បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការខ្វះខាតរូបភាពគំនូរដែលទាក់ទាញ និងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបង្រៀនអក្សរសិល្ប៍ព្រះពុទ្ធសាសនា ជាពិសេសរឿងទសជាតក (Ten Jatakas) ដើម្បីឱ្យអ្នកអានងាយយល់ និងមានចំណាប់អារម្មណ៍។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានបែងចែកជាពីរដំណាក់កាលរួមមានការវាយតម្លៃរចនាបថគំនូរដោយអ្នកជំនាញ និងការសាកល្បងប្រសិទ្ធភាពរូបភាពជាក់ស្តែងជាមួយអ្នកប្រើប្រាស់គោលដៅ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Idealistic Style (Traditional Art) រចនាបថអุดមគតិ ឬគំនូរបុរាណ (Idealistic/Traditional Style) |
បង្ហាញពីភាពស្រស់ស្អាតតាមបែបប្រពៃណី និងមានភាពទន់ភ្លន់ស័ក្តិសមជាមួយអត្ថបទសាសនា។ ទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍ចំពោះអ្នកដែលចូលចិត្តសិល្បៈអភិរក្ស។ | ខ្វះភាពត្រឹមត្រូវខាងកាយវិភាគវិទ្យា (Anatomy) និងជម្រៅ (Perspective) ដែលធ្វើឱ្យអ្នកអានសម័យថ្មីពិបាកភ្ជាប់អារម្មណ៍ជាមួយសាច់រឿង។ | ទទួលបានពិន្ទុវាយតម្លៃពីអ្នកជំនាញទាបជាងគេ ពោលគឺមធ្យមភាគត្រឹមតែ X̄ = ៣.៤៣ (កម្រិតមធ្យម)។ |
| Semi-realistic Style រចនាបថពាក់កណ្តាលជាក់ស្តែង (Semi-realistic Style) |
រួមបញ្ចូលគ្នានូវភាពស្រស់ស្អាតនៃគំនូរបុរាណ និងភាពជាក់ស្តែងនៃកាយវិភាគវិទ្យា ពន្លឺ ស្រមោល និងជម្រៅ។ ជួយឱ្យអ្នកអានងាយយល់ និងមានភាពរស់រវើក។ | ទាមទារឱ្យសិល្បករមានជំនាញខ្ពស់ទាំងផ្នែកគំនូរបុរាណ និងគំនូរទំនើប ដើម្បីរចនាឱ្យមានភាពស៊ីសង្វាក់គ្នា ជៀសវាងការឆ្គងរវាងរចនាបថទាំងពីរ។ | ត្រូវបានជ្រើសរើសជាជម្រើសល្អបំផុត ដោយទទួលបានពិន្ទុពីអ្នកជំនាញ X̄ = ៤.០៨ និងប្រសិទ្ធភាពជម្រុញការស្រមើស្រមៃ X̄ = ៤.៥៣។ |
| Realistic Style រចនាបថជាក់ស្តែង (Realistic Style) |
មានភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់ទាំងកាយវិភាគវិទ្យា និងបរិយាកាសពិតៗ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកមើលអាចប្រៀបធៀបទៅនឹងជីវិតរស់នៅប្រចាំថ្ងៃបានយ៉ាងងាយស្រួល។ | អាចធ្វើឱ្យបាត់បង់នូវភាពអស្ចារ្យ ឬលក្ខណៈស័ក្តិសិទ្ធិរបស់អក្សរសិល្ប៍សាសនា ហើយជួនកាលដាក់កម្រិតលើការស្រមើស្រមៃរបស់អ្នកអានដោយសារតែវាច្បាស់លាស់ពេក។ | ទទួលបានពិន្ទុវាយតម្លៃពីអ្នកជំនាញក្នុងកម្រិត X̄ = ៣.៩២ ដែលទាបជាងរចនាបថពាក់កណ្តាលជាក់ស្តែង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការបង្កើតគំនូរទសជាតកនេះទាមទារនូវសម្ភារៈគំនូរទឹកដែលមានគុណភាពខ្ពស់ ពេលវេលាក្នុងការគូរដោយដៃផ្ទាល់ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើការស្ទង់មតិពីគ្រូបង្រៀនសាសនា និងព្រះសង្ឃចំនួន ៤២ អង្គ/នាក់ នៅក្នុងតំបន់ Sathorn និង Bangrak នៃទីក្រុងបាងកក។ ទិន្នន័យនេះមានកម្រិតលម្អៀង ដោយសារតែអ្នកវាយតម្លៃសុទ្ធសឹងតែជាអ្នកមានចំណេះដឹងសាសនាជ្រៅជ្រះស្រាប់ និងរស់នៅទីក្រុង។ សម្រាប់បរិបទកម្ពុជា ប្រសិនបើចង់អនុវត្តឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព គួរសាកល្បងបន្ថែមជាមួយសិស្សានុសិស្សនៅតាមសាលារៀនទូទៅ និងតំបន់ជនបទ ដើម្បីធានាថាវាពិតជាអាចទាក់ទាញយុវជនវ័យក្មេង។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់រចនាបថគំនូរពាក់កណ្តាលជាក់ស្តែង គឺមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអប់រំព្រះពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការផ្លាស់ប្តូរពីរចនាបថគំនូរបុរាណសុទ្ធសាធ មកជារចនាបថពាក់កណ្តាលជាក់ស្តែង គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ល្អមួយក្នុងការអភិរក្សអក្សរសិល្ប៍សាសនា តាមរយៈការធ្វើឱ្យទម្រង់សិល្បៈកាន់តែមានភាពទាក់ទាញ និងស្របតាមការវិវត្តនៃសង្គមទំនើប។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Semi-realistic Style | ជារចនាបថគំនូរដែលលាយបញ្ចូលគ្នារវាងសិល្បៈបែបប្រពៃណី និងសិល្បៈបែបជាក់ស្តែង ដោយរក្សាភាពទន់ភ្លន់នៃក្បាច់បុរាណ តែបន្ថែមពន្លឺ ស្រមោល និងទស្សនីយភាព (Perspective) ព្រមទាំងកាយវិភាគវិទ្យា ឱ្យមើលទៅមានជម្រៅនិងរស់រវើក។ | ដូចជាការយកតួអង្គក្នុងរឿងព្រេងបុរាណ មកស្លៀកពាក់និងថតក្នុងឈុតឆាកភាពយន្តពិតៗ។ |
| Idealistic Style | ជាទម្រង់សិល្បៈបែបប្រពៃណីដែលគូររាបស្មើ (២ វិមាត្រ) មិនសូវគិតពីខ្នាតទំហំរូបរាងកាយពិតប្រាកដ ឬស្រមោលនោះទេ ប៉ុន្តែផ្តោតសំខាន់លើភាពស្រស់ស្អាត ភាពទន់ភ្លន់ និងការបង្ហាញអត្ថន័យទូទៅជានិមិត្តសញ្ញា។ | ដូចជាគំនូរលើជញ្ជាំងវត្តដែលរាបស្មើ គ្មានស្រមោលជ្រៅរាក់ តែមើលទៅមានលក្ខណៈស័ក្តិសិទ្ធិ។ |
| Perspective | ជាបច្ចេកទេសក្នុងសិល្បៈគំនូរដែលប្រើដើម្បីបង្កើតការបំភាន់ភ្នែកពីផ្ទៃរាបស្មើ (២ វិមាត្រ) ឱ្យមើលឃើញមានជម្រៅ ឬមានចម្ងាយ (៣ វិមាត្រ) ពោលគឺវត្ថុនៅជិតត្រូវគូរធំ ឯវត្ថុនៅឆ្ងាយត្រូវគូរតូចទៅៗ។ | ដូចជាពេលយើងឈរមើលផ្លូវកៅស៊ូដ៏វែង ដែលមើលទៅឃើញរួមតូចបន្តិចម្តងៗរហូតដល់បាត់នៅចុងបញ្ចាំងភ្នែក។ |
| Anatomy | ក្នុងការគូររូប វិទ្យាសាស្ត្រនេះសំដៅលើការយល់ដឹងពីទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធឆ្អឹង និងសាច់ដុំរបស់មនុស្ស ឬសត្វ ដើម្បីអាចគូររូបរាងកាយតួអង្គបានសមាមាត្រ និងត្រឹមត្រូវតាមលក្ខណៈធម្មជាតិពិត។ | ដូចជាការដឹងថាកែងដៃ ឬជង្គង់ត្រូវបត់បែនបែបណាទើបមើលទៅធម្មជាតិ មុននឹងចាប់ផ្តើមគូររូបមនុស្សកំពុងរត់។ |
| Visual Perception | ជាដំណើរការដែលខួរក្បាល និងចិត្តរបស់អ្នកមើល ធ្វើការបកស្រាយនិងផ្តល់អត្ថន័យទៅលើអ្វីដែលភ្នែកបានឃើញ ដូចជាទម្រង់ ពណ៌ ឬសកម្មភាព ដើម្បីយល់ពីសារដែលរូបភាពនោះចង់បង្ហាញប្រាប់។ | ដូចជាការមើលឃើញរូបសញ្ញាពណ៌ក្រហមឆ្នូតស រួចខួរក្បាលយើងបកប្រែភ្លាមៗថាមានន័យថា "ហាមចូល"។ |
| Unity | ជាគោលការណ៍នៃការរចនាដែលរៀបចំធាតុផ្សំទាំងអស់ក្នុងរូបភាព (ដូចជាតួអង្គ ទេសភាព ពណ៌) ឱ្យមានភាពចុះសម្រុង និងចងក្រងគ្នាជាធ្លុងមួយ មិនធ្វើឱ្យរូបភាពមើលទៅរាយប៉ាយ ឬបែកបាក់គ្នានោះទេ។ | ដូចជាក្រុមចម្រៀងประสานសំឡេងដែលច្រៀងរួមគ្នាបង្កើតបានជាបទចម្រៀងដ៏ពិរោះរណ្តំតែមួយ មិនមែនច្រៀងដណ្តើមគ្នានោះទេ។ |
| Jataka | ជាអក្សរសិល្ប៍ពុទ្ធសាសនាដែលរៀបរាប់ពីប្រវត្តិអតីតជាតិរបស់ព្រះពុទ្ធ (ព្រះពោធិសត្វ) កាលដែលទ្រង់មិនទាន់បានត្រាស់ដឹង ដែលសាច់រឿងនីមួយៗតែងតែបង្កប់នូវការអប់រំសីលធម៌ និងការបំពេញបារមី។ | ដូចជារឿងនិទានប្រកបដោយគតិអប់រំ ដែលតួឯកប្រឹងប្រែងធ្វើអំពើល្អរហូតដល់សម្រេចគោលដៅកំពូលនៅជាតិចុងក្រោយ។ |
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
