បញ្ហា (The Problem)៖ ការចិញ្ចឹមត្រីទីឡាព្យា (Tilapia mossambica) ចម្រុះទំហំនៅក្នុងស្រះ ជួបប្រទះនឹងបញ្ហាត្រីបន្តពូជច្រើនហួសហេតុ ដែលបណ្តាលឱ្យមានការដណ្តើមទីតាំងនិងចំណី ធ្វើឱ្យត្រីមិនសូវធំធាត់ល្អនិងខាតបង់ពេលវេលា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការពិសោធន៍ដោយប្រើកាំរស្មីហ្គាម៉ា (Gamma ray) បាញ់ទៅលើកូនត្រីទីឡាព្យា ដើម្បីពិនិត្យមើលថាតើវាអាចធ្វើឱ្យត្រីអា (បាត់បង់លទ្ធភាពបន្តពូជ) ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាកំណើនកូនត្រីលើសលប់ដែរឬទេ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Manual Sexing (Mono-sexual culture) ការបំបែកភេទត្រីដោយដៃ (ការចិញ្ចឹមត្រីឯកភេទ) |
ជួយដោះស្រាយបញ្ហាកំណើនត្រីលើសលប់ក្នុងស្រះ ធ្វើឱ្យត្រីមានកន្លែងរស់នៅធំទូលាយ លូតលាស់បានលឿន និងមានទំហំធំល្អ។ | ទាមទារពេលវេលាយូរ និងត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការពិនិត្យមើលរូបរាងនិងពណ៌សម្បុររបស់ត្រីដើម្បីញែកភេទម្តងមួយៗ។ | ជាវិធីសាស្ត្រដែលគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅនាពេលនោះ និងផ្តល់លទ្ធផលល្អសម្រាប់ការលូតលាស់របស់ត្រី។ |
| Gamma Irradiation (Cobalt-60) ការប្រើប្រាស់វិទ្យុសកម្មហ្គាម៉ា (Cobalt-60) |
មានការរំពឹងទុកថានឹងអាចជួយកាត់បន្ថយពេលវេលានិងកម្លាំងពលកម្ម ដោយគ្រាន់តែបាញ់រស្មីម្តងដើម្បីធ្វើឱ្យត្រីអា (មិនអាចបន្តពូជបាន)។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការធ្វើឱ្យត្រីអា ទោះបីប្រើកម្រិតរហូតដល់ ២.២៥០ រ៉នហ្គេន ហើយបើប្រើកម្រិតខ្ពស់ដល់ ៣.០០០ រ៉នហ្គេន នឹងធ្វើឱ្យត្រីងាប់។ វាទាមទារបរិក្ខារទំនើបនិងគ្រោះថ្នាក់។ | បរាជ័យក្នុងការបណ្តាលឱ្យត្រីអា (Sterility) ដោយកម្រិតទាបគ្មានប្រសិទ្ធភាព ហើយកម្រិតខ្ពស់ (3,000 r) ជាកម្រិតសម្លាប់ (Lethal dose) ដែលធ្វើឱ្យត្រីងាប់ ១០០% ក្នុងរយៈពេល ១ ខែ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការពិសោធន៍នេះទាមទារបរិក្ខារវិទ្យុសកម្មកម្រិតខ្ពស់ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសម្រាប់ចិញ្ចឹមត្រីតាមដានលទ្ធផលរយៈពេលវែង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃនាទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ដោយផ្តោតលើពូជត្រី Tilapia mossambica ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការសិក្សាវារីវប្បកម្មនៅកម្ពុជាដោយសារយើងមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា ប៉ុន្តែពូជត្រីទីឡាព្យាដែលនិយមចិញ្ចឹមនៅកម្ពុជាបច្ចុប្បន្នភាគច្រើនជាប្រភេទ Tilapia nilotica (ទីឡាព្យានីល) ដែលអាចមានប្រតិកម្មខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច។
ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាវិទ្យុសកម្មហ្គាម៉ាដើម្បីធ្វើឱ្យត្រីអា គឺមិនមានប្រសិទ្ធភាព និងមិនអាចយកមកអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជាបានឡើយ។
ជារួម ឯកសារនេះផ្តល់ជាមេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រអំពីការសាកល្បងបរាជ័យ ដែលជំរុញឱ្យអ្នកជំនាញវារីវប្បកម្មកម្ពុជាបច្ចុប្បន្នងាកទៅរកបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងហ្សែន និងអ័រម៉ូនវិញទើបជោគជ័យ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Gamma rays (កាំរស្មីហ្គាម៉ា) | ជាទម្រង់មួយនៃវិទ្យុសកម្មអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិចដែលមានថាមពលខ្ពស់ និងអាចជ្រាបចូលបានជ្រៅ ដែលនៅក្នុងការសិក្សានេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងគោលបំណងសាកល្បងបាញ់ទៅលើកូនត្រី ដើម្បីធ្វើឱ្យពួកវាបាត់បង់លទ្ធភាពបន្តពូជ។ | ដូចជាពន្លឺអ៊ិចស្រេ (X-ray) ដែលមានថាមពលខ្លាំងខ្លាបំផុត អាចបាញ់ទម្លុះសាច់ និងកោសិកាខាងក្នុងកាយបានយ៉ាងងាយស្រួល។ |
