បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលឡើងវិញនូវទ្រឹស្តីសង្គមវិទ្យាបុរាណ និងសហសម័យ ដើម្បីវិភាគពីការវិវត្តនៃការយល់ដឹងអំពី 'ភាពពិសិដ្ឋ' និង 'លំហពិសិដ្ឋ' នៅក្នុងបរិបទនៃការផ្លាស់ប្តូរសាសនាជាសកល និងទំនើបភាវូបនីយកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគទ្រឹស្តី និងការសំយោគឯកសារ ដោយផ្តោតលើទស្សនៈរបស់អ្នកប្រាជ្ញសង្គមវិទ្យាល្បីៗ ដើម្បីតាមដានការវិវត្តនៃគំនិតសង្គមវិទ្យា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Classical Sociological Approach (Dichotomy) វិធីសាស្ត្រសង្គមវិទ្យាបុរាណ (ការបែងចែកដាច់ស្រឡះ) |
ផ្តល់នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះយ៉ាងច្បាស់លាស់ក្នុងការបែងចែករវាងភាពពិសិដ្ឋ (Sacred) និងភាពសាមញ្ញធម្មតា (Profane) ដែលងាយស្រួលក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណសាសនា។ វាជួយឱ្យយល់ពីស្នូលនៃជំនឿ និងពិធីសាសនាដើម។ | មានភាពរឹងត្អឹង និងពិបាកក្នុងការពន្យល់ពីបាតុភូតសាសនានៅក្នុងសង្គមទំនើប ដែលភាពពិសិដ្ឋ និងភាពសាមញ្ញតែងតែមានការលាយឡំគ្នា។ វាមើលរំលងពីភាពបត់បែននៃអត្ថន័យដែលមនុស្សផ្តល់ឱ្យបន្តិចម្តងៗ។ | បានបង្កើតគោលគំនិតនៃការបែងចែកភាពពិសិដ្ឋ និងភាពសាមញ្ញ និងការយល់ដឹងពីបាតុភូតនៃការលេចឡើងនូវភាពពិសិដ្ឋ (Hierophany)។ |
| Contemporary Sociological Approach (Dynamic & Constructivist) វិធីសាស្ត្រសង្គមវិទ្យាសហសម័យ (ឌីណាមិក និងស្ថាបនាវាទ) |
មានភាពបត់បែនខ្ពស់ក្នុងការវិភាគសង្គមបច្ចុប្បន្ន ដោយទទួលស្គាល់ថាភាពពិសិដ្ឋអាចផ្លាស់ប្តូរ លាយឡំជាមួយភាពលោកិយ និងត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអន្តរកម្មសង្គម។ វាស័ក្តិសមសម្រាប់យល់ពីការកើតឡើងវិញនៃសាសនា។ | និយមន័យនៃភាពពិសិដ្ឋអាចក្លាយជាទូលំទូលាយពេក និងស្រពិចស្រពិល (ឧទាហរណ៍ ការចាត់ទុកសិទ្ធិមនុស្ស ឬរដ្ឋថាជាភាពពិសិដ្ឋ) ដែលអាចធ្វើឱ្យបាត់បង់អត្តសញ្ញាណដើមនៃសាសនា។ | បានកំណត់ថាភាពពិសិដ្ឋមិនមែនជាវត្ថុថេរទេ ប៉ុន្តែជាលទ្ធផលនៃដំណើរការធ្វើឱ្យពិសិដ្ឋ (Sacralization) នៅក្នុងបរិបទនៃការផ្លាស់ប្តូរសង្គម និងសកលភាវូបនីយកម្ម។ |
| Functionalist Approach to Sacred Space វិធីសាស្ត្រមុខងារនិយមចំពោះលំហពិសិដ្ឋ |
