បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយលើបញ្ហាកង្វះខាតទិន្នន័យអំពីសមាសភាពប្រភេទកូនត្រី និងការផ្លាស់ប្តូររូបរាងកាយរបស់ពួកវានៅក្នុងតំបន់ទឹកភ្លាវ (Brackishwater) នៃប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តរយៈពេលពីរឆ្នាំ ដោយប្រមូលសំណាកកូនត្រីពីមាត់ព្រែក Klong Wan និងយកមកចិញ្ចឹមតាមដាននៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Laboratory Rearing and Morphological Observation of Chanos chanos ការចិញ្ចឹម និងសង្កេតរូបរាងកាយកូនត្រី Chanos chanos (ត្រីនួនច័ន្ទសមុទ្រ) |
ទទួលបានទិន្នន័យលម្អិតពីការវិវត្តរូបរាងកាយតាំងពីដំណាក់កាលកូនត្រីតូចរហូតដល់ពេញលក្ខណៈ។ ងាយស្រួលក្នុងការផ្តល់ចំណី (ស៊ុតក្រហម និង អាតេមៀ)។ | ទាមទារពេលវេលាយូរជាងគេក្នុងការតាមដានរហូតដល់វាប្រែក្លាយរូបរាងពេញលេញ (ប្រហែល ៦០ថ្ងៃ)។ | កត់ត្រាបានពីការផ្លាស់ប្តូររូបរាងកាយពេញលេញក្នុងរយៈពេល ៦០ ថ្ងៃ ក្រោយពេលប្រមូលសំណាក។ |
| Laboratory Rearing and Morphological Observation of Megalops cyprinoides ការចិញ្ចឹម និងសង្កេតរូបរាងកាយកូនត្រី Megalops cyprinoides (ត្រីតាឡឺក ឬត្រីសាលម៉ុនសមុទ្រ) |
អាចតាមដានការវិវត្តដ៏ស្មុគស្មាញពីដំណាក់កាល Leptocephalus (រាងសំប៉ែតថ្លា) ទៅជារូបរាងត្រីធម្មតាបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | កូនត្រីមានភាពរសើបនឹងការប្រែប្រួលបរិស្ថានទឹក ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានអត្រាងាប់ខ្ពស់ប្រសិនបើគ្រប់គ្រងមិនបានល្អ។ | កត់ត្រាបានពីការផ្លាស់ប្តូររូបរាងកាយពេញលេញក្នុងរយៈពេល ៥០ ថ្ងៃ ក្រោយពេលប្រមូលសំណាក។ |
| Laboratory Rearing and Morphological Observation of Therapon jarbua ការចិញ្ចឹម និងសង្កេតរូបរាងកាយកូនត្រី Therapon jarbua (ត្រីគ្រើម) |
ចំណាយពេលខ្លីបំផុតក្នុងការសង្កេតមើលការផ្លាស់ប្តូររូបរាងកាយទៅជាកូនត្រីវ័យក្មេង (Juvenile)។ | កូនត្រីមានទំហំតូចខ្លាំងនៅពេលប្រមូលបានដំបូង ដែលទាមទារការសង្កេតយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់តាមរយៈមីក្រូទស្សន៍។ | កត់ត្រាបានពីការផ្លាស់ប្តូររូបរាងកាយពេញលេញក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ ២១ ថ្ងៃ ក្រោយពេលប្រមូលសំណាក។ |
| General Rearing Attempt for Remaining Species (31 species) ការសាកល្បងចិញ្ចឹមប្រភេទកូនត្រី ៣១ ប្រភេទផ្សេងទៀត |
អាចជួយកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងចងក្រងបញ្ជីសមាសភាពប្រភេទកូនត្រី (Biodiversity) នៅក្នុងតំបន់សិក្សា។ | កូនត្រីភាគច្រើនមិនអាចរស់រានមានជីវិតក្នុងលក្ខខណ្ឌមន្ទីរពិសោធន៍ ធ្វើឱ្យមិនអាចតាមដានការវិវត្តរូបរាងកាយបាន។ | កំណត់អត្តសញ្ញាណបានចំនួន ៣៤ ប្រភេទ ប៉ុន្តែមិនទទួលបានទិន្នន័យរូបរាងកាយសម្រាប់ប្រភេទទាំង ៣១ នេះទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការប្រមូលសំណាកនៅទីវាល និងការចិញ្ចឹមតាមដាននៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍វារីជីវវិទ្យា។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់មាត់ព្រែក Klong Wan ខេត្ត Prachuab Khirikhan ប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨០-១៩៨១ ដែលមានលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានទឹកភ្លាវ និងអាកាសធាតុជាក់លាក់។ ទិន្នន័យនេះអាចមានភាពលម្អៀងទៅនឹងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនៃឈូងសមុទ្រថៃ ដែលអាចមានភាពខុសគ្នាតិចតួចពីតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជា ទាក់ទងនឹងសីតុណ្ហភាព ឬកម្រិតជាតិប្រៃ។ យ៉ាងណាក្តី វាជាឯកសារយោងដ៏សំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ដោយសារប្រភេទត្រីភាគច្រើននៅក្នុងតំបន់គឺមានភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។
ទោះបីជាការសិក្សានេះមានវ័យចំណាស់បន្តិចក្ដី ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវ និងទិន្នន័យមូលដ្ឋាននេះនៅតែមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការសិក្សា និងអភិវឌ្ឍវិស័យវារីវប្បកម្មនៅកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងពីវដ្តជីវិត និងការផ្លាស់ប្តូររូបរាងកាយរបស់កូនត្រីក្នុងតំបន់ទឹកភ្លាវ គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំក្នុងការគ្រប់គ្រងធនធានជលផល និងពង្រីកសក្តានុពលវារីវប្បកម្មនៅតំបន់ឆ្នេរកម្ពុជាប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Morphological changes (ការផ្លាស់ប្តូររូបរាងកាយ) | វាជាដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលកូនត្រីផ្លាស់ប្តូរទម្រង់រាងកាយ ទំហំ និងរចនាសម្ព័ន្ធសរីរាង្គពីដំណាក់កាលទើបញាស់ រហូតដល់វាមានរូបរាងពេញលក្ខណៈដូចត្រីពេញវ័យ ដើម្បីសម្របខ្លួនទៅនឹងការរស់នៅនិងការស្វែងរកចំណី។ | ដូចជាដំណើរការរបស់ដង្កូវនាងដែលបកសំបកខ្លួនឯង ហើយប្រែក្លាយរូបរាងទាំងស្រុងទៅជាមេអំបៅ។ |
| Brackishwater (ទឹកភ្លាវ) | ជាប្រភេទបរិស្ថានទឹកដែលកើតចេញពីការលាយឡំគ្នារវាងទឹកសាបពីទន្លេ និងទឹកប្រៃពីសមុទ្រ ដែលជាទូទៅមានសភាពប្រែប្រួលកម្រិតជាតិប្រៃទៅតាមរដូវកាល និងជម្រកដ៏សំខាន់សម្រាប់កូនត្រីសមុទ្រ។ | ដូចជាការលាយទឹកស៊ីរ៉ូផ្អែមជាមួយទឹកធម្មតា ដែលបង្កើតបានជារសជាតិថ្មីមួយមិនផ្អែមពេក និងមិនសាបពេក។ |
