បញ្ហា (The Problem)៖ ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យជំងឺប្រ៊ូសេឡូស៊ីសចំពោះសត្វឆ្កែ (Canine brucellosis) តាមរយៈវិធីសាស្ត្រសេរ៉ូមវិទ្យា និងការបណ្តុះមេរោគក្នុងឈាម មានកម្រិតកំណត់ដោយសារតែខ្វះភាពជាក់លាក់ និងចំណាយពេលយូរ ដែលទាមទារឱ្យមានវិធីសាស្ត្របញ្ជាក់លទ្ធផលរហ័ស និងត្រឹមត្រូវជាងមុន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃការធ្វើតេស្ត PCR ដោយប្រៀបធៀបជាមួយវិធីសាស្ត្រផ្សេងទៀត លើសំណាកឈាមសត្វឆ្កែចំនួន ៤៨ ក្បាល ដែលត្រូវបានបែងចែកជាបីក្រុម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| 16S rRNA PCR Assay ការធ្វើតេស្ត PCR ដោយប្រើ 16S rRNA |
មានភាពរសើបនិងជាក់លាក់ខ្ពស់ (100%) ផ្តល់លទ្ធផលរហ័ស និងកាត់បន្ថយហានិភ័យឆ្លងមេរោគដល់បុគ្គលិកមន្ទីរពិសោធន៍ពីសំណាកដោយផ្ទាល់។ | ទាមទារឧបករណ៍ទំនើប (ម៉ាស៊ីន PCR) សារធាតុគីមីថ្លៃៗ និងអ្នកជំនាញច្បាស់លាស់ក្នុងការទាញយក DNA ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | ភាពរសើប (Sensitivity) ភាពជាក់លាក់ (Specificity) តម្លៃទស្សន៍ទាយវិជ្ជមាន (PPV) និងអវិជ្ជមាន (NPV) គឺទទួលបាន 100% ទាំងអស់។ |
| Blood Culture (Bacteriological Method) ការបណ្តុះមេរោគក្នុងឈាម (វិធីសាស្ត្របាក់តេរីវិទ្យា) |
ជាវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារមាស (Gold standard) សម្រាប់ការបញ្ជាក់ពីអត្ថិភាពនៃបាក់តេរីរស់ប្រាកដប្រជា។ | ចំណាយពេលយូរណាស់ (១០ ទៅ ១៤ ថ្ងៃ ឬរហូតដល់ ៤៥ ថ្ងៃ) ហើយជារឿយៗផ្តល់លទ្ធផលអវិជ្ជមានមិនពិត (False-negative) ប្រសិនបើចំនួនបាក់តេរីក្នុងឈាមមានកម្រិតទាបក្នុងដំណាក់កាលរ៉ាំរ៉ៃ។ | ត្រូវបានប្រើជាស្តង់ដារគោលក្នុងការប្រៀបធៀប ប៉ុន្តែខកខានក្នុងការរកឃើញមេរោគក្នុងក្រុមសង្ស័យ (សត្វឆ្កែ១៦ក្បាល) ដែលមានលទ្ធផលសេរ៉ូមវិទ្យាវិជ្ជមាន។ |
| 2ME-MPAT (Serological Method) វិធីសាស្ត្រសេរ៉ូមវិទ្យា 2ME-MPAT (2 mercaptoethanol-microtiter plate agglutination test) |
ល្អសម្រាប់ការធ្វើតេស្តស្វែងរកជំងឺបឋម (Screening test) យ៉ាងទូលំទូលាយ ដោយសារវាជៀសវាងសកម្មភាព agglutinating របស់អង់ទីគ័រ IgM និង IgA ដែលជួយកាត់បន្ថយភាពមិនច្បាស់លាស់។ | អាចមានប្រតិកម្មខ្វែង (Cross-reactions) ជាមួយបាក់តេរី Gram-negative ផ្សេងទៀត ដែលបណ្តាលឱ្យមានលទ្ធផលវិជ្ជមានមិនពិត (False-positive) ខ្ពស់។ | មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការរកឃើញអង់ទីគ័រប្រឆាំង Brucella canis ប៉ុន្តែទាមទារការបញ្ជាក់បន្ថែមពី PCR