បញ្ហា (The Problem)៖ ការធ្វើសមាហរណកម្មទិន្នន័យរុករករ៉ែចម្រុះជាទូទៅកម្រនឹងត្រូវបានអនុវត្តយ៉ាងតឹងរ៉ឹងណាស់ ខណៈដែលគោលដៅរុករករ៉ែមានភាពកាន់តែស្មុគស្មាញនិងស្ថិតនៅទីតាំងជ្រៅទៅៗ។ ការវិភាគទិន្នន័យភូមិសាស្ត្ររូបវិទ្យាតាមបែបប្រពៃណី (Conventional processing) មិនមានភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការប្រាប់ពីព័ត៌មានទីតាំងនិងទម្រង់ភូមិសាស្ត្របានច្បាស់លាស់ឡើយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ វិធីសាស្ត្រនេះផ្តោតលើការកសាងគំរូផែនដីរួម (Common Earth Model) ដែលភ្ជាប់ទិន្នន័យភូគព្ភសាស្ត្រទៅនឹងទិន្នន័យភូមិសាស្ត្ររូបវិទ្យាតាមរយៈលក្ខណៈសម្បត្តិរបស់ថ្ម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Conventional Processing ការវិភាគទិន្នន័យភូមិសាស្ត្ររូបវិទ្យាតាមបែបប្រពៃណី |
ងាយស្រួលយល់ និងជាបច្ចេកទេសដែលធ្លាប់បានជួយឱ្យរកឃើញរ៉ែសំខាន់ៗជាច្រើនកាលពីអតីតកាល។ វាមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់គោលដៅរុករកដែលស្ថិតនៅរាក់ៗ។ | មិនអាចផ្តល់ព័ត៌មានពីជម្រៅ និងរចនាសម្ព័ន្ធត្រីមាត្រ (3D) បានច្បាស់លាស់។ លទ្ធផលច្រើនតែចេញជាផែនទី 2D ដែលមិនមានទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ទៅនឹងគំរូភូគព្ភសាស្ត្រ។ | បង្កើតបានជាផែនទីបង្ហាញពីភាពខុសប្រក្រតីនៃទិន្នន័យ (Anomalies) ប៉ុន្តែពិបាកបកស្រាយសម្រាប់គោលដៅស្មុគស្មាញ។ |
| Unconstrained Inversion ការប្រែត្រឡប់ទិន្នន័យដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌកំណត់ |
អាចបំប្លែងទិន្នន័យទៅជារបាយលក្ខណៈសម្បត្តិរូបវន្តជាទម្រង់ត្រីមាត្រ (3D) ព្រមទាំងផ្តល់ទិន្នន័យជម្រៅជាក់លាក់ដែលងាយស្រួលក្នុងការទាញការសន្និដ្ឋានផ្នែកភូគព្ភសាស្ត្រ។ | លទ្ធផលមិនមានភាពច្បាស់លាស់តែមួយ (Highly non-unique) ហើយជារឿយៗបង្កើតបានត្រឹមតែគំរូទូទៅរលោងៗ ដោយមិនមានទំនាក់ទំនងជាក់លាក់ជាមួយនឹងទិន្នន័យរចនាសម្ព័ន្ធភូគព្ភសាស្ត្រពិតប្រាកដ។ | ផ្តល់នូវការប៉ាន់ស្មានលក្ខណៈសម្បត្តិរូបវន្ត (Physical property anomalies) នៅក្រោមដី ប៉ុន្តែតម្លៃបន្ថែមនៅមានភាពមិនច្បាស់លាស់នៅឡើយ។ |
| Constrained Inversion ការប្រែត្រឡប់ទិន្នន័យដែលមានលក្ខខណ្ឌកំណត់ |
