បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការខ្វះខាតវិធីសាស្ត្រដែលមានតម្លៃថោកនិងមានសុវត្ថិភាពក្នុងការទាញយក DNA ពីសត្វទា និងធ្វើការស្វែងយល់ពីប្រវត្តិពូជអម្បូរនិងប្រភពដើមនៃពូជទាស្រុកដើមរបស់ប្រទេសថៃចំនួនពីរប្រភេទ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រៀបធៀបវិធីសាស្ត្រទាញយក DNA ចំនួនបីប្រភេទពីរោមទាដែលដកចេញពីសត្វរស់ ដើម្បីយកទៅធ្វើការវិភាគបន្តបន្ទាប់និងគូសវាសដើមឈើពូជអម្បូរ (Phylogenetic tree)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| QIAamp DNA Mini kit ឧបករណ៍ពាណិជ្ជកម្ម QIAamp DNA Mini kit |
ផ្តល់គុណភាព និងភាពបរិសុទ្ធនៃ DNA ខ្ពស់បំផុត។ មានល្បឿនលឿនក្នុងការអនុវត្ត។ | មានតម្លៃថ្លៃខ្លាំង និងផ្តល់បរិមាណកំហាប់ DNA ទាបជាងវិធីសាស្ត្រប្រើប្រូតេអ៊ីនណាស K។ | ទទួលបាន DNA បរិសុទ្ធបំផុត (A260/A280 = 2.03 ± 0.74) ក្នុងបរិមាណកំហាប់ 198 µl/ml ដោយចំណាយ ១៥០ បាត/តេស្ត និងប្រើពេល ២០ នាទី។ |
| Proteinase K/SDS extraction ការទាញយកដោយប្រើប្រូតេអ៊ីនណាស K/SDS និង Phenol/chloroform |
ទទួលបានបរិមាណកំហាប់ DNA ច្រើនជាងគេបំផុត។ | ចំណាយពេលយូរខ្លាំង និងតម្រូវឱ្យប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីដែលមានគ្រោះថ្នាក់ពុល (Phenol/chloroform)។ | ទទួលបានបរិមាណកំហាប់ DNA 300 µl/ml ប៉ុន្តែប្រើពេលរហូតដល់ ២០០ នាទី និងចំណាយ ៨០ បាត/តេស្ត។ |
| Simple alkaline extraction (without phenol/chloroform) ការទាញយកតាមបែបអាល់កាឡាំងសាមញ្ញ (មិនប្រើ Phenol/chloroform) |
មានតម្លៃថោកបំផុត លឿនបំផុត និងមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់ដោយមិនប្រើសារធាតុគីមីគ្រោះថ្នាក់។ | កម្រិតភាពបរិសុទ្ធ និងបរិមាណកំហាប់ DNA ទាបជាងវិធីសាស្ត្រផ្សេង ប៉ុន្តែនៅតែមានប្រសិទ្ធភាពគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ប្រតិកម្ម PCR។ | ទទួលបានលទ្ធផល PCR ជោគជ័យ ១០០% (៣០/៣០) ដោយចំណាយត្រឹមតែ ០.០៦ បាត/តេស្ត និងប្រើពេលត្រឹម ២០ នាទី។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់សម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្រ្តម៉ូលេគុលជាមូលដ្ឋាន ដែលមានតម្លៃសមរម្យ បច្ចេកទេសសាមញ្ញ និងមិនតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍ថ្លៃៗ ឬកម្រិតជំនាញខ្ពស់ពេកនោះទេ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់គំរូសត្វទាស្រុកដើមរបស់ប្រទេសថៃ (ពូជ Nakorn-Pathom និង Park-Nam) មកពីខេត្ត Prachin Buri និង Nakhon Pathom។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសទាំងពីរមានព្រំដែនជាប់គ្នា អាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា និងប្រព័ន្ធកសិកម្មប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ដែលអាចចង្អុលបង្ហាញថាពូជទាក្នុងស្រុករបស់កម្ពុជាក៏អាចមានប្រភពហ្សែនរួមគ្នា ឬស្រដៀងគ្នាផងដែរ។
វិធីសាស្ត្រទាញយក DNA ដ៏សាមញ្ញនិងមានតម្លៃថោកនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការអនុវត្តសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការសម្របវិធីសាស្ត្រនេះមកប្រើប្រាស់នៅកម្ពុជានឹងជួយជំរុញការសិក្សាពីជីវចម្រុះនិងពូជអម្បូរសត្វ ដោយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលឧបករណ៍ធ្វើតេស្តពាណិជ្ជកម្មដែលមានតម្លៃថ្លៃ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Mitochondrial DNA / mtDNA (ឌីអិនអេមីតូកុងទ្រី) | ឌីអិនអេដែលស្ថិតនៅក្នុងមីតូកុងទ្រីនៃកោសិកា ដែលត្រូវបានបន្តពូជតាមរយៈម្តាយតែប៉ុណ្ណោះ ហើយគេច្រើនប្រើប្រាស់វាដើម្បីតាមដានប្រវត្តិពូជអម្បូរនិងការវិវត្តរបស់សត្វដោយសារវាងាយស្រួលដានតាមប្រវត្តិខ្សែស្រឡាយដោយមិនមានការច្របាច់បញ្ចូលគ្នាពីឪពុក។ | ដូចជាសៀវភៅបញ្ជីគ្រួសារដែលកត់ត្រាតែខ្សែស្រឡាយខាងម្តាយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ ដើម្បីងាយស្រួលរកប្រភពដើមដំបូងបង្អស់។ |