ដើម្បីចៀសវាងការសន្និដ្ឋានខុស។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឱ្យមានឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការធ្វើតេស្តជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុល និងការបណ្តុះមេរោគ ព្រមទាំងសារធាតុគីមីជាក់លាក់ដើម្បីដំណើរការតេស្តនីមួយៗ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ លើសំណាកសត្វឆ្កែចំនួន ៤៨ ក្បាល ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសនិងបែងចែកជា ៣ ក្រុមស្មើៗគ្នា (មានជំងឺ គ្មានជំងឺ និងសង្ស័យ)។ ទោះបីជាទំហំសំណាកមានកម្រិតតូច ប៉ុន្តែដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ បរិស្ថាន និងប្រភេទសត្វចិញ្ចឹមមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលនេះគឺមានតម្លៃខ្ពស់អាចយកមកធ្វើជាឯកសារយោងដើម្បីអនុវត្តផ្ទាល់នៅទីនេះបាន។
វិធីសាស្ត្រ 16S rRNA PCR នេះមានសារៈសំខាន់និងសក្តានុពលខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យពេទ្យសត្វ និងសុខភាពសាធារណៈនៅកម្ពុជា។
ការធ្វើសមាហរណកម្មបច្ចេកទេស PCR នេះទៅក្នុងប្រព័ន្ធរោគវិនិច្ឆ័យពេទ្យសត្វជាតិ នឹងជួយលើកកម្ពស់ស្តង់ដារថែទាំសុខភាពសត្វចិញ្ចឹមនៅកម្ពុជា និងកាត់បន្ថយហានិភ័យសុខភាពសាធារណៈបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Brucella canis (បាក់តេរីប្រ៊ូសេឡាកានីស) | ជាប្រភេទបាក់តេរីដែលបង្កឱ្យមានជំងឺប្រ៊ូសេឡូស៊ីសចំពោះសត្វឆ្កែ បណ្តាលឱ្យសត្វរលូតកូន និងមានបញ្ហានៃការបន្តពូជ ហើយវាអាចឆ្លងពីរាងកាយសត្វឆ្កែមកមនុស្សបាន (Zoonotic disease)។ | ដូចជាសត្វល្អិតចង្រៃដែលលួចចូលទៅបំផ្លាញរោងចក្រផលិតកូនរបស់សត្វឆ្កែ ធ្វើឱ្យវាមិនអាចបង្កើតកូនបាន និងអាចឆ្លងមកម្ចាស់វាទៀតផង។ |
| Polymerase chain reaction / PCR (ប្រតិកម្មច្រវាក់ប៉ូលីមេរ៉ាស) | ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ផ្នែកជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុល សម្រាប់ថតចម្លង (Amplify) បំណែក DNA របស់មេរោគឱ្យកើនឡើងរាប់លានដង ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការបញ្ជាក់ពីវត្តមានរបស់មេរោគ ទោះបីជាវាមានចំនួនតិចតួចតួចនៅក្នុងសំណាកក៏ដោយ។ | ដូចជាការយកអត្ថបទមួយផ្ទាំងតូចដែលមើលមិនសូវច្បាស់ ទៅកូពី (Photocopy) បន្តគ្នារាប់លានសន្លឹក ដើម្បីឱ្យគេអាចអានវាបានយ៉ាងច្បាស់។ |
| 16S rRNA (អាស៊ីតរីបូនុយក្លេអ៊ិច 16S) | ជាផ្នែកមួយនៃសេន (Gene) ឬកូដហ្សែនរបស់បាក់តេរីដែលមិនងាយប្រែប្រួល ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើប្រាស់ជាគោលដៅចម្បងក្នុងការធ្វើតេស្ត PCR ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទបាក់តេរីឱ្យបានជាក់លាក់។ | ដូចជាស្នាមម្រាមដៃពិសេសរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ដែលប៉ូលីសប្រើដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណឧក្រិដ្ឋជនមិនឱ្យច្រឡំមនុស្ស។ |