ភ្ជាប់ទិន្នន័យភូមិសាស្ត្ររូបវិទ្យាទៅនឹងគំរូភូគព្ភសាស្ត្រដោយផ្ទាល់ និងកាត់បន្ថយភាពមិនប្រាកដប្រជាដោយបង្ខំឱ្យលទ្ធផលស្របទៅនឹងទិន្នន័យរន្ធខួង (Drillhole) និងរចនាសម្ព័ន្ធជាក់ស្តែង។ | ទាមទារឱ្យមានការចងក្រងទិន្នន័យច្រើន មានចំណេះដឹងស៊ីជម្រៅអំពីលក្ខណៈសម្បត្តិថ្ម (Petrophysics) និងប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រស្មុគស្មាញ។ | បង្កើតបានជាគំរូផែនដីរួម (Common Earth Model) ដែលត្រឹមត្រូវតាមទិន្នន័យវាស់ស្ទង់ទាំងអស់ ដែលជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យក្នុងការខួងរុករក។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តដំណើរការកសាងគំរូត្រីមាត្រ និងការប្រែត្រឡប់ទិន្នន័យនេះ ទាមទារការចំណាយពេលវេលាច្រើនបំផុតទៅលើការចងក្រង និងរៀបចំទិន្នន័យ ជាជាងការដំណើរការកម្មវិធីម៉ូដែល។
ការសិក្សានេះផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើទិន្នន័យនិងការអនុវត្តពីឧស្សាហកម្មប្រេងនិងការរុករករ៉ែនៅតំបន់អភិវឌ្ឍន៍ ដូចជាគម្រោងនៅខេត្ត British Columbia ប្រទេសកាណាដា និងប្រព័ន្ធទិន្នន័យលក្ខណៈសម្បត្តិថ្មរបស់កាណាដា (RPDS)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការខ្វះខាតទិន្នន័យលក្ខណៈសម្បត្តិថ្មក្នុងស្រុក (Local petrophysical data) គឺជាឧបសគ្គចម្បងដែលធ្វើឱ្យការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះភ្លាមៗអាចប្រឈមនឹងភាពលម្អៀង ឬមិនសុក្រឹត។
ទោះបីជាទាមទារបច្ចេកទេសខ្ពស់ក៏ដោយ វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវវិស័យរុករករ៉ែនៅកម្ពុជា។
ការចាប់ផ្តើមអនុវត្តវិធីសាស្ត្រកសាងគំរូផែនដីរួម (Common Earth Model) នឹងជួយផ្លាស់ប្តូរការរុករករ៉ែនៅកម្ពុជាពីការស្មានដោយពឹងផ្អែកតែលើផែនទី 2D ទៅជាការសម្រេចចិត្តផ្អែកលើទិន្នន័យត្រីមាត្រ (3D) ដែលអាចវាយតម្លៃហានិភ័យបានច្បាស់លាស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Geophysical Inversion | ដំណើរការគណិតវិទ្យាដែលយកទិន្នន័យវាស់ស្ទង់ពីផ្ទៃផែនដី (ដូចជាទំនាញ ឬម៉ាញ៉េទិច) មកគណនាបញ្ច្រាសដើម្បីបង្កើតជារូបភាព ឬគំរូរចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្តដែលលាក់កំបាំងនៅក្រោមដី។ | ដូចជាការមើលស្រមោលរបស់មនុស្សនៅលើជញ្ជាំង រួចទាយបញ្ច្រាសមកវិញថាតើមនុស្សនោះមានរូបរាង កម្ពស់ និងទំហំប៉ុនណា។ |
| Constrained Inversion | ជាការគណនាប្រែត្រឡប់ទិន្នន័យ (Inversion) ដែរ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានកំណត់ព្រំដែន ឬលក្ខខណ្ឌតឹងរ៉ឹងដោយផ្អែកលើទិន្នន័យជាក់ស្តែងដូចជារន្ធខួង ឬរចនាសម្ព័ន្ធភូគព្ភសាស្ត្រពិតប្រាកដ ដើម្បីកុំឱ្យកុំព្យូទ័រគណនាបង្កើតបានលទ្ធផលដែលខុសពីការពិត។ | ដូចជាការទាយរូបរាងសត្វពីស្រមោលរបស់វា ប៉ុន្តែលើកនេះយើងដឹងច្បាស់ជាមុនថាវាជាសត្វមានជើងបួននិងមានស្នែង ទើបការទាយនោះមិនងាយខុស។ |
