បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការប្រមូលព័ត៌មានបន្ថែមអំពីយុទ្ធសាស្ត្របន្តពូជ និងវត្តមាននៃហ្គាមីតូហ្វីត (Gametophyte) របស់សារាយសមុទ្រថៃប្រភេទ Porphyra vietnamensis ដើម្បីស្វែងយល់ពីពេលវេលាប្រមូលផលដែលស័ក្តិសម និងគាំទ្រដល់វិស័យវារីវប្បកម្មនៅប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការចុះប្រមូលសំណាក និងវាស់វែងប្រចាំសប្តាហ៍នៅទីតាំងទំនប់ថ្មជាប់មាត់សមុទ្រចំនួនពីរក្នុងខេត្តសុងក្លា (Songkhla) ពីខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩៩ ដល់ខែមីនា ឆ្នាំ២០០០។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Field Sampling and Biomass Measurement (Quadrat Method) ការប្រមូលសំណាកតាមកន្លែងកំណត់ និងការវាស់វែងជីវម៉ាស (វិធីសាស្ត្រប្រើកាដ្រាត 10x10 cm) |
ងាយស្រួលអនុវត្តផ្ទាល់នៅទីវាល និងផ្តល់ទិន្នន័យច្បាស់លាស់អំពីដង់ស៊ីតេ និងទិន្នផល (Biomass) របស់សារាយសមុទ្រក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃ។ | ចំណាយកម្លាំងពលកម្មច្រើន ទាមទារការចុះទៅទីតាំងផ្ទាល់ជារៀងរាល់សប្តាហ៍ និងពឹងផ្អែកខ្លាំងលើអាកាសធាតុ ព្រមទាំងពេលវេលាទឹកនាច (Low tide)។ | រកឃើញថាជីវម៉ាសរបស់សារាយមានកម្រិតខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ១០.១៨ ក្រាម (ទម្ងន់សើម) ក្នុងផ្ទៃក្រឡា ១០០ សង់ទីម៉ែត្រការ៉េ នៅខែកុម្ភៈ។ |
| Microscopic Observation and Taxonomic Identification ការសង្កេតតាមមីក្រូទស្សន៍ និងការកំណត់អត្តសញ្ញាណវត្តិករសាស្ត្រ |
អនុញ្ញាតឱ្យកំណត់បានយ៉ាងច្បាស់នូវដំណាក់កាលបន្តពូជ រចនាសម្ព័ន្ធកោសិកា និងពេលវេលាស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការប្រមូលផល។ | ទាមទារឧបករណ៍ពិសោធន៍ពិសេស (មីក្រូទស្សន៍) និងអ្នកជំនាញដែលមានបទពិសោធន៍ខ្ពស់ផ្នែកជីវវិទ្យា និងវត្តិករសាស្ត្រសារាយសមុទ្រ (Phycology)។ | កំណត់បានការបែងចែកកោសិកាបន្តពូជឈ្មោល (Spermatangia) ជា ៦៤ និង ៣២ ព្រមទាំងពេលវេលាលូតលាស់ពេញវ័យនៅដើមខែមករា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវបរិក្ខារចុះកម្មសិក្សាទីវាលសាមញ្ញៗ ប៉ុន្តែត្រូវការសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍ជីវវិទ្យា និងជំនាញបច្ចេកទេសកម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការវិភាគកោសិកា។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតែនៅទីតាំងទំនប់ថ្មចំនួនពីរគត់ (Leam Son-on និង Ban Pak Bang Sakom) ក្នុងខេត្តសុងក្លា ប្រទេសថៃ និងក្នុងរយៈពេលតែមួយរដូវកាល (តុលា ១៩៩៩ ដល់ មីនា ២០០០)។ កត្តានេះអាចបណ្តាលឱ្យខ្វះទិន្នន័យនៃបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុប្រចាំឆ្នាំ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា វាមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការយកចិត្តទុកដាក់ ដោយសារលក្ខខណ្ឌសីតុណ្ហភាព កម្រិតជាតិប្រៃ និងបរិស្ថានតាមឆ្នេរសមុទ្ររបស់យើងអាចមានភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច ដែលតម្រូវឱ្យមានការធ្វើតេស្តជាក់ស្តែងនៅក្នុងស្រុក។
របកគំហើញ និងវិធីសាស្ត្រក្នុងការសិក្សានេះ មានសារៈប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការត្រួសត្រាយផ្លូវអភិវឌ្ឍន៍វិស័យវារីវប្បកម្មសារាយសមុទ្រនៅកម្ពុជា។
