បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការកំណត់បរិមាណកម្រិតទាបនៃសមាសធាតុបារតសរីរាង្គ (Organomercurial) ដែលជាសារធាតុពុលក្នុងបរិស្ថាន និងកសិកម្ម ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគដែលមានភាពងាយស្រួល លឿន និងសុក្រឹតភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ស្ប៉ិចត្រូហ្វូតូម៉ែត្រកាំរស្មីយូវី (UV Spectrophotometer) ដើម្បីវាស់កំហាប់នៃសមាសធាតុបារតសរីរាង្គ រួមជាមួយនឹងបច្ចេកទេស IR និង NMR សម្រាប់ការបញ្ជាក់រចនាសម្ព័ន្ធគីមី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| UV Spectrophotometry វិធីសាស្ត្រស្ប៉ិចត្រូហ្វូតូម៉ែត្រកាំរស្មីយូវី |
អាចកំណត់បរិមាណបារតកម្រិតទាបបំផុតបានលឿន និងមានភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់ដោយមិនបំផ្លាញរចនាសម្ព័ន្ធម៉ូលេគុល។ វាជាវិធីសាស្ត្រដែលងាយស្រួលអនុវត្តជាងម៉ាស៊ីនស្មុគស្មាញដទៃទៀត។ | ទាមទារឱ្យសមាសធាតុនោះមានរង្វង់អារ៉ូម៉ាទិច (Aromatic ring) ដែលអាចស្រូបពន្លឺ UV បាន និងត្រូវការសារធាតុរំលាយដែលមិនស្រូបពន្លឺត្រួតស៊ីគ្នា។ | អាចវាស់កំហាប់ទាបរហូតដល់ 10^-6 M ជាមួយនឹងកំហុសឆ្គងនៃការពិសោធន៍ត្រឹមតែប្រហែល 2% ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Gas-Liquid Chromatography (GLC) ក្រូម៉ាតូក្រាហ្វីឧស្ម័ន-អង្គធាតុរាវ |
ជាឧបករណ៍ដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ និងពេញនិយមបំផុតសម្រាប់ការបំបែក និងវិភាគសមាសធាតុសរីរាង្គទូទៅ។ | កម្ដៅខ្ពស់នៅក្នុងម៉ាស៊ីនជាទូទៅតែងតែបំផ្លាញ ឬបំបែកសមាសធាតុអ័រហ្គាណូម៉េតាលីក (Organometallic) មុនពេលវាស់វែងបាន។ | មិនស័ក្តិសមសម្រាប់ការវាស់វែងបរិមាណសមាសធាតុបារតសរីរាង្គដោយផ្ទាល់នោះទេ ព្រោះវាធ្វើឱ្យខូចសំណាក។ |
| NMR Spectroscopy ស្ប៉ិចត្រូស្កូពីអនុរ៉េសូណង់ម៉ាញេទិកនុយក្លេអ៊ែរ |
មានសមត្ថភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការបញ្ជាក់ពីរចនាសម្ព័ន្ធម៉ូលេគុលយ៉ាងច្បាស់លាស់។ ការស្រាវជ្រាវថ្មីៗ (នាសម័យនោះ) ក៏កំពុងសាកល្បងប្រើវាសម្រាប់វាស់កំហាប់កម្រិតទាបផងដែរ។ | ជាឧបករណ៍ដែលមានតម្លៃថ្លៃខ្លាំង ដំណើរការស្មុគស្មាញ និងត្រូវការកំហាប់សំណាកខ្ពស់ជាង UV បន្តិចសម្រាប់ការវាស់វែងទូទៅ។ | ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយជោគជ័យក្នុងការបញ្ជាក់រចនាសម្ព័ន្ធសមាសធាតុដែលបានសំយោគ (Chemical shift & Spin-spin