| Cobalt-60 (កូបាល់-៦០) | ជាអ៊ីសូតូបវិទ្យុសកម្មសិប្បនិម្មិតនៃធាតុអុកស៊ីសែនកូបាល់ ដែលបញ្ចេញកាំរស្មីហ្គាម៉ា ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាប្រភពបញ្ចេញវិទ្យុសកម្មចម្បងនៅក្នុងការពិសោធន៍នេះ។ | ប្រៀបបាននឹងអំពូលភ្លើងពិសេសមួយ ដែលមិនបញ្ចេញពន្លឺធម្មតាឱ្យយើងមើលឃើញ តែបញ្ចេញកាំរស្មីវិទ្យុសកម្មដ៏ខ្លាំងក្លាដែលអាចកែប្រែកោសិកាបាន។ |
| Roentgen (រ៉នហ្គេន / ឯកតារង្វាស់វិទ្យុសកម្ម) | ជាឯកតារង្វាស់អន្តរជាតិ (ជាទូទៅតាងដោយអក្សរ r) សម្រាប់វាស់បរិមាណកាំរស្មីអ៊ិច ឬកាំរស្មីហ្គាម៉ា ដែលត្រូវបានបញ្ចេញទៅលើវត្ថុ ឬភាវៈរស់ណាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ការប្រើកម្រិត ៣.០០០ រ៉នហ្គេន ធ្វើឱ្យកូនត្រីងាប់ទាំងអស់)។ | ដូចជាឯកតាគីឡូក្រាមសម្រាប់វាស់ទម្ងន់ដែរ ប៉ុន្តែនេះជាឯកតាសម្រាប់វាស់បរិមាណកាំរស្មីដែលបានបាញ់ចូលក្នុងខ្លួនត្រី។ |
| Sterility (ភាពអា / ការបាត់បង់លទ្ធភាពបន្តពូជ) | គឺជាស្ថានភាពដែលសារពាង្គកាយមួយបាត់បង់សមត្ថភាពទាំងស្រុងក្នុងការផលិតកូនចៅ ឬបន្តពូជ ដោយសារកោសិកាបន្តពូជរបស់វាត្រូវបានបំផ្លាញដោយកត្តាផ្សេងៗ (ដូចជាវិទ្យុសកម្មជាដើម)។ | ដូចជារោងចក្រដែលខូចម៉ាស៊ីនផលិតទាំងស្រុង គឺមិនអាចផលិតទំនិញថ្មីៗចេញមកបានទៀតឡើយ។ |
| Lethal dose / LD 50 (កម្រិតសម្លាប់ / កម្រិតគ្រោះថ្នាក់) | ជាកម្រិតនៃជាតិពុល ឬវិទ្យុសកម្ម ដែលនៅពេលសត្វទទួលបានកម្រិតនោះ វានឹងបណ្តាលឱ្យសត្វនោះស្លាប់។ LD 50 សំដៅលើកម្រិតវិទ្យុសកម្មដែលសម្លាប់ភាវៈរស់សាកល្បងអស់ពាក់កណ្តាល (៥០%) ។ | ដូចជាការលេបថ្នាំហួសកម្រិតខ្លាំង រហូតដល់រាងកាយទ្រាំទ្រលែងបាននិងគ្រោះថ្នាក់ដល់អាយុជីវិត។ |
| Mono-sexual fish culture (ការចិញ្ចឹមត្រីឯកភេទ) | ជាវិធីសាស្ត្រក្នុងវិស័យវារីវប្បកម្មដែលគេចិញ្ចឹមតែត្រីមួយភេទប៉ុណ្ណោះ (ភាគច្រើនជ្រើសរើសតែត្រីឈ្មោល) នៅក្នុងស្រះតែមួយ ដើម្បីទប់ស្កាត់ការបន្តពូជពាសវាលពាសកាល ដែលជួយឱ្យត្រីមានចំណីគ្រប់គ្រាន់ និងឆាប់ធំធាត់លឿន។ | ដូចជាការដាក់សិស្សប្រុសសុទ្ធ ឬស្រីសុទ្ធឱ្យរៀននៅសាលាដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដើម្បីកុំឱ្យមានការទាក់ទងគ្នាបង្កើតជាគ្រួសារ។ |
| Gonads (ក្រពេញបន្តពូជ) | ជាសរីរាង្គបន្តពូជចម្បងរបស់សត្វ (ពងស្វាសសម្រាប់សត្វឈ្មោល និងអូវែសម្រាប់សត្វញី) ដែលមានតួនាទីផលិតកោសិកាបន្តពូជ។ ការបាញ់កាំរស្មីហ្គាម៉ាមានគោលដៅបំផ្លាញកោសិកានៅក្នុងសរីរាង្គនេះ។ | ជាកន្លែងរោងចក្រផលិត និងផ្ទុកគ្រាប់ពូជនៅក្នុងខ្លួនសត្វ ដូចជាគ្រាប់រុក្ខជាតិដែលមាននាទីដុះជាដើមថ្មី។ |
| Fingerlings (កូនត្រីប៉ុនម្រាមដៃ) | ជាវ័យ ឬដំណាក់កាលលូតលាស់មួយរបស់កូនត្រី ដែលវាមានអាយុ និងទំហំប៉ុនម្រាមដៃមនុស្ស ដែលជារ័យស័ក្តិសម និងមានកម្លាំងគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការផ្ទេរពីអាងបណ្តុះ ទៅចិញ្ចឹមនៅក្នុងស្រះធំ។ | គឺជាកូនត្រីវ័យជំទង់ដែលទើបតែធំបានទំហំប៉ុនម្រាមដៃរបស់យើង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
