បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីជម្លោះប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការបែកបាក់អត្តសញ្ញាណរវាងប្រទេសអេត្យូពី និងអេរីទ្រា។ វាស្វែងរកមូលហេតុដើមដែលបណ្តាលឱ្យមានការយល់ឃើញខុសគ្នារវាងអ្នកជាតិនិយមនៃប្រទេសទាំងពីរ ទោះបីជាពួកគេមានប្រវត្តិ និងវប្បធម៌រួមគ្នាក៏ដោយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគប្រវត្តិសាស្ត្រ ដោយផ្អែកលើប្រភពឯកសារបន្ទាប់បន្សំ ដើម្បីវាយតម្លៃឡើងវិញនូវដំណើរការកសាងរដ្ឋ និងព្រឹត្តិការណ៍នយោបាយក្នុងតំបន់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Ethiopianist Approach (Pan-Ethiopian Irredentism) ទស្សនៈអ្នកគាំទ្រអេត្យូពី (ចលនារួបរួមជាតិ) |
លើកកម្ពស់ឯកភាពជាតិ ការអភិវឌ្ឍរដ្ឋរួម និងសង្កត់ធ្ងន់លើប្រវត្តិសាស្ត្រវប្បធម៌រួមមុនសម័យអាណានិគម។ | មើលរំលងផលប៉ះពាល់ដ៏ជ្រាលជ្រៅនៃការបែងចែកដែនដីដោយអាណានិគមនិយម និងការគាបសង្កត់សិទ្ធិស្វ័យវ័យសម្រេចរបស់ប្រជាជនអេរីទ្រា។ | អះអាងថាអេរីទ្រាគឺជាផ្នែកមួយនៃអេត្យូពី ហើយចាត់ទុកចលនាបំបែករដ្ឋថាជាការខុសច្បាប់ប្រវត្តិសាស្ត្រ។ |
| Eritrean Nationalist Approach (Counter-colonialist Thesis) ទស្សនៈអ្នកជាតិនិយមអេរីទ្រា (ការប្រឆាំងអាណានិគម) |
ផ្តោតសំខាន់លើសិទ្ធិស្វ័យសម្រេច និងលើកយកការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សជាមូលដ្ឋានច្បាប់សម្រាប់ការទាមទារឯករាជ្យ។ | ពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនដែលគូសដោយអាណានិគមអ៊ីតាលី ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណជាតិដាច់ដោយឡែករបស់ខ្លួន។ | ផ្តល់យុត្តិកម្មនៃការផ្តាច់រដ្ឋដោយផ្អែកលើទ្រឹស្តីសិទ្ធិទទួលបានសំណង (Remedial right theory) និងការរំលាយសហព័ន្ធដោយឯកតោភាគី។ |
| Historical Prism / Post-colonial Critique (Authors' Approach) ទស្សនវិស័យប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការរិះគន់ទ្រឹស្តីក្រោយអាណានិគម (វិធីសាស្ត្ររបស់អ្នកស្រាវជ្រាវ) |
ផ្តល់ការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីអ្វីដែលហៅថា "ការពឹងផ្អែកផ្នែកបញ្ញា" និងរបៀបដែលការកសាងរដ្ឋដោយអាណានិគមធ្វើឱ្យបាត់បង់អត្តសញ្ញាណដើម។ | ទាមទារការស្រាវជ្រាវឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រស៊ីជម្រៅ និងការគិតពិចារណាប្រកបដោយការរិះគន់ខ្ពស់លើការកសាងរដ្ឋជាតិ។ | រកឃើញថាជម្លោះនេះមិនត្រឹមតែកើតចេញពីការរំលាយសហព័ន្ធប៉ុណ្ណោះទេ តែមានឫសគល់ពីឥទ្ធិពលនៃផ្នត់គំនិតអាណានិគមដែលបន្សល់ទុកដល់បញ្ញវន្តក្នុងតំបន់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ដោយសារតែនេះជាការស្រាវជ្រាវបែបប្រវត្តិសាស្ត្រ និងគុណវិស័យ (Qualitative Research) វាមិនទាមទារធនធានបច្ចេកវិទ្យា ឬផ្នែករឹងស្មុគស្មាញឡើយ។
