បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ ព្រឹត្តិបត្រនេះដោះស្រាយនូវតម្រូវការក្នុងការផ្សព្វផ្សាយពីវឌ្ឍនភាពវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យារបស់ប្រទេសវៀតណាម ទិសដៅគោលនយោបាយសម្រាប់ឆ្នាំ២០១៦ និងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការធ្វើសមាហរណកម្មអន្តរជាតិ ព្រមទាំងការពង្រឹងការស្រាវជ្រាវដើម្បីការពារអធិបតេយ្យភាពជាតិ។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការបោះពុម្ពផ្សាយនេះចងក្រងនូវបទសម្ភាសន៍ សេចក្តីសង្ខេបគោលនយោបាយ និងលទ្ធផលស្រាវជ្រាវលេចធ្លោលើមុខវិជ្ជាជាច្រើន រួមមានរូបវិទ្យា ជីវវិទ្យា និងវិទ្យាសាស្ត្រសមុទ្រ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះគូសបញ្ជាក់ពីវឌ្ឍនភាពផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យារបស់ប្រទេសវៀតណាម រួមមានការទទួលបានការទទួលស្គាល់ពីអន្តរជាតិ (ការបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលយូណេស្កូ) ការការពារអធិបតេយ្យភាពដែនសមុទ្រតាមរយៈវេទិកាវិទ្យាសាស្ត្រ និងការអនុវត្តការស្រាវជ្រាវជាក់ស្តែងក្នុងវិស័យវារីវប្បកម្ម វិទ្យាសាស្ត្រសម្ភារៈ និងការការពារបរិស្ថាន។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ការបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលយូណេស្កូ (Establishment of UNESCO Centers) | វៀតណាមបានទទួលជោគជ័យក្នុងការបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិប្រភេទទី២ ចំនួនពីរសម្រាប់មុខវិជ្ជាគណិតវិទ្យា និងរូបវិទ្យា ក្រោមការឧបត្ថម្ភពីយូណេស្កូ (UNESCO) ដើម្បីលើកកម្ពស់ការស្រាវជ្រាវ និងការបណ្តុះបណ្តាលថ្នាក់តំបន់។ | ត្រូវបានអនុម័តជាផ្លូវការដោយមហាសន្និបាតអង្គការយូណេស្កូ (UNESCO) នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៥ ដោយចាត់ទុកជាព្រឹត្តិការណ៍លេចធ្លោមួយក្នុងចំណោមព្រឹត្តិការណ៍កំពូលទាំង១០ ផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រប្រចាំឆ្នាំ។ |
| ការតស៊ូមតិប្រឆាំងផែនទីខុសច្បាប់ក្នុងឯកសារវិទ្យាសាស្ត្រ (Advocacy Against Illegal Maps in Science) | អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រវៀតណាមបានរួមគ្នាធ្វើការតវ៉ាដោយជោគជ័យប្រឆាំងនឹងការបញ្ចូលផែនទី 'បន្ទាត់ប្រាំបួនចំណុច (Nine-dash line)' របស់ប្រទេសចិននៅក្នុងទស្សនាវដ្តីវិទ្យាសាស្ត្រអន្តរជាតិធំៗ ដែលមិនមានការពាក់ព័ន្ធនឹងខ្លឹមសារស្រាវជ្រាវទាល់តែសោះ។ | ទស្សនាវដ្តី Science បានយល់ព្រមបោះពុម្ពអត្ថបទកង្វល់របស់អ្នកនិពន្ធវៀតណាមចំនួន ១៣ រូប ហើយទស្សនាវដ្តី Journal of Mammalogy បានលុបចោលផែនទីនេះចេញពីអត្ថបទរបស់ខ្លួនក្រោយមានការតវ៉ា។ |
