បញ្ហា (The Problem)៖ កម្មវិធីគ្រប់គ្រងកំណើតមូសតាមរយៈបច្ចេកទេសសត្វល្អិតអារ (Sterile insect technique) ទាមទារឱ្យមានប្រភពចំណីសម្រាប់ដង្កូវមូសដែលមានតម្លៃទាប និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការចិញ្ចឹមមូសខ្លា Aedes aegypti។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានកិនដង្កូវរុយទាហានខ្មៅ (Black soldier fly) ធ្វើជាម្សៅ រួចយកទៅប្រៀបធៀបជាមួយចំណីពាណិជ្ជកម្មចំនួនពីរប្រភេទទៀត (ចំណីឆ្កែ និងចំណីត្រី) ដើម្បីវាយតម្លៃពីប្រសិទ្ធភាពនៃការលូតលាស់របស់ដង្កូវមូស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Black Soldier Fly (BSF) Larvae Flour ម្សៅដង្កូវរុយទាហានខ្មៅ (BSF) |
សម្បូរប្រូតេអ៊ីនខ្ពស់បំផុត (៣១,១០%) មានតម្លៃថោក និងជួយកាត់បន្ថយអត្រាស្លាប់របស់ដង្កូវមូសបានយ៉ាងប្រសើរ។ បង្កើតបានមូសឈ្មោលច្រើនជាងញីដែលអំណោយផលល្អសម្រាប់កម្មវិធីបច្ចេកទេសសត្វល្អិតអារ (SIT)។ | ធ្វើឱ្យការលូតលាស់របស់ដង្កូវមូសមានភាពយឺតយ៉ាវជាងចំណីផ្សេងទៀត។ ម្សៅនេះងាយនឹងកកដុំៗនៅលើផ្ទៃទឹកដែលអាចបង្កជាបញ្ហាបើមិនបានគ្រប់គ្រងល្អ។ | អត្រាស្លាប់ទាបបំផុតត្រឹម ២,៦៧% សមាមាត្រឈ្មោល-ញី ២,៥៥ ដង ព្រមទាំងជួយកាត់បន្ថយចំណាយបាន ៤៨%-៥៣%។ |
| Koi Fish Diet ចំណីត្រីខយ (Koi fish pellets) |
ជួយឱ្យដង្កូវមូសលូតលាស់បានលឿនជាងការប្រើម្សៅដង្កូវរុយទាហានខ្មៅ។ | មានតម្លៃថ្លៃជាងគេ និងបណ្តាលឱ្យអត្រាស្លាប់របស់ដង្កូវមូសកើនឡើងខ្ពស់។ បង្កើតបានមូសញីច្រើនជាងឈ្មោលដែលមិនសូវល្អសម្រាប់កម្មវិធីបង្កាត់មូសឈ្មោលឡើយ។ | អត្រាស្លាប់ដង្កូវកើនដល់ ៨,៣៣% និងសមាមាត្រឈ្មោល-ញីត្រឹមតែ ០,៧៦ ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Dog Diet ចំណីឆ្កែ (Dog biscuits) |
ធ្វើឱ្យដង្កូវមូសមានការលូតលាស់លឿនបំផុត បើធៀបនឹងចំណីទាំងបីប្រភេទ។ | បណ្តាលឱ្យមានអត្រាស្លាប់ខ្ពស់បំផុតទាំងនៅវគ្គដង្កូវ និងវគ្គឌុកឌឿ។ ដូចគ្នានឹងចំណីត្រីដែរ វាបង្កើតបានមូសញីច្រើនជាងឈ្មោល។ | អត្រាស្លាប់ដង្កូវខ្ពស់ដល់ ៨,៦៧% និងសមាមាត្រឈ្មោល-ញី ០,៧៤។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះបង្ហាញពីការសន្សំសំចៃខ្ពស់ ដោយម្សៅដង្កូវរុយទាហានខ្មៅមានតម្លៃប្រមាណ ១,៥៥ ដុល្លារ/គីឡូក្រាម ថោកជាងចំណីឆ្កែ (២,៩៥ ដុល្លារ/គីឡូក្រាម) និងចំណីត្រី (៣,៣០ ដុល្លារ/គីឡូក្រាម) ប៉ុន្តែទាមទារឧបករណ៍សម្រាប់កែច្នៃម្សៅមួយចំនួន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដោយប្រើប្រាស់ពូជមូស Aedes aegypti ក្នុងស្រុក។ លទ្ធផលនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចប្រៀបធៀបបានដោយផ្ទាល់ជាមួយប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសទាំងពីរស្ថិតក្នុងតំបន់ត្រូពិកដូចគ្នា មានអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា និងកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាជំងឺគ្រុនឈាមរាតត្បាតខ្លាំង។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ណាស់សម្រាប់អនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការគាំទ្រដល់កម្មវិធីគ្រប់គ្រងមូសតាមបែបជីវសាស្រ្តឱ្យមានតម្លៃទាប។