ការសិក្សានេះផ្តោតទាំងស្រុងលើប្រវត្តិសាស្ត្រនៃតំបន់ស្នែងអាហ្វ្រិក (ប្រទេសអេត្យូពី និងអេរីទ្រា) ក្រោមឥទ្ធិពលនៃអាណានិគមអឺរ៉ុប (អ៊ីតាលី និងអង់គ្លេស)។ វាមិនមានការប្រមូលទិន្នន័យបរិមាណ (Quantitative data) ទេ គឺពឹងផ្អែកលើការបកស្រាយរបស់អ្នកនិពន្ធទៅលើឯកសារបន្ទាប់បន្សំ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីជាបរិបទភូមិសាស្ត្រខុសគ្នា ប៉ុន្តែទ្រឹស្តីនៃ "ការពឹងផ្អែកផ្នែកបញ្ញា" និងកេរដំណែលនៃការគូសព្រំដែនដោយអាណានិគម (ឧទាហរណ៍៖ អាណានិគមបារាំង) គឺមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំង ដែលមានតម្លៃសម្រាប់ការសិក្សាប្រៀបធៀប។
ទោះបីជាការសិក្សានេះវិភាគលើទ្វីបអាហ្វ្រិកក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែក្របខណ្ឌទ្រឹស្តីរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋ និងឥទ្ធិពលអាណានិគមមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការវិភាគប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយ និងជម្លោះនៅកម្ពុជា។
ជារួម ក្របខ័ណ្ឌទ្រឹស្តីនៃអត្ថបទនេះផ្តល់នូវកញ្ចក់ឆ្លុះដ៏មុតស្រួចមួយ សម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាក្នុងការវាយតម្លៃឡើងវិញនូវបញ្ហាព្រំដែន អត្តសញ្ញាណជាតិ និងកេរដំណែលនយោបាយបន្សល់ទុកពីសម័យអាណានិគមបារាំង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Intellectual dependency (ការពឹងផ្អែកផ្នែកបញ្ញា) | ជាស្ថានភាពដែលអ្នកប្រាជ្ញ ឬអ្នកនយោបាយក្នុងតំបន់មួយ (ឧទាហរណ៍ អាហ្វ្រិក) ពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើគំនិត ទ្រឹស្តី ឬចំណេះដឹងដែលបង្កើតឡើងដោយបរទេស (ពិសេសពួកអាណានិគម) ដើម្បីយល់ពីសង្គមរបស់ខ្លួន ដោយបំភ្លេចចោលនូវផ្នត់គំនិត និងអត្តសញ្ញាណដើមរបស់ខ្លួន។ | ដូចជាការខ្ចីវ៉ែនតារបស់អ្នកដទៃមកពាក់ ដើម្បីមើលផ្ទះខ្លួនឯង ដែលធ្វើឱ្យយើងឃើញផ្ទះនោះខុសពីការពិត។ |
| State engineering (ការកសាងរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋ) | គឺជាដំណើរការដែលមហាអំណាចអាណានិគមបង្កើតព្រំដែន ច្បាប់ និងប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរដ្ឋថ្មីមួយដោយបង្ខិតបង្ខំ ដោយមិនខ្វល់ពីប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និងទំនាក់ទំនងដែលមានស្រាប់របស់ប្រជាជនក្នុងតំបន់នោះ។ | ដូចជាការយករបាំងទៅបាំងកាត់កណ្តាលផ្ទះមួយ រួចប្រាប់សមាជិកគ្រួសារសងខាងរបាំងនោះថាពួកគេគ្រាន់តែជានាក់ជិតខាងនឹងគ្នា មិនមែនជាបងប្អូនទេ។ |
