បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃភាពត្រួតស៊ីគ្នានៃច្បាប់ បទប្បញ្ញត្តិ និងអំណាចរបស់ស្ថាប័នរដ្ឋនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលបង្កជាឧបសគ្គដល់ការអភិវឌ្ឍវិស័យឧស្សាហកម្មទាំងមូល និងរារាំងដល់ភាពប្រកួតប្រជែង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះធ្វើឡើងតាមរយៈការត្រួតពិនិត្យ និងវិភាគច្បាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងវិស័យឧស្សាហកម្ម ព្រមទាំងប្រើប្រាស់ករណីសិក្សាជាក់ស្តែងចំនួនបួនដើម្បីវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់នៃការអនុវត្ត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Current Overlapping Regulatory System (Control-based) ប្រព័ន្ធបទប្បញ្ញត្តិត្រួតស៊ីគ្នាបច្ចុប្បន្ន (ផ្អែកលើការគ្រប់គ្រង) |
រដ្ឋាភិបាលមានការគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹងលើគ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃអាជីវកម្ម រួមទាំងបរិស្ថាន សុវត្ថិភាព និងការប្រមូលពន្ធ ដែលធានាបាននូវការអនុលោមតាមច្បាប់។ | នីតិវិធីស្មុគស្មាញ ចំណាយពេលយូរខ្លាំង (ឧទាហរណ៍ ១-២ ឆ្នាំសម្រាប់តែការសុំច្បាប់ EIA/EHIA) ស្ថាប័នអនុវត្តការងារស្ទួនគ្នា និងរារាំងដល់ភាពទាក់ទាញនៃការវិនិយោគ។ | បង្កការលំបាក និងបន្ទុកចំណាយដល់អ្នកវិនិយោគ ធ្វើឱ្យបាត់បង់ឱកាសប្រកួតប្រជែងរបស់វិស័យឧស្សាហកម្មក្នុងទីផ្សារអន្តរជាតិ។ |
| Proposed Reformed System (Support-based / Issue-based) ប្រព័ន្ធកែទម្រង់ដែលបានស្នើឡើង (ផ្អែកលើការគាំទ្រ និងប្រព័ន្ធកណ្តាល) |
កាត់បន្ថយនីតិវិធីមិនចាំបាច់ ផ្លាស់ប្តូរតួនាទីរដ្ឋពីអ្នកគ្រប់គ្រងទៅជាអ្នកសម្របសម្រួល និងមានមូលដ្ឋានទិន្នន័យកណ្តាលរួមគ្នាសម្រាប់ការអនុម័ត។ | ទាមទារឱ្យមានឆន្ទៈនយោបាយខ្ពស់ ការសម្របសម្រួលអន្តរក្រសួងយ៉ាងជិតស្និទ្ធ និងត្រូវចំណាយពេលយូរក្នុងការកែទម្រង់ច្បាប់ទាំងស្រុង។ | ជួយពន្លឿនការរៀបចំប្រតិបត្តិការអាជីវកម្ម កាត់បន្ថយការចំណាយ និងបង្កើនលទ្ធភាពប្រកួតប្រជែងរបស់ឧស្សាហកម្មជាតិ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះជារបាយការណ៍ស្រាវជ្រាវបែបច្បាប់ និងសេដ្ឋកិច្ច ដែលផ្តោតសំខាន់លើតម្លៃនៃពេលវេលា និងដើមទុនដ៏ធំធេងដែលសហគ្រិនត្រូវខាតបង់ដោយសារការិយាធិបតេយ្យ។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើករណីសិក្សាធំៗចំនួន៤ នៅក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្មរបស់ប្រទេសថៃកំឡុងឆ្នាំ២០១៥-២០១៦ (ដូចជារោងចក្រស៊ីម៉ងត៍ គីមីឥន្ធនៈ និងវិវាទពាណិជ្ជកម្មកូនកងជាមួយអាមេរិក)។ ទោះបីជាផ្តោតលើបរិបទច្បាប់ថៃក៏ដោយ ប៉ុន្តែវាឆ្លុះបញ្ចាំងពីបញ្ហាប្រព័ន្ធរដ្ឋបាលស្ទួនគ្នាដែលប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាកម្ពុជា ក៏កំពុងជួបប្រទះក្នុងការទាក់ទាញវិនិយោគិនបរទេស និងការគ្រប់គ្រងវិស័យឧស្សាហកម្មផងដែរ។
របកគំហើញ និងអនុសាសន៍នៃការសិក្សានេះមានតម្លៃយ៉ាងធំធេងសម្រាប់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ក្នុងការកែទម្រង់គោលនយោបាយទាក់ទាញការវិនិយោគ។
ការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតស្ថាប័នរដ្ឋពីការ "គ្រប់គ្រងនិងរឹតត្បិត" (Controller) ទៅជាការ "សម្របសម្រួលនិងគាំទ្រ" (Facilitator) គឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់បំផុតក្នុងការជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Environmental Impact Assessment (EIA) | ការសិក្សាវាយតម្លៃ និងវិភាគជាមុនអំពីផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាន ដែលគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ ឬការសាងសង់រោងចក្រឧស្សាហកម្មណាមួយអាចបង្កឡើងដល់បរិស្ថានធម្មជាតិ។ | ដូចជាការទៅពិនិត្យសុខភាពជាមុនមុនពេលសម្រេចចិត្តលេងកីឡាធ្ងន់ៗ ដើម្បីធានាថាយើងមិនធ្វើឱ្យខ្លួនឯងគ្រោះថ្នាក់។ |
| Environmental Health Impact Assessment (EHIA) | ការវាយតម្លៃស៊ីជម្រៅជាង EIA ដោយផ្តោតជាពិសេសទៅលើផលប៉ះពាល់បរិស្ថានដែលនឹងជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់សុខភាព និងអនាម័យរបស់ប្រជាពលរដ្ឋសហគមន៍ដែលនៅជុំវិញតំបន់គម្រោង។ | ដូចជាការពិនិត្យមិនត្រឹមតែលើសុវត្ថិភាពរចនាសម្ព័ន្ធផ្ទះទេ តែថែមទាំងពិនិត្យថាតើខ្យល់ និងទឹកក្នុងផ្ទះនោះអាចធ្វើឱ្យអ្នករស់នៅឈឺឬអត់។ |
| Anti-Dumping | វិធានការពាណិជ្ជកម្មដែលរដ្ឋាភិបាលប្រើប្រាស់ដើម្បីទប់ស្កាត់ការនាំចូលទំនិញពីបរទេសដែលលក់ក្នុងតម្លៃថោកជាងតម្លៃទីផ្សារធម្មតាក្នុងស្រុក ឬថោកជាងថ្លៃដើមផលិត ដើម្បីការពារឧស្សាហកម្មក្នុងស្រុកមិនឱ្យដួលរលំ។ | ដូចជាការផាកពិន័យអ្នកលក់ម្នាក់ដែលខំលក់បញ្ចុះតម្លៃខាតដើម ដើម្បីវាយបំបែកគូប្រជែងផ្សេងទៀតឱ្យក្ស័យធនទាល់តែអស់។ |
| EPC Contract | កិច្ចសន្យាម៉ៅការសាងសង់ (Engineering, Procurement, and Construction) ដែលតម្រូវឱ្យអ្នកម៉ៅការទទួលខុសត្រូវទាំងស្រុងចាប់ពីការរចនាប្លង់ ការទិញសម្ភារៈ និងការសាងសង់ផ្ទាល់ រហូតដល់គម្រោងរួចរាល់អាចដំណើរការបាន។ | ដូចជាការជួលជាងម្នាក់ឱ្យធ្វើផ្ទះដោយម៉ៅការតាំងពីគូរប្លង់ ទិញឥដ្ឋ រហូតដល់សាងសង់រួចរាល់ម្ចាស់ផ្ទះអាចយួរវ៉ាលីចូលនៅបានតែម្តង។ |
| Zeroing | វិធីសាស្ត្រគណនាក្នុងការស៊ើបអង្កេតប្រឆាំងការលក់បង្ខូចថ្លៃ ដោយគេរាប់បញ្ចូលតែការលក់ណាដែលមានតម្លៃថោកជាងតម្លៃធម្មតា ហើយកំណត់ការលក់ដែលមានតម្លៃថ្លៃជាងតម្លៃធម្មតាឱ្យស្មើនឹងសូន្យ ដែលធ្វើឱ្យអត្រាពន្ធកើនឡើងខុសប្រក្រតី។ | ដូចជាការគណនាពិន្ទុប្រឡងដោយរាប់តែមុខវិជ្ជាដែលធ្លាក់ ហើយកំណត់មុខវិជ្ជាដែលប្រឡងជាប់ឱ្យស្មើនឹងសូន្យ ដែលធ្វើឱ្យសិស្សនោះមើលទៅរៀនខ្សោយជាងការពិត។ |
| Non-Tariff Barriers (NTBs) | របាំងពាណិជ្ជកម្មដែលមិនមែនជាការយកពន្ធគយ ដូចជាការតម្រូវស្តង់ដារគុណភាពខ្ពស់ ការកំណត់កូតា ឬនីតិវិធីរដ្ឋបាលស្មុគស្មាញ ដើម្បីរឹតត្បិតបរិមាណការនាំចូលទំនិញពីបរទេស។ | ដូចជាការមិនយកលុយថ្លៃសំបុត្រចូលក្លឹប តែតម្រូវឱ្យភ្ញៀវពាក់អាវធំនិងស្បែកជើងម៉ាកល្បីទើបអាចចូលបាន ដែលធ្វើឱ្យមនុស្សភាគច្រើនចូលមិនបានដដែល។ |
| Single Undertaking | គោលការណ៍របស់អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក (WTO) ដែលតម្រូវឱ្យប្រទេសសមាជិកត្រូវតែទទួលយកកិច្ចព្រមព្រៀងទាំងអស់ជាកញ្ចប់តែមួយ មិនអាចជ្រើសរើសយកតែចំណុចណាដែលខ្លួនចំណេញបានឡើយ។ | ដូចជាការទិញអាហារឈុត (Combo Set) ក្នុងហាង ដែលអ្នកត្រូវទិញយកទាំងអស់ មិនអាចរើសយកតែសាច់មាន់ ហើយបដិសេធមិនយកដំឡូងបំពងបានទេ។ |
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