ការប្រើប្រាស់ដង្កូវរុយទាហានខ្មៅជាចំណីមូស មិនត្រឹមតែជួយសន្សំសំចៃថវិកាក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងជំងឺគ្រុនឈាមប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងគាំទ្រដល់គំរូសេដ្ឋកិច្ចចរន្ត (Circular Economy) និងការគ្រប់គ្រងសំណល់សរីរាង្គនៅកម្ពុជាផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Sterile insect technique (បច្ចេកទេសសត្វល្អិតអារ) | វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃដោយការចិញ្ចឹមសត្វល្អិតឈ្មោលក្នុងបរិមាណច្រើន រួចធ្វើឱ្យពួកវាអារ (មិនអាចបង្កកំណើតបាន) ដោយប្រើប្រាស់វិទ្យុសកម្ម មុននឹងលែងពួកវាចូលទៅក្នុងបរិស្ថានដើម្បីកាត់បន្ថយចំនួនប្រជាជនសត្វល្អិតជំនាន់ក្រោយ។ | ដូចជាការបញ្ជូនទាហានដែលមិនអាចមានកូនបានទៅរៀបការជាមួយសត្រូវ ដើម្បីកុំឱ្យសត្រូវអាចបង្កើតកូនចៅបន្តពូជបានទៀត។ |
| Proximate analysis (ការវិភាគប្រូកស៊ីម៉ាត ឬការវិភាគសមាសធាតុគីមីគោល) | វិធីសាស្ត្រក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់កំណត់បរិមាណសមាសធាតុជីវជាតិគោលនៅក្នុងចំណី ឬអាហារ ដូចជា ប្រូតេអ៊ីន ខ្លាញ់ ជាតិកាកសរសៃ ផេះ និងសំណើម ដើម្បីវាយតម្លៃពីគុណភាពអាហារូបត្ថម្ភ។ | ដូចជាការយកនំមួយដុំទៅបំបែកមើលថា តើមានម្សៅប៉ុន្មាន ស្ករប៉ុន្មាន និងប៊ឺរប៉ុន្មាន ដើម្បីដឹងថានំនេះមានជីវជាតិកម្រិតណា។ |
| Prepupal stage (វគ្គមុនកកើតជាឌុកឌឿ) | ដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃវគ្គដង្កូវរបស់សត្វល្អិត មុនពេលវាវិវត្តខ្លួនទៅជាឌុកឌឿ ដែលជាពេលដែលវាមានទំហំធំបំផុត និងសន្សំទុកសារធាតុចិញ្ចឹមច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងរាងកាយ។ | ដូចជាសិស្សដែលខំប្រឹងរៀនសន្សំចំណេះដឹងឱ្យបានច្រើនបំផុត មុនពេលឈានចូលដល់ថ្ងៃប្រឡងបាក់ឌុប។ |
| Nitrogen-free extract (សារធាតុចម្រាញ់គ្មានអាសូត) | សមាសធាតុមួយដែលទទួលបានពីការវិភាគចំណីអាហារ ដែលតំណាងឱ្យពពួកកាបូអ៊ីដ្រាតដែលរលាយ (ដូចជាស្ករ និងម្សៅ) ដែលរាងកាយសត្វអាចប្រើប្រាស់ជាប្រភពថាមពលសម្រាប់ការរំលាយអាហារ។ | ដូចជាប្រេងសាំងដែលចាក់ចូលក្នុងម៉ាស៊ីន ដើម្បីផ្តល់ថាមពលឱ្យម៉ាស៊ីនអាចដំណើរការទៅមុខបាន។ |
| Scum formation (ការកកើតជាស្រទាប់កកលើផ្ទៃទឹក) | បាតុភូតដែលចំណី (ម្សៅ) មិនរលាយ ឬអណ្តែតផ្តុំគ្នានៅលើផ្ទៃទឹក បង្កើតជាស្រទាប់រាំងស្ទះដល់ការដកដង្ហើម និងការស៊ីចំណីរបស់ដង្កូវមូសដែលអាចធ្វើឱ្យពួកវាស្លាប់។ | ដូចជាការចាក់ប្រេងចូលក្នុងទឹក ដែលប្រេងអណ្តែតបិទជិតផ្ទៃទឹក ធ្វើឱ្យសត្វក្នុងទឹកមិនអាចដកដង្ហើមបាន។ |
| Sex ratio (សមាមាត្រភេទ) | ការប្រៀបធៀបចំនួនរវាងសត្វល្អិតឈ្មោល និងញី នៅក្នុងក្រុមតែមួយ។ ក្នុងការសិក្សានេះ ការទទួលបានអត្រាឈ្មោលខ្ពស់មានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់កម្មវិធី SIT ដែលត្រូវការតែមូសឈ្មោលប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនសិស្សប្រុស និងសិស្សស្រីក្នុងថ្នាក់មួយ ដើម្បីដឹងថាខាងណាមានចំនួនច្រើនជាង។ |
| Aedes aegypti (មូសខ្លា) | ប្រភេទមូសដែលដើរតួជាភ្នាក់ងារចម្លងជំងឺគ្រោះថ្នាក់មួយចំនួនដល់មនុស្ស ដូចជា ជំងឺគ្រុនឈាម គ្រុនឈីក ជំងឺហ្ស៊ីកា និងគ្រុនលឿង ដែលភាគច្រើនវាចូលចិត្តខាំនៅពេលថ្ងៃ។ | ដូចជាអ្នករត់សំបុត្រដែលមិនយកសំបុត្រល្អមកឱ្យ តែបែរជានាំយកមេរោគជំងឺមកចែកចាយដល់ផ្ទះរបស់យើង។ |
| Hermetia illucens (រុយទាហានខ្មៅ) | ប្រភេទសត្វរុយដែលដង្កូវរបស់វាមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការស៊ីកាកសំណល់សរីរាង្គ ហើយបំលែងវាទៅជាប្រភពប្រូតេអ៊ីនដ៏សម្បូរបែបដែលអាចយកទៅធ្វើជាចំណីសត្វប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ | ដូចជារោងចក្រកែច្នៃសំរាមខ្នាតតូច ដែលស៊ីសំរាមសើម រួចបញ្ចេញមកវិញនូវសាច់ដ៏មានជីវជាតិ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
