បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលពីការរឹតត្បិតកាន់តែខ្លាំងឡើងលើសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ (Freedom of expression) ជាពិសេសនៅលើបណ្តាញសង្គម ដោយប្រៀបធៀបការអនុវត្តច្បាប់រវាងប្រទេសកូវ៉ែត និងចក្រភពអង់គ្លេស។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រប្រៀបធៀបច្បាប់ និងការវិភាគករណីសិក្សា (Case studies) នៃសេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការទាក់ទងនឹងការបញ្ចេញមតិតាមប្រព័ន្ធអនឡាញនៅក្នុងប្រទេសទាំងពីរ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| UK Defamation Act 2013 & ECHR Article 10 ច្បាប់បរិហារកេរ្តិ៍ចក្រភពអង់គ្លេសឆ្នាំ២០១៣ និងមាត្រា១០ នៃអនុសញ្ញាអឺរ៉ុប |
ផ្តល់ការការពារយ៉ាងរឹងមាំដល់សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ ដោយតម្រូវឱ្យមានភស្តុតាងនៃការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរ (Serious harm) ទើបអាចប្តឹងផ្តល់បាន ហើយអ្នកនយោបាយត្រូវបានរំពឹងថានឹងមានការអត់ធ្មត់ខ្ពស់ចំពោះការរិះគន់។ | ទោះបីជាបើកទូលាយ ប៉ុន្តែនៅតែអាចមានបណ្តឹងបរិហារកេរ្តិ៍ស្មុគស្មាញ ប្រសិនបើភាគីដើមបណ្តឹងអាចបង្ហាញពីទំហំនៃការខូចខាតកិត្តិយសរបស់ខ្លួន។ | ការពារសិទ្ធិបុគ្គលក្នុងការបញ្ចេញមតិ ឬរិះគន់នយោបាយ ដោយកាត់បន្ថយបណ្តឹងដែលមិនសមហេតុផល (Frivolous lawsuits) និងធានានូវគណនេយ្យភាពតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ។ |
| Kuwait Criminal Law No. 31/1970 (Harm & Utopian Principles) ច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌកូវ៉ែតលេខ ៣១/១៩៧០ (ផ្អែកលើគោលការណ៍កាត់បន្ថយការខូចខាត និងគោលការណ៍អុត្តមគតិ) |
អាចជួយថែរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម ការពារតម្លៃសាសនា និងកិត្តិយសរបស់ប្រមុខរដ្ឋ (Emir) ក៏ដូចជារដ្ឋាភិបាលពីការរិះគន់ជាសាធារណៈ។ | មាត្រាច្បាប់មានលក្ខណៈស្រពិចស្រពិល (Vague laws) និងងាយរងការរំលោភបំពាន ដើម្បីចាប់ខ្លួនអ្នកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គម និងគាបសង្កត់សំឡេងប្រឆាំងដោយចាត់ទុកថាជាការគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខជាតិ។ | បង្កើតបរិយាកាសភ័យខ្លាច (Chilling effect) តាមរយៈការកាត់ទោស ការផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារ និងការព្យួរទោសចំពោះពលរដ្ឋដែលរិះគន់រដ្ឋាភិបាលលើបណ្តាញសង្គម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយធនធានផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា