បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយភាពមិនច្បាស់លាស់ក្នុងការចាត់ថ្នាក់អំបូរប្រើសរមាំងនៅប្រទេសថៃ ជាពិសេសទីតាំងពង្សាវតារវិវត្តន៍ (Phylogenetic position) របស់សត្វប្រើសស្វា (Hog deer) រវាងពូជ Cervus និង Axis។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាបានប្រមូលសំណាកឈាមសត្វប្រើសរមាំងចំនួន ២៥ ក្បាល និងធ្វើការវិភាគលើលំដាប់នីក្លេអូទីតដើម្បីសាងសង់មែកធាងពង្សាវតារវិវត្តន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Neighbor-Joining (NJ) Analysis ការវិភាគដោយវិធីសាស្ត្រ Neighbor-Joining (NJ) |
ជាវិធីសាស្ត្រដែលដំណើរការលឿន និងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការគណនាចម្ងាយសែន (genetic distance) ដើម្បីបង្កើតមែកធាងពង្សាវតារវិវត្តន៍។ | ជួនកាលមិនអាចផ្តល់ភាពសុក្រឹតខ្ពស់ទេ ប្រសិនបើមានអត្រានៃការវិវត្តលឿនពេក ឬទិន្នន័យមានភាពស្មុគស្មាញខ្លាំង។ | ផ្តល់ការគាំទ្រ (bootstrap support) ៦៣% ដែលបង្ហាញថាសត្វប្រើសស្វា និងប្រើសអុចៗស្ថិតក្នុងក្រុមតែមួយ (Monophyletic group) នៃពូជ Axis។ |
| Maximum Parsimony (MP) Analysis ការវិភាគដោយវិធីសាស្ត្រ Maximum Parsimony (MP) |
ស្វែងរកមែកធាងដែលមានការផ្លាស់ប្តូរវិវត្តន៍តិចតួចបំផុត (fewest evolutionary changes) ដែលជួយបញ្ជាក់ពីទំនាក់ទំនងហ្សែនបានច្បាស់លាស់។ | ទាមទារពេលវេលាគណនាយូរជាង និងអាចផ្តល់លទ្ធផលមែកធាងច្រើនដែលមានពិន្ទុស្មើគ្នា (equally parsimonious trees) ដែលពិបាកក្នុងការសន្និដ្ឋាន។ | ផ្តល់ការគាំទ្រ (bootstrap support) ៦៧% ដោយគាំទ្រយ៉ាងរឹងមាំក្នុងការចាត់ថ្នាក់សត្វប្រើសស្វាទៅជា Axis porcinus។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុល (Molecular biology lab) កម្រិតស្តង់ដារ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យជីវពត៌មានវិទ្យា (Bioinformatics)។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើសំណាកសត្វដែលត្រូវបានចិញ្ចឹមនៅក្នុងសួនសត្វ និងមជ្ឈមណ្ឌលបង្កាត់ពូជចំនួន ៧ កន្លែងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយមិនមានសំណាកពីសត្វព្រៃរស់នៅក្នុងធម្មជាតិ (Wild populations) នោះទេ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ចំណុចនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ពីព្រោះសត្វប្រើសរមាំងព្រៃនៅតំបន់ឥណ្ឌូចិនអាចមានភាពចម្រុះនៃសែន (Genetic diversity) ខ្ពស់ជាង ឬមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីសត្វដែលចិញ្ចឹមក្នុងកសិដ្ឋាន ដែលទាមទារឱ្យមានការប្រៀបធៀបទិន្នន័យបន្ថែម។
វិធីសាស្ត្រកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងចាត់ថ្នាក់ពូជសត្វតាមរយៈការវិភាគហ្សែន PRKCI នេះ គឺមានសារៈប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការអភិរក្សសត្វព្រៃនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការធ្វើសមាហរណកម្មបច្ចេកទេសវិភាគ DNA នេះទៅក្នុងកម្មវិធីអភិរក្សនៅកម្ពុជា នឹងជួយលើកកម្ពស់ភាពសុក្រឹតខាងវិទ្យាសាស្ត្រ និងគាំទ្រដល់ការអនុវត្តច្បាប់ការពារសត្វព្រៃបានកាន់តែប្រសើរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Phylogenetic relationship (ទំនាក់ទំនងពង្សាវតារវិវត្តន៍) | ជាការសិក្សាអំពីប្រវត្តិ និងទំនាក់ទំនងនៃការវិវត្តរបស់ពូជសត្វ ឬរុក្ខជាតិពីដូនតារួមគ្នាតាមរយៈការប្រៀបធៀបលំដាប់ហ្សែន (DNA) ឬលក្ខណៈរូបរាងកាយ ដើម្បីរៀបចំប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់។ | ដូចជាការគូរគំនូសតារាងមែកធាងគ្រួសារ (Family Tree) ដើម្បីមើលថាអ្នកណាជាសាច់ញាតិជិតស្និទ្ធនឹងអ្នកណាតាមរយៈការពិនិត្យ DNA។ |