| Phylogenetic tree (ដើមឈើពូជអម្បូរ) | គំនូសបំព្រួញរាងដូចមែកឈើដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនង និងប្រវត្តិវិវត្តន៍រវាងប្រភេទសត្វ ឬភាវរស់ផ្សេងៗគ្នា ដោយផ្អែកលើភាពស្រដៀងគ្នានៃលំដាប់ហ្សែនរបស់ពួកវា។ | ដូចជាមែកធាងគ្រួសារ (Family tree) ដែលបង្ហាញថានរណាមានជីដូនជីតារួមគ្នា ហើយបែកមែកធាងចេញពីគ្នានៅជំនាន់ណា។ |
| Alkaline extraction (ការទាញយក DNA តាមបែបអាល់កាឡាំង) | វិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់សារធាតុរាវដែលមានជាតិបាស (Alkaline ដូចជា NaOH) រួមជាមួយកម្តៅ ដើម្បីបំបែកភ្នាសកោសិកានិងទាញយក DNA ចេញពីកោសិការោមសត្វ ដោយមិនចាំបាច់ប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីពុលខ្លាំង។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់សាប៊ូទឹកក្តៅដើម្បីរំលាយខ្លាញ់លើចាន ធ្វើឲ្យយើងអាចលាងសម្អាត និងយកអ្វីដែលយើងចង់បានចេញមកក្រៅយ៉ាងងាយស្រួល។ |
| D-loop control region (តំបន់ត្រួតពិនិត្យ D-loop) | ផ្នែកមួយនៃ mtDNA ដែលមានការប្រែប្រួលហ្សែនលឿនជាងផ្នែកផ្សេងៗទៀត ដែលធ្វើឲ្យវាជាតំបន់ដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់ការប្រៀបធៀបរកភាពខុសគ្នារវាងសត្វក្នុងពូជតែមួយ ឬពូជដែលនៅជិតស្និទ្ធគ្នាខ្លាំង។ | ដូចជាការផ្ដោតទៅមើលស្នាមមេដៃ ឬប្រជ្រុយនៅលើមុខ ដើម្បីបែងចែកកូនភ្លោះពីរនាក់ដែលមើលទៅមានរូបរាងស្រដៀងគ្នាខ្លាំង។ |
| Haplotype (ហាប្លូទីប) | បណ្តុំនៃបម្រែបម្រួលហ្សែន (DNA variations) ដែលស្ថិតនៅជិតគ្នាលើក្រូម៉ូសូមតែមួយ ហើយតែងតែត្រូវបានបន្តពូជទៅជំនាន់ក្រោយជាមួយគ្នាជាកញ្ចប់តែមួយ ដោយមិនមានការបំបែកចេញពីគ្នាឡើយ។ | ដូចជាកញ្ចប់ទំនិញ(Combo set) ដែលតែងតែវេចខ្ចប់លក់ជាមួយគ្នាជានិច្ច មិនអាចបំបែកលក់រាយបានពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់។ |
| Polymerase chain reaction / PCR (ប្រតិកម្មច្រវាក់ប៉ូលីមេរ៉ាស) | បច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើកម្តៅ និងអង់ស៊ីមដើម្បីចម្លង (copy) បំណែក DNA មួយផ្នែកតូចឱ្យទៅជារាប់លានច្បាប់ ដើម្បីឱ្យមានបរិមាណគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការមើលនិងវិភាគបន្តបន្ទាប់។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនថតចម្លង (Photocopy) ដែលផ្តិតយកឯកសារមួយទំព័រទៅជារាប់លានសន្លឹក ដើម្បីចែកឱ្យមនុស្សជាច្រើនមើលបានច្បាស់។ |
| Bootstrap support (តម្លៃគាំទ្រ Bootstrap) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើក្នុងការវិភាគ Phylogenetic tree ដើម្បីវាស់ស្ទង់ភាពត្រឹមត្រូវនិងភាពជឿជាក់នៃមែកធាងនីមួយៗ ដោយធ្វើការទាញយកនិងក្លែងធ្វើទិន្នន័យឡើងវិញច្រើនដង (ឧទាហរណ៍៖ ១០០០ ដង)។ | ដូចជាការសាកល្បងបោះកាក់ ១០០០ ដងដើម្បីមើលថាតើលទ្ធផលចេញមកដូចគ្នាភាគច្រើនប៉ុណ្ណា ដើម្បីបញ្ជាក់ថាការសន្និដ្ឋានរបស់យើងមិនមែនជារឿងចៃដន្យ។ |
| Non-invasive genetic study (ការសិក្សាពន្ធុវិទ្យាដោយមិនជ្រៀតជ្រែក) | ការប្រមូលសំណាកសម្រាប់ការសិក្សា DNA តាមរយៈវិធីដែលមិនធ្វើឱ្យសត្វមានរបួស ឈឺចាប់ ឬប៉ះពាល់ដល់អាយុជីវិត ដូចជាការរើសយករោមជ្រុះ លាមក ឬទឹកមាត់។ | ដូចជាការយកសក់ជ្រុះនៅលើអាវទៅពិនិត្យរក DNA ជាជាងការចាក់ម្ជុលបូមឈាមដែលធ្វើឱ្យឈឺចាប់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