| ជោគជ័យក្នុងការបង្កាត់ពូជសិប្បនិម្មិតកម្រិតខ្ពស់ (Success in Advanced Artificial Breeding) | ជាលើកដំបូងដែលអ្នកស្រាវជ្រាវវៀតណាមទទួលបានជោគជ័យក្នុងការបង្កាត់ពូជ និងចិញ្ចឹមខ្យងសមុទ្រប្រភេទ 'ngán' (Austriella corrugata) ដែលជាប្រភេទសត្វកម្រនិងមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់។ | គម្រោងនេះបានផលិតកូនខ្យងពូជកម្រិត II ជាង ២០០០ ក្បាល (ទំហំ ៧-៨ មីលីម៉ែត្រ) សម្រាប់យកទៅចិញ្ចឹមសាកល្បងនៅក្នុងបរិស្ថានធម្មជាតិនៃខេត្ត Quang Ninh។ |
| ការបង្កើតប្រូបាយអូទិកសម្រាប់ការចិញ្ចឹមសត្វ (Development of Probiotics for Animal Husbandry) | ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវបានបង្កើតដោយជោគជ័យនូវផលិតផលជីវសាស្ត្រប្រូបាយអូទិក Sagi Bio-1 ដើម្បីកាត់បន្ថយក្លិនស្អុយ និងឧស្ម័នពុលនៅក្នុងកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមបក្សី ជួយលើកកម្ពស់អនាម័យបរិស្ថាន។ | លទ្ធផលបង្ហាញថាវាអាចកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់កម្រាលទ្រនាប់បាន ៥០% ទប់ស្កាត់ការលូតលាស់នៃបាក់តេរីបង្កជំងឺបាន ៦០% និងរក្សាដង់ស៊ីតេអតិសុខុមប្រាណដែលមានប្រយោជន៍ដល់កម្រិត ១០^៨ CFU/ml។ |
របាយការណ៍នេះផ្តោតសំខាន់លើការអំពាវនាវឱ្យមានការបង្កើនការវិនិយោគជាយុទ្ធសាស្ត្រលើវិទ្យាសាស្ត្រមូលដ្ឋាន ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស្រាវជ្រាវ និងការតភ្ជាប់រវាងអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនិងការការពារផលប្រយោជន៍ជាតិ។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | បង្កើនការវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងឧបករណ៍សម្រាប់ស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រសមុទ្រ ដូចជាការសាងសង់នាវាស្រាវជ្រាវទំនើបៗ និងមន្ទីរពិសោធន៍ស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ | ខ្ពស់ (High) |
| អ្នកស្រាវជ្រាវ និងវិទ្យាស្ថានជាតិ (Researchers and National Institutes) | ត្រូវមានភាពសកម្មក្នុងការតាមដាន វាយតម្លៃ និងតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការបញ្ចូលព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រនយោបាយមិនពិត (ការគំរាមកំហែងអធិបតេយ្យភាព) នៅក្នុងការបោះពុម្ពផ្សាយវិទ្យាសាស្ត្រអន្តរជាតិ។ | ខ្ពស់ (High) |
| កសិករ និងវិស័យឯកជន (Farmers and Private Sector) | សហការទទួលយកបច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្ត្រថ្មីៗ (ដូចជាថ្នាំ Sagi Bio-1 និងបច្ចេកទេសវារីវប្បកម្មទំនើប) មកប្រើប្រាស់ក្នុងការអនុវត្តកសិកម្ម ដើម្បីកាត់បន្ថយការបំពុលបរិស្ថាន និងបង្កើនប្រាក់ចំណូល។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះវាបង្ហាញពីគំរូជោគជ័យរបស់ប្រទេសជិតខាងក្នុងការប្រើប្រាស់ការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាជាក់ស្តែង ការគ្រប់គ្រងបរិស្ថាន និងការទូតវិទ្យាសាស្ត្រ។ កម្ពុជាអាចរៀនសូត្រពីការអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកវិទ្យាកសិកម្ម និងគោលនយោបាយគាំទ្រអ្នកស្រាវជ្រាវ ដើម្បីអនុវត្តក្នុងបរិបទរបស់ខ្លួន។
