បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវ និងវិភាគលើរូបភាពនិងលក្ខណៈរបស់ព្រះមហាក្សត្រថៃ តាមរយៈអក្សរសិល្ប៍ចំនួន១៣រឿង នៅក្នុងសម័យអយុធ្យា។ វាផ្តោតលើការប្រៀបធៀបរូបភាពទាំងនេះជាមួយនឹងទស្សនៈជំនឿក្នុងសាសនាព្រាហ្មណ៍ និងព្រះពុទ្ធសាសនា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគឯកសារ (Documentary research) និងការពិពណ៌នាវិភាគ (Descriptive analysis) ដោយប្រមូលទិន្នន័យពីអក្សរសិល្ប៍ចំនួន៤ប្រភេទក្នុងសម័យអយុធ្យា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Panegyric Literature Analysis ការវិភាគអក្សរសិល្ប៍លើកតម្កើងព្រះកិត្តិនាម (អក្សរសិល្ប៍សរសើរស្ដេច) |
ផ្តល់នូវរូបភាពព្រះមហាក្សត្រដ៏ល្អឥតខ្ចោះ និងគ្រប់ជ្រុងជ្រោយបំផុត ដោយរួមបញ្ចូលទាំងមហិទ្ធិឫទ្ធិបែបទេវៈ និងធម៌បែបពុទ្ធសាសនា។ | មានភាពល្អលើសពីការពិត (Idealized) និងលំអៀងទៅរកការឃោសនាដើម្បីគាប់ព្រះទ័យព្រះមហាក្សត្រ ដោយមិនបង្ហាញពីចំណុចខ្វះខាត។ | បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់នូវលក្ខណៈសម្បត្តិទាំង ៧ ប្រការ និងតួនាទីទាំង ២ ប្រការរបស់ព្រះមហាក្សត្រយ៉ាងពេញលេញ។ |
| Tales/Fiction Literature Analysis ការវិភាគអក្សរសិល្ប៍រឿងព្រេងនិទាន ឬប្រលោមលោក |
រំលេចយ៉ាងច្បាស់នូវភាពស្រស់ស្អាត (រូបសម្បត្តិ) ទ្រព្យសម្បត្តិ និងភាពអង់អាចក្លាហានក្នុងការធ្វើសឹកសង្គ្រាមរបស់តួអង្គឯក។ | មិនសូវផ្តោតលើប្រវត្តិពូជពង្សវង្សត្រកូលពិតប្រាកដ ឬការដឹកនាំរដ្ឋបាលជាក់ស្តែង ព្រោះជាសាច់រឿងប្រឌិត។ | បង្ហាញលក្ខណៈសម្បត្តិ ៦ ប្រការ (លើកលែងការមានកំណើតខ្ពង់ខ្ពស់ពិតប្រាកដ) និងតួនាទីទាំង ២ ប្រការ ដោយផ្តោតខ្លាំងលើភាពជាអ្នកចម្បាំង។ |
| Didactic Literature Analysis ការវិភាគអក្សរសិល្ប៍អប់រំទូន្មាន (ច្បាប់) |
ផ្តល់នូវគោលការណ៍ណែនាំ និងក្រមសីលធម៌ច្បាស់លាស់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងរដ្ឋ (ឧទាហរណ៍៖ ទសពិធរាជធម៌)។ | មិនសូវពិពណ៌នាពីរូបរាងកាយ ឬមហិទ្ធិឫទ្ធិអស្ចារ្យរបស់ព្រះមហាក្សត្រទេ គឺផ្តោតតែលើអ្វីដែលស្តេច "គួរធ្វើ" ប៉ុណ្ណោះ។ | បង្ហាញរូបភាពព្រះមហាក្សត្រតិចតួចបំផុត (បង្ហាញតែលក្ខណៈសម្បត្តិ ២ ប្រការ) តែផ្តោតសំខាន់បំផុតលើតួនាទីជាអ្នកគ្រប់គ្រងប្រកបដោយធម៌។ |