ឬកុំព្យូទ័រនោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារនូវធនធានផ្នែកច្បាប់ ស្ថាប័ន និងការយល់ដឹងពីសិទ្ធិមនុស្ស ដើម្បីអនុវត្តប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសេរីភាពបញ្ចេញមតិប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ការសិក្សានេះផ្តោតសំខាន់លើបរិបទប្រទេសកូវ៉ែត និងចក្រភពអង់គ្លេស ដោយលើកយកករណីចាប់ខ្លួនអ្នកនយោបាយ គ្រូបង្រៀន និងសកម្មជនលើបណ្តាញសង្គម Twitter។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពខុសគ្នានៃវប្បធម៌សាសនា (ឥស្លាមទល់នឹងសេក្យូឡា) និងប្រព័ន្ធនយោបាយ។ វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាក៏កំពុងប្រឈមនឹងការវិវត្តនៃការរិះគន់តាមបណ្តាញសង្គម និងការប្រើប្រាស់បទល្មើសបរិហារកេរ្តិ៍ប្រឆាំងនឹងសកម្មជនសិទ្ធិមនុស្សផងដែរ។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រៀបធៀបក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ និងការកំណត់ព្រំដែនសេរីភាពបញ្ចេញមតិនេះ គឺមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការកែទម្រង់ប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌នៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុម័តស្តង់ដារច្បាប់ស្រដៀងនឹងចក្រភពអង់គ្លេស អាចជួយលុបបំបាត់វប្បធម៌នៃការគំរាមកំហែង និងជំរុញឱ្យមានការជជែកដេញដោលបញ្ហាសាធារណៈប្រកបដោយភាពចាស់ទុំនៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Harm principle (គោលការណ៍នៃការបង្កគ្រោះថ្នាក់) | គឺជាទ្រឹស្តីច្បាប់ដែលរដ្ឋាភិបាលប្រើប្រាស់ដើម្បីបង្កើតច្បាប់រឹតត្បិតសិទ្ធិសេរីភាព ដោយអះអាងថាការរឹតត្បិតនោះគឺដើម្បីការពារប្រជាពលរដ្ឋផ្សេងទៀតពីការរងគ្រោះថ្នាក់ (ដូចជាការហាមឃាត់ការបើកបរពេលស្រវឹង) ប៉ុន្តែជារឿយៗវាត្រូវបានគេបកស្រាយយ៉ាងទូលំទូលាយដើម្បីបំបិទមតិរិះគន់។ | ដូចជាសាលារៀនហាមប្រាមសិស្សមិនឱ្យរត់លេងក្នុងទីធ្លាដោយសំអាងថាកុំឱ្យដួល ប៉ុន្តែវាធ្វើឱ្យបាត់បង់សេរីភាពក្នុងការកម្សាន្តរបស់សិស្សយ៉ាងច្រើនអញ្ចឹងដែរ។ |
| Caretaker principle (គោលការណ៍រដ្ឋមេដោះ ឬគោលការណ៍ថែរក្សា) | ជាគោលការណ៍ដែលរដ្ឋតាំងខ្លួនជាអាណាព្យាបាល ដោយបង្កើតច្បាប់ហាមឃាត់សកម្មភាពមួយចំនួន (ដូចជាការផឹកស្រា ឬជក់បារី) ក្នុងគោលបំណងការពារពលរដ្ឋពីការធ្វើបាបខ្លួនឯង ដែលនេះជាការរឹតត្បិតទំហំនៃសេរីភាពផ្ទាល់ខ្លួនយ៉ាងខ្លាំង។ | ដូចជាឪពុកម្តាយដែលហាមកូនមិនឱ្យញ៉ាំស្ករគ្រាប់ច្រើនព្រោះខ្លាចខូចធ្មេញ ទោះបីជាកូននោះធំហើយនិងចង់ញ៉ាំក៏ដោយ។ |