ការវិនិយោគជាយុទ្ធសាស្ត្រលើការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រមូលដ្ឋាន និងការតភ្ជាប់លទ្ធផលស្រាវជ្រាវទៅនឹងតម្រូវការអាទិភាពជាតិ (សន្តិសុខស្បៀង បរិស្ថាន សេដ្ឋកិច្ច) គឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់ឆ្ពោះទៅរកការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព និងឯករាជ្យភាពផ្នែកបច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់កម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| UNESCO Category 2 Center | មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវនិងបណ្តុះបណ្តាលដែលត្រូវបានបង្កើតឡើង និងផ្តល់ថវិកាដោយប្រទេសសមាជិកផ្ទាល់ ប៉ុន្តែទទួលបានការគាំទ្រផ្នែកបច្ចេកទេស និងមានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការកម្មវិធីជាមួយអង្គការយូណេស្កូ (UNESCO) ដើម្បីបម្រើដល់ការអភិវឌ្ឍក្នុងតំបន់ និងអន្តរជាតិ។ | ដូចជាសាលាអន្តរជាតិមួយដែលរដ្ឋាភិបាលជាអ្នកសាងសង់និងចេញលុយ តែអង្គការយូណេស្កូជាអ្នកជួយរៀបចំកម្មវិធីសិក្សាដើម្បីទាក់ទាញអ្នកស្រាវជ្រាវក្នុងតំបន់ឱ្យមកសិក្សា។ |
| Nine-dash line | ជាខ្សែបន្ទាត់ទាមទារអធិបតេយ្យភាពដែនសមុទ្រដោយឯកតោភាគី និងខុសច្បាប់អន្តរជាតិរបស់ប្រទេសចិន ដែលគ្របដណ្តប់ស្ទើរតែទាំងស្រុងលើតំបន់សមុទ្រចិនខាងត្បូង ដោយរំលោភលើតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ (EEZ) របស់ប្រទេសដទៃ។ នៅក្នុងរបាយការណ៍នេះ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រវៀតណាមបានតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការលួចបញ្ចូលផែនទីនេះក្នុងឯកសារស្រាវជ្រាវអន្តរជាតិ។ | ដូចជាការដែលអ្នកជិតខាងម្នាក់គូសបន្ទាត់លើដីឡូត៍របស់អ្នកភូមិផ្សេងទៀត ហើយប្រកាសថានេះជាដីរបស់ខ្លួនដោយគ្មានច្បាប់ទម្លាប់ត្រឹមត្រូវ។ |
| Impact Factor (IF) | រង្វាស់មួយដែលប្រើដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតឥទ្ធិពល ឬគុណភាពរបស់ទស្សនាវដ្តីវិទ្យាសាស្ត្រ ដោយគណនាផ្អែកលើចំនួនដងជាមធ្យមដែលអត្ថបទនៅក្នុងទស្សនាវដ្តីនោះត្រូវបានគេយកទៅយោង (Citation) នៅក្នុងការស្រាវជ្រាវបន្តបន្ទាប់ក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ។ | ដូចជារង្វាស់ប្រជាប្រិយភាពរបស់តារានៅលើបណ្តាញសង្គម បើទស្សនាវដ្តីណាមានអ្នកយកអត្ថបទទៅយោងច្រើន នោះមានន័យថាវាមានឥទ្ធិពល និងគុណភាពខ្ពស់។ |