| Rituals and Traditions Literature Analysis ការវិភាគអក្សរសិល្ប៍ទាក់ទងនឹងពិធីសាសនា និងប្រពៃណី |
បង្ហាញពីតួនាទីមុខងាររបស់ព្រះមហាក្សត្រនៅក្នុងពិធីការរដ្ឋ និងសាសនា ដែលផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងជំនឿព្រាហ្មណ៍ និងពុទ្ធសាសនា។ | មានវិសាលភាពតូចចង្អៀត អាស្រ័យលើប្រភេទនៃពិធីកម្ម ដោយមិនបានពិពណ៌នាពីលក្ខណៈទូទៅផ្សេងទៀតដូចជាចំណេះដឹង ឬរូបសម្រស់ឡើយ។ | បង្ហាញលក្ខណៈសម្បត្តិ ៥ ប្រការ និងតួនាទី ១ ប្រការ ដោយផ្តោតខ្លាំងលើភាពជាតំណាងអាទិទេព និងជាអ្នកឧបត្ថម្ភសាសនា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះផ្អែកលើការស្រាវជ្រាវឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ និងអក្សរសិល្ប៍ ហេតុនេះទាមទារធនធានចម្បងគឺអត្ថបទដើម ចំណេះដឹងស៊ីជម្រៅផ្នែកអក្សរសាស្ត្រ និងឧបករណ៍វិភាគទិន្នន័យគុណវិស័យ។
ការសិក្សានេះផ្អែកទាំងស្រុងលើអក្សរសិល្ប៍ដែលនិពន្ធដោយកវីក្នុងរាជវាំង និងខ្សែរាជវង្សនាសម័យអយុធ្យា។ ហេតុនេះ ទិន្នន័យមានភាពលំអៀងយ៉ាងខ្លាំងទៅរក "ការឃោសនារបស់រាជវាំង" (Royal propaganda) ដើម្បីលើកតម្កើងភាពស្របច្បាប់របស់ព្រះមហាក្សត្រ ជាជាងការឆ្លុះបញ្ចាំងពីទិដ្ឋភាពពិតប្រាកដ ឬមតិរបស់ប្រជារាស្ត្រទូទៅ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីភាពលំអៀងនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះអក្សរសិល្ប៍បុរាណខ្មែរក៏មានលក្ខណៈនៃការលើកតម្កើងរាជបល្ល័ង្កស្រដៀងគ្នានេះដែរ។
វិធីសាស្ត្រវិភាគ និងក្របខ័ណ្ឌទ្រឹស្តីនៃការសិក្សានេះ មានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវនៅប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ និងថៃមានការចែករំលែកវប្បធម៌ ជំនឿសាសនា និងទម្រង់អក្សរសិល្ប៍យ៉ាងជិតស្និទ្ធ។
ជារួម ការអនុវត្តក្របខ័ណ្ឌនៃការវិភាគនេះ នឹងជួយឲ្យអ្នកប្រាជ្ញខ្មែរអាចបកស្រាយកូដវប្បធម៌ និងសារនយោបាយដែលលាក់កំបាំងនៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ និងប្រពៃណីព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរបានយ៉ាងស៊ីជម្រៅ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| King panegyric | ជាប្រភេទអក្សរសិល្ប៍ដែលត្រូវបានតាក់តែងឡើងដើម្បីសរសើរ លើកតម្កើងព្រះកិត្តិនាម និងកត់ត្រាពីវីរភាព ក៏ដូចជាគុណសម្បត្តិដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមរបស់ព្រះមហាក្សត្រក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ | ដូចជាការតែងចម្រៀងឬកំណាព្យដើម្បីសរសើរពីភាពអស្ចារ្យ និងអំពើល្អរបស់វីរបុរសម្នាក់។ |