| Common Earth Model | គំរូផែនដីឌីជីថលត្រីមាត្រ (3D) រួមមួយ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកជំនាញមកពីច្រើនផ្នែក (ភូគព្ភវិទូ អ្នកភូមិសាស្ត្ររូបវិទ្យា និងអ្នកបច្ចេកទេស) អាចដាក់បញ្ចូលទិន្នន័យកែសម្រួល និងធ្វើការវិភាគរួមគ្នានៅលើគំរូតែមួយ ដើម្បីធានាបាននូវភាពស៊ីសង្វាក់គ្នា។ | ដូចជាប្លង់សាងសង់ផ្ទះរួមមួយ ដែលទាំងជាងភ្លើង ជាងទឹក និងវិស្វករសំណង់ អាចមើល និងធ្វើការងាររៀងៗខ្លួនដោយមិនឱ្យរំខានគ្នានៅលើប្លង់តែមួយនោះ។ |
| Forward Modelling | ការសន្និដ្ឋានជាមុនដោយយកគំរូភូគព្ភសាស្ត្រដែលយើងបានសង់រួច (ឬប៉ាន់ស្មាន) មកគណនាថាតើវានឹងផ្តល់លទ្ធផលរង្វាស់ភូមិសាស្ត្ររូបវិទ្យា (ដូចជាទិន្នន័យម៉ាញ៉េទិច) បែបណា ប្រសិនបើយើងចុះទៅវាស់ស្ទង់នៅទីតាំងនោះមែន។ | ដូចជាការប៉ាន់ស្មានមើលទំនិញក្នុងប្រអប់ដោយទាយទុកមុនថា បើក្នុងប្រអប់ជាដែក ម៉ាស៊ីនស្កេននឹងលោតសញ្ញាពណ៌ក្រហម។ |
| Vector and Raster Model Representation | វិធីសាស្ត្រពីរក្នុងការបង្ហាញគំរូ 3D៖ ទម្រង់វ៉ិចទ័រ (Vector) តំណាងឱ្យផ្ទៃ ឬព្រំប្រទល់នៃស្រទាប់ថ្ម ចំណែកទម្រង់រ៉ាស្ទ័រ (Raster) ជាការបែងចែកលំហជាក្រឡាៗ (Grid/Voxels) ដែលក្រឡានីមួយៗផ្ទុកតម្លៃលក្ខណៈសម្បត្តិរូបវន្ត។ | វ៉ិចទ័រប្រៀបដូចជាការគូសបន្ទាត់ព្រំដែននៅលើផែនទី ចំណែករ៉ាស្ទ័រប្រៀបដូចជាការកាត់នំខេកជាដុំការ៉េតូចៗ ដែលដុំនីមួយៗមានរសជាតិ (តម្លៃទិន្នន័យ) ផ្សេងៗគ្នា។ |
| Magnetic susceptibility | រង្វាស់នៃកម្រិតដែលប្រភេទថ្មណាមួយអាចស្រូបទាញ ឬក្លាយជាម៉ាញ៉េទិចនៅពេលដែលវាស្ថិតនៅក្នុងដែនម៉ាញ៉េទិចរបស់ផែនដី ដែលទិន្នន័យនេះជួយដល់ការញែកប្រភេទថ្ម និងស្វែងរករ៉ែ។ | ដូចជាការសាកល្បងយកមេដែកទៅឆក់វត្ថុផ្សេងៗ ដើម្បីដឹងថាវត្ថុណាមានជាតិដែកខ្លាំងជាងគេងាយនឹងឆក់ជាប់។ |
| Physical Property Models | គំរូដែលតំណាងឱ្យការចែកចាយនៃលក្ខណៈសម្បត្តិរូបវន្តរបស់ថ្ម (ដូចជាដង់ស៊ីតេ កម្រិតម៉ាញ៉េទិច និងចរន្តអគ្គិសនី) នៅក្នុងតំបន់ក្រោមដី ដែលវាជាស្ពានភ្ជាប់រវាងការបកស្រាយភូគព្ភសាស្ត្រ និងទិន្នន័យភូមិសាស្ត្ររូបវិទ្យា។ | ដូចជាផែនទីកម្តៅ (Heat map) នៃរាងកាយមនុស្ស ដែលកន្លែងមានពណ៌ក្រហមបញ្ជាក់ពីសីតុណ្ហភាពក្តៅ ហើយពណ៌ខៀវបញ្ជាក់ពីកន្លែងត្រជាក់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