| Irredentism (លទ្ធិទាមទារទឹកដីមកវិញ) | ជាចលនានយោបាយដែលប្រទេសមួយទាមទារយកទឹកដីណាមួយមកគ្រប់គ្រងវិញ ដោយអះអាងថាទឹកដីនោះធ្លាប់ជារបស់ខ្លួនក្នុងអតីតកាល ឬដោយសារមានប្រជាជនដែលមានជាតិសាសន៍ដូចគ្នារស់នៅទីនោះ (ក្នុងអត្ថបទនេះគឺការទាមទារយកអេរីទ្រាមកវិញរបស់អេត្យូពី)។ | ដូចជាការទាមទារយកដីចម្ការចាស់របស់ដូនតាមកវិញ ទោះបីជាពេលនេះមានអ្នកផ្សេងកំពុងរស់នៅ និងកាន់កាប់ជាលក្ខណៈរដ្ឋឯករាជ្យក៏ដោយ។ |
| Remedial right theory of secession (ទ្រឹស្តីសិទ្ធិផ្តាច់រដ្ឋដើម្បីជាសំណង) | ជាទ្រឹស្តីដែលចែងថា ក្រុមមនុស្សមួយមានសិទ្ធិប្រកាសឯករាជ្យផ្តាច់ខ្លួនចេញពីរដ្ឋមួយបាន លុះត្រាតែពួកគេរងគ្រោះដោយការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ឬរងភាពអយុត្តិធម៌ពីការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋនោះ ហើយការផ្តាច់ខ្លួនជាជម្រើសចុងក្រោយបំផុតដើម្បីការពារខ្លួន។ | ដូចជាកូនប្រកាសកាត់កាល់ឪពុកម្តាយ និងចេញទៅរស់នៅខ្លួនឯង ដោយសារតែរងអំពើហិង្សា និងការធ្វើទារុណកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរក្នុងគ្រួសារ។ |
| Politicized historical socialization (សង្គមូបនីយកម្មប្រវត្តិសាស្ត្របែបនយោបាយ) | គឺជាការប្រើប្រាស់ការអប់រំ និងការឃោសនាដើម្បីបង្រៀនប្រវត្តិសាស្ត្រដែលត្រូវបានកែច្នៃ ឬលម្អៀង ក្នុងគោលបំណងបម្រើផលប្រយោជន៍នយោបាយណាមួយ ដូចជាការបង្កើតគំនុំរវាងជាតិសាសន៍ ឬលើកកម្ពស់មនោគមវិជ្ជាបំបែករដ្ឋ។ | ដូចជាការនិយាយរៀបរាប់តែរឿងអាក្រក់របស់អតីតមិត្តភក្តិប្រាប់អ្នកដទៃ ដើម្បីឱ្យគេស្អប់មិត្តម្នាក់នោះដែរ។ |
| Westphalian model of state (គំរូរដ្ឋតាមបែបវេសហ្វាលាន) | ជាទម្រង់នៃការរៀបចំរដ្ឋដែលផ្តោតសំខាន់លើព្រំដែនដែនដីច្បាស់លាស់ និងអំណាចអធិបតេយ្យភាពផ្តាច់មុខរបស់រដ្ឋាភិបាលលើដែនដីនោះ ដែលផ្ទុយពីទម្រង់សង្គមអាហ្វ្រិកបុរាណដែលអត្តសញ្ញាណមនុស្សពឹងផ្អែកលើខ្សែស្រឡាយ ឬកុលសម្ព័ន្ធ ជាជាងការចុះបញ្ជីលើដីធ្លី។ | ដូចជាការបែងចែកកម្មសិទ្ធិដីធ្លីដែលមានរបងរឹងមាំច្បាស់លាស់ ហើយម្ចាស់ដីមានសិទ្ធិសម្រេចរាល់កិច្ចការទាំងអស់ក្នុងបរិវេណរបងនោះ ដោយគ្មានអ្នកក្រៅលូកដៃបានឡើយ។ |
| Cartographic exercise (ការអនុវត្តគូសផែនទី) | សំដៅលើសកម្មភាពរបស់ពួកអាណានិគមអឺរ៉ុប ដែលអង្គុយគូសបន្ទាត់ព្រំដែនលើផែនទីដើម្បីចែករំលែកទឹកដីទ្វីបអាហ្វ្រិកគ្នា ដោយមិនបានចុះទៅមើលស្ថានភាពជាក់ស្តែង ឬខ្វល់ពីការព្រាត់ប្រាស់របស់បងប្អូនកុលសម្ព័ន្ធតែមួយឡើយ។ | ដូចជាការយកកាំបិតមកកាត់ចែកនំខេកឱ្យស្មើគ្នាពីចម្ងាយ ដោយមិនខ្វល់ថានឹងកាត់ដាច់ចំរូបតុក្កតា ឬអក្សរដ៏ស្រស់ស្អាតនៅលើនំនោះឡើយ។ |
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