| Utopian principle (គោលការណ៍អុត្តមគតិ) | ជាការបង្កើតច្បាប់ដោយផ្អែកលើចក្ខុវិស័យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកដឹកនាំ ឬសភា អំពីសង្គមដ៏ល្អឥតខ្ចោះមួយ ដូចជាការបង្ខំឱ្យពលរដ្ឋបង្ហាញការគោរពទង់ជាតិ សាសនា ឬមេដឹកនាំជាដាច់ខាត ដែលជាការដកហូតសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិផ្ទុយ។ | ដូចជាប្រធានថ្នាក់បង្ខំសិស្សទាំងអស់ឱ្យស្លៀកពាក់ខោអាវពណ៌សរាល់ថ្ងៃ ដើម្បីឱ្យមើលទៅស្អាតមានរបៀប ទោះបីជាសិស្សខ្លះចូលចិត្តពណ៌ផ្សេងក៏ដោយ។ |
| Negative liberty (សេរីភាពអវិជ្ជមាន) | ជាសេរីភាពដែលកើតចេញពីការមិនមានការជ្រៀតជ្រែក ឬការគាបសង្កត់ពីរដ្ឋាភិបាល ឬតួអង្គផ្សេងទៀតមកលើបុគ្គល គឺបុគ្គលមានសិទ្ធិធ្វើអ្វីដែលខ្លួនចង់ធ្វើដោយគ្មានអ្នកណាមកហាមឃាត់គំរាមកំហែង។ | ដូចជាសិស្សម្នាក់មានសេរីភាពក្នុងការជ្រើសរើសមុខវិជ្ជាសិក្សាដោយខ្លួនឯង ដោយគ្មានគ្រូ ឬអាណាព្យាបាលមកបង្ខំឱ្យរៀនមុខវិជ្ជាដែលខ្លួនមិនចូលចិត្ត។ |
| Defamation (ការបរិហារកេរ្តិ៍) | ជាការផ្សព្វផ្សាយ ការប្រកាស ឬការសរសេរសារជាសាធារណៈ (ដូចជាលើបណ្តាញសង្គម ឬកាសែត) ដែលមានចេតនាធ្វើឱ្យខូចកិត្តិយស សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ ឬតម្លៃរបស់បុគ្គល ឬក្រុមហ៊ុនណាមួយនៅក្នុងក្រសែភ្នែកអ្នកដទៃ។ | ដូចជាការសរសេរបង្ហោះតាមហ្វេសប៊ុកចោទប្រកាន់មិត្តភក្តិថាជាចោរលួចលុយដោយគ្មានភស្តុតាង ធ្វើឱ្យគេត្រូវអ្នកដទៃស្អប់ខ្ពើម និងខូចឈ្មោះកិត្តិយស។ |
| Innocent dissemination (ការផ្សព្វផ្សាយដោយអចេតនា) | ជាគោលការណ៍ការពារផ្លូវច្បាប់សម្រាប់អ្នកដែលបានចែករំលែក (Share) ឬផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានបរិហារកេរ្តិ៍ ដោយពួកគេមិនមែនជាអ្នកនិពន្ធដើម មិនមែនជាអ្នកកែសម្រួល និងមិនបានដឹងថាព័ត៌មាននោះជាការមួលបង្កាច់គេ។ | ដូចជាអ្នកបញ្ជូនសំបុត្រប្រៃសណីយ៍ គាត់គ្រាន់តែយកសំបុត្រទៅឱ្យអ្នកទទួល ដោយមិនមានកំហុសឡើយទោះក្នុងសំបុត្រនោះមានសរសេរជេរប្រមាថនរណាម្នាក់ក៏ដោយ។ |
| Civil liberties (សិទ្ធិសេរីភាពស៊ីវិល) | ជាសិទ្ធិសេរីភាពជាមូលដ្ឋានរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ (ដូចជាសេរីភាពបញ្ចេញមតិ សេរីភាពជួបជុំ) ដែលរដ្ឋាភិបាលមិនត្រូវរំលោភបំពាន។ វាខុសពីសិទ្ធិមនុស្សទូទៅ ត្រង់ថាវាផ្តោតសំខាន់តែលើការការពារបុគ្គលពីការរំលោភអំណាចរបស់រដ្ឋប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាច្បាប់ទម្លាប់ក្នុងគ្រួសារដែលការពារកូនៗមិនឱ្យឪពុកម្តាយវាយដំ ឬដកហូតសិទ្ធិនិយាយស្តីតាមតែចិត្តនឹកឃើញ។ |
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
