោះផ្នែកមួយនៃអក្សរបង្ហាញពីអត្ថន័យ (រូប/Hình) និងផ្នែកមួយទៀតបង្ហាញពីសូរសព្ទ (សំឡេង/Thanh)។ វាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះខាងភាសាវិទ្យាសម្រាប់សិក្សាពីរបៀបដែលបុព្វបុរសវៀតណាមបង្កើតពាក្យថ្មី។ | ដូចជាការផ្គុំរូបភាពពីរចូលគ្នា ដែលរូបមួយប្រាប់ពីអត្ថន័យ និងរូបមួយទៀតប្រាប់ពីរបៀបអានបញ្ចេញសំឡេង។ |
| Thiền | ជាពាក្យវៀតណាមមានន័យថា សេន (Zen) ដែលជាទម្រង់មួយនៃព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន សង្កត់ធ្ងន់លើការធ្វើសមាធិ និងការស្វែងយល់ពីធម្មជាតិពិតនៃចិត្ត។ ក្នុងទិដ្ឋភាពអក្សរសិល្ប៍ ទស្សនវិជ្ជានេះត្រូវបានប្រើដើម្បីពណ៌នាពីភាពស្ងប់ស្ងាត់ ការត្រាស់ដឹង និងការពង្រឹងសីលធម៌សង្គម។ | ជាការប្រតិបត្តិសមាធិដើម្បីធ្វើឲ្យចិត្តស្ងប់ និងយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីធម្មជាតិ ដូចជាការអង្គុយធ្មេចភ្នែកសម្អាតអារម្មណ៍មិនខ្វល់ពីរឿងរំខានខាងក្រៅ។ |
| Âm dương | ទស្សនវិជ្ជាចិនបុរាណ (យិន-យ៉ាង) ដែលពិពណ៌នាអំពីកម្លាំងផ្ទុយគ្នាពីរ ប៉ុន្តែបំពេញឲ្យគ្នាទៅវិញទៅមកនៅក្នុងធម្មជាតិ។ នៅក្នុងការវិភាគសិល្បៈ និងសង្គម ទ្រឹស្តីនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីពន្យល់ពីតុល្យភាពនៃរចនាសម្ព័ន្ធសង្គម ក៏ដូចជាសន្តិភាពផ្លូវចិត្ត។ | ជាគោលការណ៍នៃតុល្យភាពធម្មជាតិ ដូចជាមានយប់ត្រូវតែមានថ្ងៃ មានប្រុសត្រូវតែមានស្រី ទើបពិភពលោកមានដំណើរការល្អ។ |
| Thất ngôn tứ tuyệt | ជាទម្រង់កំណាព្យបុរាណដែលមានបួនវគ្គ (៤ បន្ទាត់) ហើយក្នុងមួយវគ្គមានប្រាំពីរពាក្យ (៧ ព្យាង្គ) ដោយមានច្បាប់ចុងជួន និងរង្វាស់សូរសព្ទតឹងរ៉ឹង។ ការសិក្សាពីទម្រង់នេះជួយស្ថាប័នស្រាវជ្រាវយល់ពីឥទ្ធិពលនៃអក្សរសាស្ត្រតំបន់អាស៊ីបូព៌ាមកលើអក្សរសិល្ប៍ជាតិ។ | ជាក្បួនតែងកំណាព្យបុរាណយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ដែលតម្រូវឲ្យសរសេរតែ ៤ បន្ទាត់ ហើយក្នុងមួយបន្ទាត់ត្រូវតែមាន ៧ ពាក្យគត់ ស្រដៀងនឹងការកំណត់ព្យាង្គក្នុងកំណាព្យបទភុជង្គលីលា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