ជួយឱ្យយល់យ៉ាងស៊ីជម្រៅពីតួនាទីសង្គមនៃទីកន្លែងសក្ការៈ ដូចជាការកំណត់ព្រំដែនសហគមន៍ ការអភិរក្សការចងចាំ និងការចរចាអំណាច។ វាមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការសិក្សាពីនគរូបនីយកម្ម និងសាសនា។ | អាចនឹងផ្តោតខ្លាំងពេកលើមុខងារសង្គម-នយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ច រហូតដល់មើលរំលងពីបទពិសោធន៍ខាងវិញ្ញាណសុទ្ធសាធ និងជំនឿខាងក្នុងរបស់អ្នកកាន់សាសនា។ | បង្ហាញថាលំហពិសិដ្ឋមានមុខងារច្រើនយ៉ាង (ពហុមុខងារ) ទាំងខាងសាសនា និងសង្គម ហើយតែងតែស្ថិតក្នុងការបង្កើតឡើងវិញ (Reproduction) ដោយភ្នាក់ងារផ្សេងៗ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ដោយសារឯកសារនេះគឺជាការត្រួតពិនិត្យទ្រឹស្តី (Theoretical Review) វាមិនតម្រូវឱ្យមានផ្នែករឹង ឬកម្លាំងគណនាធំដុំនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារការអានឯកសារស៊ីជម្រៅ និងជំនាញវិភាគសង្គមវិទ្យា។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើការសំយោគទ្រឹស្តីសង្គមវិទ្យាលោកខាងលិច និងត្រូវបានពង្រីកដោយការសិក្សាករណីនៅអាស៊ី (វៀតណាម ចិន សិង្ហបុរី)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការលាយឡំរវាងព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ និងជំនឿអារក្សអ្នកតា ការយល់ដឹងពីទ្រឹស្តីទាំងនេះតម្រូវឱ្យមានការកែសម្រួលដើម្បីជៀសវាងការចម្លងតាមទស្សនៈលោកខាងលិចទាំងស្រុង។
ទ្រឹស្តីនិងគំនិតពាក់ព័ន្ធនឹងលំហពិសិដ្ឋទាំងនេះមានសារៈប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការវិភាគពីការផ្លាស់ប្តូរទីសក្ការៈបូជានៅកម្ពុជា ក្នុងយុគសម័យទំនើបភាវូបនីយកម្ម។
ការយល់ដឹងពីសក្ដានុពលនៃការបង្កើត និងការប្រែប្រួលនៃភាពពិសិដ្ឋ ផ្តល់អំណាចដល់អ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាក្នុងការតាក់តែងគោលនយោបាយ ដែលធ្វើឲ្យមានតុល្យភាពរវាងការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌអរូបី និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| the sacred | គោលគំនិតសំដៅលើអ្វីៗដែលមានលក្ខណៈពិសិដ្ឋ អស្ចារ្យ ហួសពីធម្មជាតិ ដែលមនុស្សគោរពបូជា និងចាត់ទុកថាដាច់ដោយឡែកពីជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។ វាដើរតួជាចំណុចស្នូលនៃការបង្រួបបង្រួមជំនឿនៅក្នុងសង្គម។ | ដូចជាទីសក្ការៈដែលគេមិនអាចប៉ះពាល់ផ្តេសផ្តាសបាន ព្រោះវាមានតម្លៃផ្លូវចិត្តនិងជំនឿខ្ពស់បំផុតសម្រាប់សហគមន៍។ |