| Leptocephalus larvae (កូនត្រីរាងសំប៉ែតថ្លា) | ជាដំណាក់កាលពិសេសមួយនៃកូនត្រីសមុទ្រមួយចំនួន (ដូចជាត្រីតាឡឺក ឬត្រីអន្ទង់) ដែលមានដងខ្លួនសំប៉ែត ស្តើង និងថ្លាដូចកញ្ចក់ ដែលជួយឱ្យពួកវាអណ្តែតក្នុងទឹកបានល្អ និងគេចផុតពីការចាប់ស៊ីពីសត្រូវធម្មជាតិមុនពេលវិវត្តទៅជាកូនត្រីធម្មតា។ | ដូចជាបន្ទះចាហួយថ្លាៗដែលអណ្តែតក្នុងទឹក ដែលពិបាកនឹងឱ្យគេមើលឃើញដោយភ្នែកទទេ។ |
| Myotome (បណ្តុំសាច់ដុំ / ម៉ៃអូតូម) | ជាកំណាត់សាច់ដុំដែលរៀបចំជាជួរៗនៅតាមបណ្តោយដងខ្លួនកូនត្រី ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើសម្រាប់រាប់ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទត្រីនីមួយៗនៅពេលវានៅតូច និងមិនទាន់លូតលាស់ព្រុយ ឬស្រកាពេញលេញ។ | ដូចជាកង់ៗនៃដងខ្លួនដង្កូវ ឬថ្នាំដុសធ្មេញដែលគេច្របាច់ចេញមកក្រៅជាកង់ៗជាប់គ្នា។ |
| Yolk sac (ថង់ស៊ុត / ថង់អាហារ) | វាជាថង់ផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹមដែលជាប់នឹងពោះកូនត្រីទើបញាស់ថ្មីៗ សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ថាមពលដោយស្វ័យប្រវត្តិដល់កូនត្រី មុនពេលប្រព័ន្ធរំលាយអាហាររបស់វាអាចស៊ីចំណីពីខាងក្រៅដោយខ្លួនឯងបាន។ | ដូចជាកញ្ចប់អាហារសម្រន់ (Lunchbox) ដែលម្តាយខ្ចប់ភ្ជាប់នឹងខ្លួនកូន ដើម្បីឱ្យកូនមានអាហារញ៉ាំនៅពេលឃ្លាន។ |
| Fin fold (ផ្នត់ព្រុយ) | ជាបន្ទះស្បែកស្តើងថ្លាដែលដុះព័ទ្ធជុំវិញដងខ្លួនកូនត្រីទើបញាស់ ដែលក្រោយមកនៅពេលត្រីធំធាត់ វានឹងដាច់ចេញពីគ្នា និងវិវត្តទៅជាព្រុយខ្នង ព្រុយពោះ និងព្រុយកន្ទុយដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ | ដូចជាសាច់ក្រណាត់ដែលគេតម្រៀបជាផ្នត់ៗមុននឹងកាត់ដេរចេញជាអាវមានដៃនិងកអាវ។ |
| Ctenoid scales (ស្រកាប្រភេទសិត / ស្រកាគ្រើម) | ជាប្រភេទស្រកាត្រីដែលមានគែមខាងក្រោយមានរាងជាធ្មេញរណារតូចៗ ដែលធ្វើឱ្យស្បែកត្រីមានអារម្មណ៍គ្រើមពេលស្ទាប ដែលជារឿយៗជួបប្រទះលើត្រីដែលមានឆ្អឹងរឹង (ដូចជាត្រី Therapon jarbua) ដើម្បីការពារខ្លួនពីការកកិត។ | ដូចជាក្រដាសខាត់ (Sandpaper) ដែលមានផ្ទៃគ្រើមៗពេលយើងស្ទាបពីលើ។ |
| Adipose eyelid (ស្រទាប់ភ្នែកខ្លាញ់ / ភ្នាសភ្នែក) | ជាស្រទាប់ជាលិកាខ្លាញ់ថ្លាដែលគ្របដណ្តប់ផ្នែកខ្លះ ឬទាំងស្រុងនៃភ្នែករបស់ប្រភេទត្រីមួយចំនួន (ដូចជាត្រី Chanos chanos) ដើម្បីការពារភ្នែក និងជួយសម្រួលដល់ចរន្តទឹកពេលវាហែលក្នុងល្បឿនលឿន។ | ដូចជាវ៉ែនតាហែលទឹកដែលអ្នកហែលទឹកពាក់ ដើម្បីការពារភ្នែកកុំឱ្យចូលទឹក និងអាចមើលឃើញច្បាស់នៅក្រោមទឹក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