| Serological method (វិធីសាស្ត្រសេរ៉ូមវិទ្យា) | ជាការធ្វើតេស្តសំណាកឈាមសត្វ ដើម្បីស្វែងរកអង់ទីគ័រ (Antibodies) ដែលប្រព័ន្ធការពាររាងកាយសត្វបានបង្កើតឡើងដើម្បីប្រឆាំងនឹងមេរោគ។ វិធីនេះមិនមែនរកមេរោគផ្ទាល់ទេ តែរកមើលប្រវត្តិដែលរាងកាយធ្លាប់ឆ្លើយតបនឹងមេរោគ។ | ដូចជាការស្វែងរកសំបកគ្រាប់កាំភ្លើងនៅលើសមរភូមិ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាធ្លាប់មានការប្រយុទ្ធគ្នា ទោះបីជារកមិនឃើញខ្មាំងសត្រូវផ្ទាល់ក៏ដោយ។ |
| Blood culture (ការបណ្តុះមេរោគក្នុងឈាម) | ជាវិធីសាស្ត្រយកឈាមទៅចិញ្ចឹមក្នុងមជ្ឈដ្ឋានពិសេស (ស៊ុបបណ្តុះបាក់តេរី) ក្រោមសីតុណ្ហភាពសមស្រប ដើម្បីទុកឱ្យបាក់តេរីដែលនៅរស់មានឱកាសលូតលាស់និងបំបែកខ្លួនរហូតដល់ចំនួនមួយដែលគេអាចមើលឃើញដោយភ្នែកទទេ។ | ដូចជាការយកគ្រាប់ពូជដែលតូចមើលមិនសូវច្បាស់ ទៅដាំក្នុងដីដែលមានជីជាតិរង់ចាំឱ្យវាដុះចេញជាដើម ទើបដឹងច្បាស់ថាវាជាដើមអ្វី។ |
| Diagnostic sensitivity (ភាពរសើបនៃការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ) | ជាសមត្ថភាពនៃឧបករណ៍ ឬវិធីសាស្ត្រធ្វើតេស្ត ក្នុងការស្វែងរកឃើញលទ្ធផល 'វិជ្ជមានពិតប្រាកដ' ចំពោះសត្វដែលពិតជាមានផ្ទុកជំងឺ ជៀសវាងការឱ្យលទ្ធផល 'អវិជ្ជមានមិនពិត'។ | ដូចជាសំណាញ់ចាប់ត្រីដែលមានក្រឡាញឹកល្អ អាចចាប់ត្រីបានទាំងអស់ដោយមិនឱ្យរអិលរួចសូម្បីមួយក្បាល។ |
| Diagnostic specificity (ភាពជាក់លាក់នៃការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ) | ជាសមត្ថភាពនៃការធ្វើតេស្តក្នុងការផ្តល់លទ្ធផល 'អវិជ្ជមានពិតប្រាកដ' ចំពោះសត្វដែលគ្មានជំងឺ ពោលគឺមិនមានការច្រឡំជាមួយជំងឺឬបាក់តេរីប្រភេទផ្សេង (មិនមាន Cross-reaction) ដែលនាំឱ្យចេញលទ្ធផល 'វិជ្ជមានមិនពិត'។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនស្កេនដែលឆ្លាត អាចបែងចែកដឹងច្បាស់ថាមួយណាជាមាសពិត និងមួយណាជាលង្ហិន ដោយមិនច្រឡំគ្នា។ |
| False-positive reactions (ប្រតិកម្មវិជ្ជមានមិនពិត) | ជាលទ្ធផលនៃការធ្វើតេស្តដែលបង្ហាញថាមានជំងឺ ឬមានមេរោគ ប៉ុន្តែជាក់ស្តែងនៅក្នុងរាងកាយសត្វគឺគ្មានជំងឺនេះទេ ដែលជារឿយៗបណ្តាលមកពីការភាន់ច្រឡំជាមួយមេរោគប្រភេទផ្សេងដែលមានទម្រង់ស្រដៀងគ្នា។ | ដូចជាសន្តិសុខដែលចាប់មនុស្សខុស ដោយសារតែអ្នកនោះមានមុខមាត់ស្រដៀងនឹងចោរពិតប្រាកដ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
