បញ្ហា (The Problem)៖ តើកម្ពុជាអាចបញ្ចប់សង្គ្រាមស៊ីវិលដ៏រ៉ាំរ៉ៃជាង៣០ឆ្នាំ និងធ្វើសមាហរណកម្មកងកម្លាំងខ្មែរក្រហមដើម្បីស្វែងរកសន្តិភាពពេញលេញដោយរបៀបណា?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ឯកសារស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការវិភាគលើព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងយុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយសំខាន់ៗដែលនាំទៅដល់ការបញ្ចប់ជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅកម្ពុជា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| UNTAC Mission and Paris Peace Agreement បេសកកម្មអ៊ុនតាក់ និងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស |
នាំមកនូវការបោះឆ្នោតជាតិឆ្នាំ១៩៩៣ ការធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍របស់អ្នកភៀសខ្លួន និងការទទួលស្គាល់ពីរដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់ដោយអន្តរជាតិ។ | មិនអាចបញ្ចប់សង្គ្រាមស៊ីវិលទាំងស្រុងទេ ដោយសារក្រុមខ្មែរក្រហមបន្តឈរនៅក្រៅច្បាប់ និងបន្តការប្រយុទ្ធ។ | បង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះ និងបញ្ចប់បេសកកម្មអ៊ុនតាក់ ប៉ុន្តែជម្លោះប្រដាប់អាវុធផ្ទៃក្នុងនៅតែបន្ត។ |
| Win-Win Policy (DIFID Strategy) នយោបាយឈ្នះ-ឈ្នះ (យុទ្ធសាស្ត្រ ឌីហ្វីដ - DIFID) |
ធានាអាយុជីវិត អាជីព និងកម្មសិទ្ធិឯកជន ដែលលើកទឹកចិត្តឱ្យកងកម្លាំងខ្មែរក្រហមព្រមធ្វើសមាហរណកម្មដោយស្ម័គ្រចិត្ត។ | ទាមទារការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធា (យុទ្ធសាស្ត្រកម្ទេច) ចំពោះក្រុមរឹងរូស និងមានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងដំណើរការចរចាសម្ងាត់។ | រំលាយអង្គការចាត់តាំងនយោបាយ និងយោធាខ្មែរក្រហមទាំងស្រុង បញ្ចប់សង្គ្រាមនៅឆ្នាំ១៩៩៩ និងនាំមកនូវសន្តិភាពពេញលេញ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនមែនជាការស្រាវជ្រាវបែបបច្ចេកទេស ឬកុំព្យូទ័រទេ ប៉ុន្តែការអនុវត្តគោលនយោបាយនេះទាមទារធនធាននយោបាយ កម្លាំងយោធា និងការទូតយ៉ាងច្រើន។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយនៅកម្ពុជាចន្លោះទសវត្សរ៍ទី៧០ ដល់ឆ្នាំ២០០០ ដោយប្រមូលទិន្នន័យពីឯកសាររដ្ឋាភិបាល របាយការណ៍ និងសៀវភៅបោះពុម្ព។ វាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះវាបង្ហាញពីគំរូនៃដំណោះស្រាយជម្លោះដែលបង្កើត និងអនុវត្តដោយជនជាតិខ្មែរផ្ទាល់ ដោយមិនពឹងផ្អែកលើអន្តរាគមន៍បរទេស។
គំរូនៃនយោបាយឈ្នះ-ឈ្នះនេះ មានតម្លៃជាប្រវត្តិសាស្ត្រសម្រាប់កម្ពុជា និងអាចជាគំរូដោះស្រាយជម្លោះសម្រាប់ប្រទេសផ្សេងៗ។
ជារួម យុទ្ធសាស្ត្រនៃការធានាអាយុជីវិត និងទ្រព្យសម្បត្តិ គឺជាមេរៀនដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុតក្នុងការបញ្ចប់សង្គ្រាមស៊ីវិលដោយសន្តិវិធី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Win-Win Policy (នយោបាយឈ្នះ-ឈ្នះ) | គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយដែលដាក់ចេញដោយសម្តេច ហ៊ុន សែន ដែលធានានូវអាយុជីវិត អាជីព និងទ្រព្យសម្បត្តិឯកជន ដើម្បីលើកទឹកចិត្តឱ្យកងកម្លាំងខ្មែរក្រហមទម្លាក់អាវុធ ហើយចូលរួមជាមួយរាជរដ្ឋាភិបាល ដោយប្រកាន់គោលការណ៍គ្មានអ្នកចាញ់ គឺមានតែអ្នកឈ្នះទាំងអស់គ្នា។ | ដូចជាការផ្សះផ្សាអ្នកឈ្លោះគ្នាពីរនាក់ ដោយធានាថាគ្មានអ្នកណាម្នាក់ត្រូវរងទោស ឬបាត់បង់ប្រយោជន៍ ដើម្បីឱ្យពួកគេព្រមត្រូវរ៉ូវគ្នាវិញដោយស្ម័គ្រចិត្ត។ |