| Didactic literature | ជាប្រភេទអក្សរសិល្ប៍ដែលផ្តោតលើការអប់រំ ទូន្មាន និងផ្តល់ជាគោលការណ៍ណែនាំអំពីក្រមសីលធម៌ ដូចជាការបង្រៀនព្រះមហាក្សត្រពីរបៀបគ្រប់គ្រងរដ្ឋ ឬទូន្មានមន្ត្រីឱ្យមានភាពស្មោះត្រង់។ | ដូចជាសៀវភៅសីលធម៌ដែលប្រាប់យើងពីរបៀបធ្វើជាមនុស្សល្អ និងជាអ្នកដឹកនាំដ៏គំរូ។ |
| Devaraja | ជាទស្សនៈនយោបាយក្នុងជំនឿសាសនាព្រាហ្មណ៍ ដែលចាត់ទុកព្រះមហាក្សត្រថាជាអវតារ ឬតំណាងរបស់ព្រះអាទិទេព (ដូចជាព្រះឥសូរ ឬព្រះនារាយណ៍) ដែលចុះមកគ្រប់គ្រងមនុស្សលោកដោយអំណាចនិងឫទ្ធានុភាព។ | ដូចជាការជឿថាប្រធានក្រុមគឺជាទេវតាដែលធ្លាក់ពីឋានសួគ៌មកជួយសង្គ្រោះ និងគ្រប់គ្រងមនុស្សដោយអំណាចពិសេស។ |
| Dhammaraja | ជាទស្សនៈក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាដែលសំដៅលើព្រះរាជា (ធម្មរាជា) ដែលគ្រប់គ្រងរដ្ឋ និងប្រជានុរាស្ត្រដោយផ្អែកលើព្រះធម៌ យុត្តិធម៌ និងសីលធម៌ដ៏ល្អឥតខ្ចោះ ជាជាងការប្រើប្រាស់អំណាចផ្តាច់ការនិងការប្រើអំពើហិង្សា។ | ដូចជាមេដឹកនាំម្នាក់ដែលប្រើប្រាស់សេចក្តីស្រឡាញ់ និងច្បាប់ត្រឹមត្រូវ ដើម្បីគ្រប់គ្រងកូនចៅ ជាជាងការប្រើដំបងវាយដំ។ |
| Chakravartin | ជាទស្សនៈព្រះពុទ្ធសាសនាសំដៅលើស្តេចចក្រពត្តិ ឬព្រះមហាក្សត្រដ៏អស្ចារ្យបំផុត ដែលគ្រប់គ្រងពិភពលោកទាំងមូលដោយសន្តិវិធី និងគុណធម៌ ដោយមិនចាំបាច់ធ្វើសង្គ្រាម និងមានរតនៈទាំង៧ជាកម្លាំងបារមី។ | ដូចជាអធិរាជកំពូលនៃសកលលោកដែលមនុស្សគ្រប់គ្នាគោរពស្រឡាញ់ដោយសារតែអំពើល្អ មិនមែនដោយសារការភ័យខ្លាច។ |
| Dasavidha-rajadhamma | ធម៌សម្រាប់ព្រះរាជា ឬគោលការណ៍ទាំង១០ប្រការ (ទសពិធរាជធម៌) សម្រាប់អ្នកដឹកនាំប្រតិបត្តិដូចជាការបរិច្ចាគ ទម្លាប់ល្អ និងសេចក្តីអត់ធ្មត់ ដើម្បីគ្រប់គ្រងប្រទេសជាតិឱ្យមានសន្តិភាព និងភាពរុងរឿង។ | ដូចជាបញ្ជីច្បាប់វិន័យទាំង១០ចំណុច ដែលប្រធានថ្នាក់ត្រូវតែធ្វើតាម ដើម្បីឱ្យសិស្សក្នុងថ្នាក់ទាំងអស់សប្បាយចិត្ត និងរៀនសូត្របានល្អ។ |
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