| PRKCI Intron (អាំងត្រុង PRKCI) | ជាផ្នែកមួយនៃហ្សែននៅក្នុងនុយក្លេអ៊ែរ DNA (Nuclear DNA) ដែលមិនមានតួនាទីក្នុងការផលិតប្រូតេអ៊ីនទេ។ ដោយសារវាមានអត្រានៃការផ្លាស់ប្តូរម៉្យូតេស៊ីន (Mutation) លឿន វាត្រូវបានគេប្រើជាសូចនាករ (Marker) ដ៏ល្អសម្រាប់វិភាគទំនាក់ទំនងវិវត្តន៍រវាងប្រភេទសត្វ។ | ប្រៀបដូចជាការរក្សាទុកកំណត់ត្រា ឬស្នាមម្រាមដៃចាស់ៗដែលជួយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រតាមដានប្រភពដើមរបស់សត្វ ទោះបីជាវាមិនបង្ហាញចេញជារូបរាងខាងក្រៅក៏ដោយ។ |
| Monophyletic (ម៉ូណូហ្វីឡេទិក / ក្រុមអំបូរតែមួយ) | ជាក្រុមនៃសារពាង្គកាយដែលរួមបញ្ចូលទាំងដូនតារួម និងកូនចៅទាំងអស់ដែលបានវិវត្តចេញពីដូនតានោះ ដោយមិនមានរាប់បញ្ចូលប្រភេទសត្វមកពីខ្សែស្រឡាយផ្សេងឡើយ ដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងពូជអម្បូរពិតប្រាកដ។ | ដូចជាការប្រមូលសមាជិកគ្រួសារទាំងអស់ដែលមានត្រកូលតែមួយ និងមានជីដូនជីតាតែមួយមករួមគ្នាក្នុងផ្ទះតែមួយ ដោយមិនមានអ្នកក្រៅចូលលាយឡំ។ |
| Homoplasy (ហូម៉ូផ្លាស៊ី / ភាពស្រដៀងគ្នាដោយចៃដន្យ) | ជាការវិវត្តនៃលក្ខណៈរូបរាង ឬអត្តចរិតស្រដៀងគ្នារវាងសត្វពីរប្រភេទផ្សេងគ្នា ដោយសារពួកវារស់នៅក្នុងបរិស្ថានស្រដៀងគ្នា (Convergent evolution) មិនមែនដោយសារពួកវាមានដូនតារួមគ្នានោះទេ។ | ដូចជាសត្វប្រចៀវ និងសត្វបក្សីដែលមានស្លាបសម្រាប់ហោះហើរដូចគ្នា ប៉ុន្តែពួកវាមិនមែនជាសាច់ញាតិនឹងគ្នានោះទេ។ |
| Neighbor-joining (NJ) (វិធីសាស្ត្រ Neighbor-joining) | ជាក្បួនដោះស្រាយគណិតវិទ្យាក្នុងការវិភាគជីវពត៌មានវិទ្យា (Bioinformatics) ដើម្បីសាងសង់មែកធាងពង្សាវតារ ដោយផ្អែកលើការគណនាចម្ងាយហ្សែន (Genetic distance) រវាងគូសត្វនីមួយៗ រួចចងក្រងពួកវាជាក្រុមៗ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់កម្មវិធីផែនទីដើម្បីវាស់ចម្ងាយផ្លូវរវាងទីក្រុងនានា រួចគូរភ្ជាប់ទីក្រុងណាដែលនៅជិតគ្នាជាងគេមុនគេ។ |
| Maximum parsimony (MP) (វិធីសាស្ត្រ Maximum parsimony) | ជាវិធីសាស្ត្រវិភាគក្នុងការស្វែងរកមែកធាងវិវត្តន៍ណាដែលទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរហ្សែនតិចតួចបំផុត ដោយសន្មតថាការវិវត្តតាមធម្មជាតិកើតឡើងដោយសាមញ្ញ និងប្រើជំហានតិចបំផុត។ | ដូចជាការជ្រើសរើសផ្លូវធ្វើដំណើរដែលខ្លី និងត្រង់ជាងគេបំផុត ដើម្បីទៅដល់គោលដៅ ដោយមិនបាច់វាងច្រើន។ |
| Synapomorphic / Synapomorphy (ស៊ីណាប៉ូម៉ូហ្វីក / លក្ខណៈរួមថ្មី) | ជាលក្ខណៈរូបរាង ឬបម្រែបម្រួលលំដាប់ហ្សែនថ្មីដែលត្រូវបានបន្តពូជពីដូនតារួមថ្មីៗ ទៅកាន់ក្រុមសត្វកូនចៅរបស់វា ដែលលក្ខណៈនេះជួយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របំបែកក្រុមសត្វនោះឱ្យដាច់ពីក្រុមផ្សេងទៀត។ | ដូចជាការរកឃើញថាបងប្អូនជីដូនមួយទាំងពីរនាក់មានភ្នែកពណ៌ខៀវដូចគ្នា ដែលទទួលបានពីជីដូនរបស់ពួកគេ ខណៈអ្នកផ្សេងក្នុងភូមិមិនមាន។ |
| Outgroup (ក្រុមក្រៅរង្វង់ / ក្រុមប្រៀបធៀប) | នៅក្នុងការវិភាគពង្សាវតារវិវត្តន៍ វាគឺជាប្រភេទសត្វដែលនៅក្រៅក្រុមសត្វដែលយើងកំពុងសិក្សា (Ingroups)។ វាត្រូវបានគេយកមកធ្វើជាឫសនៃមែកធាង (Tree rooting) ដើម្បីកំណត់ទិសដៅនៃការវិវត្ត និងធ្វើជាគោលប្រៀបធៀប។ | ដូចជាការអញ្ជើញអ្នកជិតខាងមកធ្វើជាសាក្សីក្នុងការបែងចែកទ្រព្យសម្បត្តិគ្រួសារ ដើម្បីឱ្យដឹងច្បាស់ថារបស់ណាជារបស់គ្រួសារពិតប្រាកដ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