coupling) ជាជាងការវាស់បរិមាណ (Quantification)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារឧបករណ៍វិភាគបន្ទប់ពិសោធន៍កម្រិតស្តង់ដារ និងសារធាតុគីមីដែលមានភាពបរិសុទ្ធខ្ពស់សម្រាប់ការរៀបចំសំណាក និងការវាស់វែង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៨ ឯសាកលវិទ្យាល័យកសិសាស្រ្ត ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើការវាស់វែងសមាសធាតុគីមីដែលបានសំយោគសុទ្ធនៅក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍ ដោយមិនបានប្រើប្រាស់សំណាកជាក់ស្តែងពីបរិស្ថាននោះទេ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា នេះមានន័យថាការយកទៅអនុវត្តលើសំណាកទឹក ឬដីផ្ទាល់នឹងតម្រូវឱ្យមានការសិក្សាបន្ថែមលើជំហានបន្សុទ្ធសំណាក (Sample preparation and extraction) ដើម្បីចៀសវាងការរំខានពីសារធាតុផ្សេងៗ។
ទោះបីជាការសិក្សានេះមានវ័យចំណាស់បន្តិចក្ដី វិធីសាស្ត្រនេះនៅតែមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៅក្នុងវិស័យត្រួតពិនិត្យបរិស្ថាន និងការអប់រំនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រស្ប៉ិចត្រូហ្វូតូម៉ែត្រនេះ ផ្តល់នូវជម្រើសដ៏ស័ក្តិសមនិងសន្សំសំចៃ សម្រាប់ការបង្កើតសមត្ថភាពវិភាគជាតិពុលបារតនៅតាមមន្ទីរពិសោធន៍ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលមិនទាន់មានលទ្ធភាពបំពាក់ឧបករណ៍ទំនើបខ្លាំង (ដូចជា ICP-MS)។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Organomercurial (សមាសធាតុអ័រហ្គាណូមឺរឃ្យូរៀល) | សមាសធាតុគីមីសរីរាង្គដែលមានផ្ទុកលោហៈបារត (Mercury) ភ្ជាប់ដោយផ្ទាល់ជាមួយកាបូននៃក្រុមសរីរាង្គ។ ពួកវាភាគច្រើនមានជាតិពុលខ្លាំង ងាយកកកុញក្នុងបរិស្ថាន និងសរីរាង្គមានជីវិតកម្រិតខ្ពស់។ | ដូចជាថ្នាំពុលដែលលាក់ខ្លួនក្នុងសំបកសារធាតុសរីរាង្គ ធ្វើឱ្យវាងាយស្រួលជ្រាបចូលទៅក្នុងរាងកាយសត្វ និងមនុស្សជាជាងបារតសុទ្ធ។ |
| Spectrophotometer (ឧបករណ៍ស្ប៉ិចត្រូហ្វូតូម៉ែត្រ) | ឧបករណ៍វិភាគដែលប្រើសម្រាប់បញ្ជូនពន្លឺកាត់តាមសូលុយស្យុងគីមី និងវាស់បរិមាណពន្លឺដែលត្រូវបានស្រូបយកដោយសារធាតុនោះនៅប្រវែងរលកជាក់លាក់ណាមួយ ដើម្បីគណនារកកំហាប់របស់វា (ផ្អែកលើច្បាប់ Beer-Lambert)។ | ដូចជាភ្នែកទិព្វដែលអាចប្រាប់យើងយ៉ាងច្បាស់ថាទឹកស៊ីរ៉ូនេះមានជាតិស្ករកម្រិតណា ដោយគ្រាន់តែវាស់កម្រិតភាពដិតនៃពណ៌របស់វា។ |