ជារួម វិធីសាស្ត្រនៃការតាមដានវដ្តជីវិត និងការប្រមូលផលសារាយសមុទ្រតាមរដូវកាលនេះ អាចយកមកអនុវត្តជាគំរូដ៏ល្អសម្រាប់ជំរុញវិស័យវារីវប្បកម្ម (Aquaculture) និងសន្តិសុខស្បៀងនៅតំបន់ឆ្នេរកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Gametophyte (ហ្គាមីតូហ្វីត / ដំណាក់កាលបន្តពូជបង្កើតកោសិកាភេទ) | ជាដំណាក់កាលមួយក្នុងវដ្តជីវិតរបស់រុក្ខជាតិ ឬសារាយ ដែលបង្កើតកោសិកាបន្តពូជ (Gamet) សម្រាប់ធ្វើការបង្កកំណើត។ ក្នុងបរិបទនៃសារាយសមុទ្រនេះ វាគឺជាទម្រង់សន្លឹកសារាយដែលយើងអាចមើលឃើញផ្ទាល់នឹងភ្នែក និងអាចប្រមូលផលបាន។ | ប្រៀបបាននឹងដើមឈើពេញវ័យដែលត្រៀមខ្លួនចេញផ្កា ដើម្បីបង្កើតគ្រាប់ពូជបន្តពូជ។ |
| Thalli / Thallus (ថាឡឹស / តួខ្លួនសារាយ) | ជាទម្រង់តួខ្លួនទាំងមូលរបស់សារាយ ឬផ្សិត ដែលមិនមានការបែងចែកដាច់ស្រឡះជា ឫស ដើម និងស្លឹកពិតប្រាកដ ដូចទៅនឹងរុក្ខជាតិដែលដុះនៅលើគោកទូទៅនោះទេ។ | ដូចជាសន្លឹកចេក ឬបន្ទះស្លឹកស្តើងៗដែលដុះជាប់នឹងថ្ម ដោយមិនមានដើម ឬឫសចាក់ចូលជ្រៅទៅក្នុងដី។ |
| Spermatangia (ស្ពែម៉ាតង់ស៊្យូម / កោសិកាផ្ទុកមេជីវិតឈ្មោល) | ជារចនាសម្ព័ន្ធបន្តពូជឈ្មោលរបស់សារាយក្រហម ដែលមានតួនាទីផលិត និងបញ្ចេញមេជីវិតឈ្មោល (Spermatia) ទៅក្នុងទឹកសមុទ្រ ដើម្បីបណ្តែតខ្លួនទៅបង្កកំណើតជាមួយកោសិកាញី។ | ប្រៀបបាននឹងថង់លម្អងផ្កាឈ្មោល ដែលផ្ទុកម្សៅលម្អងរង់ចាំខ្យល់ ឬសត្វល្អិតពាំនាំទៅបង្កកំណើត។ |
| Zygotosporangia (ស៊ីហ្គោតូស្ប៉ូរ៉ង់ស៊្យូម / កោសិកាផ្ទុកស្ប៉័របង្កកំណើត) | ជារចនាសម្ព័ន្ធដែលកើតឡើងក្រោយពេលមានការបង្កកំណើតរវាងមេជីវិតឈ្មោល និងញី។ វាមានតួនាទីផលិតស្ប៉័រ (Spores) សម្រាប់លូតលាស់ជាទម្រង់ជីវិតបន្ទាប់របស់សារាយសមុទ្រ។ | ដូចជាផ្លែឈើដែលកំពុងផ្ទុកគ្រាប់ពូជនៅខាងក្នុង ត្រៀមធ្លាក់ទៅដុះជាកូនដើមឈើថ្មីមួយទៀត។ |
| Archeosporangia (អាកេស្ប៉ូរ៉ង់ស៊្យូម / កោសិកាផ្ទុកស្ប៉័រអភេទ) | ជារចនាសម្ព័ន្ធផលិតស្ប៉័រ (Archeospores) ដែលជួយដល់ការបន្តពូជដោយមិនប្រើកោសិកាភេទ (Asexual reproduction) អនុញ្ញាតឱ្យសារាយអាចបន្តពូជ និងកើនចំនួនបានយ៉ាងលឿនក្នុងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានអំណោយផល។ | ដូចជាការកាត់មែករុក្ខជាតិយកទៅដាំផ្ទាល់ ដោយមិនចាំបាច់រង់ចាំឱ្យវាចេញផ្កា និងផ្លែ។ |
| Biomass (ជីវម៉ាស) | ជាទម្ងន់សរុបនៃសារពាង្គកាយមានជីវិត (ក្នុងអត្ថបទនេះគឺទម្ងន់សើមរបស់សារាយ) ដែលដុះក្នុងទំហំផ្ទៃក្រឡាជាក់លាក់ណាមួយ។ ការវាស់វែងជីវម៉ាសជួយឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវដឹងពីកម្រិតទិន្នផលសម្រាប់ការប្រមូលផល។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ត្រីទាំងអស់ដែលចាប់បានពីក្នុងស្រះមួយ ដើម្បីដឹងថាស្រះនោះមានទិន្នផលត្រីច្រើនកម្រិតណា។ |
| Quadrat (កាដ្រាត / ស៊ុមវាស់វែងសំណាក) | ជាឧបករណ៍ស៊ុមរាងការ៉េ (ឧទាហរណ៍ទំហំ 10x10 cm) ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រើសម្រាប់ដាក់គ្របលើទីតាំងណាមួយ ដើម្បីរាប់ចំនួន ឬវាស់ទម្ងន់សារាយក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃក្រឡាឱ្យបានច្បាស់លាស់ ដោយមិនចាំបាច់ប្រមូលសារាយទាំងអស់នៅលើឆ្នេរ។ | ដូចជាការគូសប្រអប់តូចមួយនៅលើដីស្រែ រួចរាប់ចំនួនដើមស្រូវតែក្នុងប្រអប់នោះ ដើម្បីប៉ាន់ស្មានទិន្នផលស្រែទាំងមូល។ |
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