| the profane | សំដៅលើអ្វីៗដែលជាផ្នែកនៃជីវិតប្រចាំថ្ងៃធម្មតា លោកិយ ដែលមិនមានលក្ខណៈពិសិដ្ឋ ឬអរូបី។ វាជាទ្រឹស្តីដែលប្រើដើម្បីគូសបញ្ជាក់ពីភាពផ្ទុយគ្នា និងការផ្តាច់ចេញពីភាពពិសិដ្ឋ។ | ដូចជាទីធ្លាផ្សារ ឬកន្លែងធ្វើការធម្មតា ដែលយើងប្រើប្រាស់សម្រាប់ជីវិតប្រចាំថ្ងៃដោយគ្មានបម្រាមតឹងរ៉ឹងខាងសាសនា។ |
| hierophany | បាតុភូតនៃការលេចឡើង ឬការបង្ហាញខ្លួននៃភាពពិសិដ្ឋតាមរយៈវត្ថុលោកិយធម្មតា (ដូចជាដើមឈើ ឬថ្ម) ដែលធ្វើឱ្យវត្ថុនោះលែងជារបស់ធម្មតា ប៉ុន្តែក្លាយជាតំណាងនៃភាពអរូបី។ | ដូចជារឿងព្រេងដែលថាមានពន្លឺចាំងចេញពីដើមពោធិ៍ ធ្វើឱ្យគេជឿថាមានបារមីគង់នៅទីនោះ រួចអ្នកភូមិយកក្រណាត់មកចងគោរពបូជា។ |
| sacred canopy | ទ្រឹស្តីរបស់លោក Peter Berger ដែលពន្យល់ថាសាសនាបង្កើតជាក្របខ័ណ្ឌ ឬ "ដំបូលពិសិដ្ឋ" គ្របដណ្តប់សង្គម ដើម្បីការពារមនុស្សពីភាពវឹកវរ និងផ្តល់អត្ថន័យដល់អត្ថិភាពនិងសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម។ | ដូចជាឆ័ត្រដ៏ធំមួយដែលជួយបាំងការពារសហគមន៍ទាំងមូលពីភាពភ័យខ្លាចនៃភាពមិនប្រាកដប្រជាក្នុងជីវិត ដោយផ្តល់នូវចម្លើយនិងក្តីសង្ឃឹមតាមរយៈជំនឿ។ |
| sacralization | ដំណើរការសង្គមដែលមនុស្សផ្តល់អត្ថន័យ និងលក្ខណៈពិសិដ្ឋទៅលើវត្ថុ ទីកន្លែង ឬព្រឹត្តិការណ៍ណាមួយ ដែលពីមុនគ្រាន់តែជារបស់ធម្មតា ឬមិនមានតម្លៃខាងសាសនា។ | ដូចជាការយកថ្មធម្មតាមួយដុំមកឆ្លាក់ជារូបព្រះ រួចធ្វើពិធីអភិសេកទើបវាក្លាយជាវត្ថុសក្តិសិទ្ធិដែលគេគោរព។ |
| de-sacralization | ដំណើរការដកហូត ឬបាត់បង់នូវគុណតម្លៃ និងគោលបំណងពិសិដ្ឋពីវត្ថុ ឬទីកន្លែងណាមួយ ធ្វើឱ្យវាក្លាយជារបស់លោកិយធម្មតាវិញ (ជារឿយៗដោយសារឥទ្ធិពលនៃទំនើបភាវូបនីយកម្ម ឬគោលនយោបាយរដ្ឋ)។ | ដូចជាការយកប្រាសាទបុរាណដែលធ្លាប់ជាកន្លែងបួងសួងយ៉ាងតឹងរ៉ឹង មកធ្វើជារមណីយដ្ឋានទេសចរណ៍ឱ្យមនុស្សដើរលេងថតរូបធម្មតា។ |
| reproduction of sacred space | ដំណើរការនៃការបង្កើត និងកែប្រែអត្ថន័យនៃទីកន្លែងសក្ការៈឡើងវិញជានិច្ច ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការផ្លាស់ប្តូរនៃបរិបទសង្គម នយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ច ដែលបង្ហាញថាភាពពិសិដ្ឋមានការវិវត្តនិងមិននៅថេរនោះទេ។ | ដូចជាការរៀបចំវត្តអារាមចាស់ឡើងវិញ មិនត្រឹមតែសម្រាប់ធ្វើបុណ្យប៉ុណ្ណោះទេ តែដើម្បីទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរ និងបង្ហាញពីអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ជាតិ។ |
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