| DIFID Strategies (យុទ្ធសាស្ត្រ ឌីហ្វីដ) | យុទ្ធសាស្ត្រ ៥ ចំណុច រួមមាន៖ បំបែក (Divide) បញ្ចប់ (Finish) សមាហរណកម្ម (Integrate) និងអភិវឌ្ឍ (Develop) ឬ កម្ទេច (Destruction) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីកាត់ផ្តាច់ និងរំលាយអង្គការចាត់តាំងនយោបាយនិងយោធាខ្មែរក្រហមទាំងស្រុង។ | ដូចជាយុទ្ធវិធីបំបែកសម្បុកឪម៉ាល់ ដោយចាប់ផ្តើមពីការបញ្ចុះបញ្ចូលកូនចៅឱ្យហើរចេញមកក្រៅម្តងមួយៗ រហូតដល់សម្បុកទាំងមូលត្រូវរលាយដោយខ្លួនឯង ដោយមិនបាច់ប្រើកម្លាំងវាយបំបែក។ |
| UNTAC (អាជ្ញាធរបណ្តោះអាសន្នសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា ឬ អ៊ុនតាក់) | បេសកកម្មរក្សាសន្តិភាពរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា (១៩៩២-១៩៩៣) ដែលមានអាណត្តិនិងភារកិច្ចក្នុងការរៀបចំការបោះឆ្នោតជាតិ ជួយធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ជនភៀសខ្លួន និងរក្សាសន្តិសុខសណ្តាប់ធ្នាប់ក្នុងដំណាក់កាលអន្តរកាល។ | ដូចជាអាជ្ញាកណ្តាលអន្តរជាតិដែលចូលមកជួយរៀបចំការប្រកួត (ការបោះឆ្នោត) ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌ ក្រោយពេលកីឡាករ (ភាគីជម្លោះ) យល់ព្រមឈប់វាយគ្នា។ |
| Paris Peace Agreement (កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស) | ជាសន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃទី២៣ តុលា ១៩៩១ ដោយភាគីជម្លោះកម្ពុជាទាំង៤ និងប្រទេសពាក់ព័ន្ធចំនួន១៨ ដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាមស៊ីវិល និងត្រួសត្រាយផ្លូវសម្រាប់ការរៀបចំការបោះឆ្នោតតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ។ | ដូចជាកិច្ចសន្យាឈប់បាញ់គ្នាជាផ្លូវការ ដែលមានចាស់ទុំអន្តរជាតិជាច្រើនប្រទេសចូលរួមធ្វើជាសាក្សី និងធានាការអនុវត្ត។ |
| National reconciliation (ការផ្សះផ្សាជាតិ) | ដំណើរការនៃការបង្រួបបង្រួមអតីតភាគីដែលធ្លាប់មានជម្លោះប្រដាប់អាវុធជាមួយគ្នា ឱ្យលះបង់ការគុំកួន ហើយត្រឡប់មករួមរស់ជាជាតិសាសន៍តែមួយក្រោមរដ្ឋាភិបាល និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញតែមួយ។ | ដូចជាការហៅបងប្អូនដែលធ្លាប់ឈ្លោះទាស់ទែងគ្នាបែកផ្ទះសម្បែង ឱ្យមកអង្គុយហូបបាយជុំគ្នា និងរស់នៅក្រោមដំបូលផ្ទះតែមួយវិញដោយសន្តិភាព។ |
| Integration (សមាហរណកម្ម) | ដំណើរការនៃការបញ្ចូលកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ និងមន្ត្រីរដ្ឋបាលរបស់ក្រុមឧទ្ទាមខ្មែរក្រហម ឱ្យចូលទៅក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវការរបស់កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ និងរដ្ឋបាលរដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់តែមួយ។ | ដូចជាការកាត់បញ្ចូលខ្សែទឹកតូចៗដែលហូរខុសផ្លូវ ឱ្យហូរចូលទៅរួមគ្នាក្នុងទន្លេធំតែមួយ។ |
| FUNCINPEC (គណបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច) | រណសិរ្សរួបរួមជាតិដើម្បីកម្ពុជាឯករាជ្យ អព្យាក្រឹត សន្តិភាព និងសហប្រតិបត្តិការ ដែលជាចលនាតស៊ូរាជានិយម និងជាភាគីជម្លោះមួយកាលពីសម័យសង្គ្រាម ដែលក្រោយមកក្លាយជាគណបក្សនយោបាយឈ្នះឆ្នោតនៅឆ្នាំ១៩៩៣។ | ក្រុមអ្នកតស៊ូនយោបាយដែលមាននិន្នាការគាំទ្រព្រះមហាក្សត្រ ហើយបានចូលរួមប្រកួតប្រជែងក្នុងការបោះឆ្នោតដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាល។ |
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