| Graphene | ជាទម្រង់មួយនៃសារធាតុកាបូនដែលមានកម្រាស់ត្រឹមតែមួយអាតូម (ស្តើងបំផុត) ប៉ុន្តែមានភាពរឹងមាំខ្លាំង ចម្លងអគ្គិសនី និងកម្តៅបានយ៉ាងល្អឥតខ្ចោះ។ វាត្រូវបានចាត់ទុកជា «សម្ភារៈនៃអនាគត» សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងបច្ចេកវិទ្យាអេឡិចត្រូនិកទំនើប និងថាមពល។ | ដូចជាស្រទាប់ស្តើងបំផុតនៃស្នូលខ្មៅដៃដែលយើងសរសេរ តែវាមានភាពរឹងមាំជាងដែកថែប និងអាចចម្លងអគ្គិសនីបានលឿនជាងស្ពាន់ទៅទៀត។ |
| Artificial breeding | បច្ចេកទេសវារីវប្បកម្មដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជួយជំរុញឱ្យសត្វពូជ (ដូចជាខ្យងសមុទ្រ ឬត្រី) អាចបង្កាត់ពូជ និងពងកូននៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ឬអាងចិញ្ចឹម ដោយគ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាព និងបរិស្ថាន ដើម្បីធានាបាននូវបរិមាណកូនពូជច្រើននិងមានសុខភាពល្អសម្រាប់ការចិញ្ចឹមជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្ម។ | ដូចជាការធ្វើកូនតេស្ត (IVF) សម្រាប់សត្វ ដើម្បីធានាថាពួកវាអាចបង្កើតកូនបានច្រើន និងមានសុវត្ថិភាព ជំនួសឱ្យការរង់ចាំការបង្កាត់ពូជតាមធម្មជាតិ។ |
| Probiotics (Biological products) | ការប្រើប្រាស់បណ្តុំអតិសុខុមប្រាណដែលមានប្រយោជន៍ (បាក់តេរីល្អ) ដើម្បីជួយបំបែកសារធាតុសរីរាង្គ កាត់បន្ថយឧស្ម័នពុល (ដូចជាអាម៉ូញាក់) បំបាត់ក្លិនស្អុយ និងទប់ស្កាត់ការលូតលាស់នៃបាក់តេរីបង្កជំងឺនៅក្នុងកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមសត្វ។ | ដូចជាការផឹកយ៉ាអួរដែលមានបាក់តេរីល្អដើម្បីជួយរំលាយអាហារក្នុងក្រពះ តែនេះគឺជាការយកបាក់តេរីល្អទៅបាញ់ក្នុងកសិដ្ឋានដើម្បីបំបាត់ក្លិនលាមកសត្វ និងសម្លាប់មេរោគ។ |
| Exclusive Economic Zone (EEZ) | តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ ដែលជាតំបន់សមុទ្រលាតសន្ធឹងរហូតដល់ ២០០ ម៉ាយល៍ (៣៧០ គីឡូម៉ែត្រ) ពីឆ្នេរសមុទ្រនៃរដ្ឋមួយ ដែលរដ្ឋនោះមានសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពក្នុងការរុករក ធ្វើអាជីវកម្ម និងគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ (ដូចជាត្រី ឬប្រេង) យោងតាមច្បាប់សមុទ្រអន្តរជាតិ (UNCLOS)។ | ដូចជារបងសមុទ្រស្របច្បាប់របស់ប្រទេសមួយ ដែលអ្នកដទៃអាចបើកទូកឆ្លងកាត់បាន តែមិនអាចមកនេសាទ ឬខួងយកប្រេងដោយគ្មានការអនុញ្ញាតបានឡើយ។ |
| Basic Research | ការសិក្សាស្រាវជ្រាវបែបវិទ្យាសាស្ត្រដែលធ្វើឡើងដើម្បីស្វែងយល់ពីគោលការណ៍ ទ្រឹស្តី ឬបាតុភូតធម្មជាតិថ្មីៗ ដោយមិនទាន់គិតដល់ការយកទៅអនុវត្តជាក់ស្តែងភ្លាមៗឡើយ ដែលជាគ្រឹះដ៏សំខាន់សម្រាប់ការបង្កើតថ្មី (Applied Research) នាពេលអនាគត។ | ដូចជាការរៀននិងស្វែងយល់ពីច្បាប់រូបវិទ្យាអំពីទំនាញផែនដី ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះជាមុនសិន មុននឹងឈានទៅដល់ការអាចច្នៃបង្កើតយន្តហោះបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