| Extinction coefficient (មេគុណស្រូបពន្លឺ) | តម្លៃថេរ (E) ដែលបញ្ជាក់ពីសមត្ថភាពពីធម្មជាតិរបស់ម៉ូលេគុលសារធាតុគីមីមួយក្នុងការស្រូបយកពន្លឺនៅប្រវែងរលកជាក់លាក់ណាមួយ។ តម្លៃនេះកាន់តែធំ មានន័យថាសារធាតុនោះស្រូបពន្លឺកាន់តែខ្លាំង ទោះបីជាមានកំហាប់ទាបខ្លាំងក៏ដោយ។ | ដូចជារង្វាស់នៃភាពខ្មៅរបស់វ៉ែនតាការពារពន្លឺព្រះអាទិត្យ—វ៉ែនតាកាន់តែខ្មៅ (មេគុណខ្ពស់) វាកាន់តែបាំងពន្លឺបានច្រើនទោះបីជាកញ្ចក់វ៉ែនតានោះស្តើងក៏ដោយ។ |
| Wavelength / λ max (ប្រវែងរលកអតិបរមា) | ជាចំណុចនៃប្រវែងរលកពន្លឺ (គិតជាណាម៉ូម៉ែត្រ nm) ដែលម៉ូលេគុលនៃសារធាតុមួយស្រូបយកថាមពលពន្លឺបានកម្រិតខ្ពស់ជាងគេបំផុត។ គេតែងតែវាស់កំហាប់សារធាតុនៅប្រវែងរលកនេះដើម្បីទទួលបានភាពសុក្រឹតខ្ពស់។ | ដូចជាប៉ុស្តិ៍វិទ្យុ (ហ្វ្រេកង់) ដែលមានសេវាខ្លាំង និងច្បាស់ជាងគេបំផុតសម្រាប់ស្តាប់កម្មវិធីជាក់លាក់ណាមួយ។ |
| Gas-liquid chromatography (ក្រូម៉ាតូក្រាហ្វីឧស្ម័ន-អង្គធាតុរាវ) | បច្ចេកទេសវិភាគដែលបំបែកសមាសធាតុផ្សេងៗនៅក្នុងល្បាយដោយឱ្យវាហួតជាឧស្ម័ន ហើយឆ្លងកាត់បំពង់ដែលមានស្រទាប់អង្គធាតុរាវ។ ឯកសារនេះបានរកឃើញថាវាមិនសូវល្អសម្រាប់វិភាគបារតសរីរាង្គទេ ព្រោះកម្ដៅម៉ាស៊ីនធ្វើឱ្យសំណាកបំបែកខ្លួនខូចអស់។ | ដូចជាការប្រណាំងរត់ឆ្លងកាត់ព្រៃក្រាស់ (បំពង់) ដែលអ្នករត់លឿន និងយឺត (សារធាតុ) នឹងចេញមកដល់ទីព្រាត់នៅពេលខុសៗគ្នា ដើម្បីឱ្យគេងាយស្រួលរាប់និងបែងចែក ប៉ុន្តែអ្នករត់ខ្លះអាចនឹងដួលសន្លប់កណ្តាលទី (ខូចរចនាសម្ព័ន្ធដោយសារកម្ដៅ)។ |
| Electrophilic substitution (ប្រតិកម្មជំនួសអេឡិចត្រុងហ្វីលីក) | ប្រភេទប្រតិកម្មគីមីដែលអាតូម ឬក្រុមអាតូមមួយនៅក្នុងម៉ូលេគុលសរីរាង្គ (ជាធម្មតានៅក្នុងរង្វង់អារ៉ូម៉ាទិច) ត្រូវបានជំនួសតំណែងដោយអេឡិចត្រុងហ្វីល (អ៊ីយ៉ុង ឬម៉ូលេគុលដែលស្រេកឃ្លានអេឡិចត្រុង)។ | ដូចជាកីឡាករបម្រុងម្នាក់សុំចូលទៅដណ្ដើមយកកន្លែងអ្នកលេងម្នាក់ទៀតដែលកំពុងនៅលើទីលាន ដើម្បីបង្កើតជាក្រុមថ្មី។ |
| Benzylmercuric chloride (បេនស៊ីលមឺរឃ្យូរីក ក្លររួ) | ជាប្រភេទសមាសធាតុអ័រហ្គាណូមឺរឃ្យូរៀល (Organomercurial) ជាក់លាក់មួយ ដែលមានរង្វង់បេនហ្សែន (Benzene ring) ភ្ជាប់ជាមួយអាតូមបារត និងក្លរីន ដែលត្រូវបានប្រើជាសំណាកគោលក្នុងការសិក្សានេះសម្រាប់ការវាស់កំហាប់។ | គឺជាតួអង្គសំខាន់ (សារធាតុគីមីគោលដៅ) ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវកំពុងព្យាយាមតាមដាន និងវាស់វែងបរិមាណតិចតួចបំផុតរបស់វានៅក្នុងការពិសោធន៍នេះ។ |
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
