បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ សៀវភៅនេះពិភាក្សាអំពីបញ្ហាប្រឈម និងឱកាសដែលកើតចេញពីបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មលើកទី៤ ដែលកំពុងផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅ ធ្វើការ និងទំនាក់ទំនងរបស់មនុស្សជាតិទូទាំងសកលលោក។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ អត្ថបទនេះវិភាគលើកត្តាជំរុញធំៗនៃបច្ចេកវិទ្យា និងវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់របស់វាតាមរយៈទិន្នន័យ និងការស្ទង់មតិរបស់វេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក (World Economic Forum)។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញថាបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មលើកទី៤ កំពុងផ្លាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងជីវិតមនុស្សយ៉ាងស៊ីជម្រៅ តាមរយៈការរួមបញ្ចូលគ្នានៃបច្ចេកវិទ្យារូបវន្ត ឌីជីថល និងជីវសាស្ត្រ។ ល្បឿន ទំហំ និងផលប៉ះពាល់ជាប្រព័ន្ធនៃការផ្លាស់ប្តូរនេះគឺលឿនជាងបដិវត្តន៍មុនៗ ដែលទាមទារឱ្យមានការបន្សាំជាបន្ទាន់។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| បញ្ញាសិប្បនិម្មិត និងស្វ័យប្រវត្តិកម្ម (AI and Automation) | ការងារជាច្រើនជាពិសេសកិច្ចការដែលធ្វើឡើងដដែលៗ នឹងត្រូវជំនួសដោយម៉ាស៊ីននិងកុំព្យូទ័រ ដែលទោះបីជាវាជួយបង្កើនផលិតភាព ប៉ុន្តែអាចរំខានយ៉ាងខ្លាំងដល់ទីផ្សារការងារ។ | ការសិក្សារបស់សាកលវិទ្យាល័យ Oxford (Carl Benedikt Frey និង Michael Osborne) បង្ហាញថា ៤៧% នៃការងារនៅសហរដ្ឋអាមេរិកអាចប្រឈមនឹងហានិភ័យនៃការធ្វើស្វ័យប្រវត្តិកម្មក្នុងរយៈពេល១០ ទៅ ២០ឆ្នាំខាងមុខ។ |
| សេដ្ឋកិច្ចលើវេទិកា និងតាមតម្រូវការ (Platform and On-Demand Economy) | ក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាកំពុងផ្លាស់ប្តូរទម្រង់អាជីវកម្មប្រពៃណី តាមរយៈការផ្តល់សេវាកម្មដោយមិនចាំបាច់មានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិលើទ្រព្យសកម្មរូបវន្តច្រើន និងកំពុងផ្លាស់ប្តូរទំនាក់ទំនងការងារទៅជាលក្ខណៈបណ្ដោះអាសន្ន។ | ក្រុមហ៊ុន Uber ដែលជាក្រុមហ៊ុនតាក់ស៊ីធំជាងគេមិនមានរថយន្តផ្ទាល់ខ្លួន និង Airbnb ដែលជាក្រុមហ៊ុនផ្តល់សេវាកម្មស្នាក់នៅធំជាងគេមិនមានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិលើសណ្ឋាគារណាមួយឡើយ ប៉ុន្តែទទួលបានចំណូលនិងទំហំទីផ្សារយ៉ាងធំធេង។ |
| បម្រែបម្រួលប្រព័ន្ធអភិបាលកិច្ច (Governance System Shift) | រដ្ឋាភិបាលប្រឈមមុខនឹងសម្ពាធយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការរៀបចំគោលនយោបាយឱ្យទាន់ល្បឿននៃការផ្លាស់ប្តូរបច្ចេកវិទ្យា ដែលទាមទារឱ្យមានប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងដែលបត់បែនរហ័ស (Agile Governance) ជាជាងរចនាសម្ព័ន្ធការិយាធិបតេយ្យបែបចាស់។ | បច្ចេកវិទ្យាដូចជា Blockchain និងរូបិយប័ណ្ណឌីជីថល (Bitcoin) កំពុងដំណើរការដោយគ្មានការគ្រប់គ្រងពីធនាគារកណ្តាល ដែលបច្ចុប្បន្ន Bitcoin មានតម្លៃមូលធននីយកម្មរាប់ពាន់លានដុល្លារក្នុងទីផ្សារ។ |
| ចំណុចរបត់បច្ចេកវិទ្យា (Technological Tipping Points) | បច្ចេកវិទ្យាទំនើបៗជាច្រើននឹងឈានដល់ចំណុចកំពូលនៃការប្រើប្រាស់ទូទៅក្នុងសង្គមក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លីខាងមុខ។ | ការស្ទង់មតិរបស់វេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកលើថ្នាក់ដឹកនាំ ៨០០ នាក់ បង្ហាញថា ត្រឹមឆ្នាំ ២០២៥ មនុស្ស ៩០% នឹងមានស្មាតហ្វូន ហើយ ១០% នៃរថយន្តនៅអាមេរិកនឹងជារថយន្តបើកបរដោយស្វ័យប្រវត្តិ (Driverless cars)។ |
របាយការណ៍នេះបានផ្តល់ជាអនុសាសន៍ឱ្យគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ត្រូវមានការយល់ដឹង បត់បែន និងសហការគ្នាដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ និងកាត់បន្ថយហានិភ័យពីបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មលើកទី៤។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | ត្រូវអនុវត្តវិធីសាស្ត្រ "អភិបាលកិច្ចបត់បែនរហ័ស (Agile Governance)" ដោយធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពច្បាប់ និងបទប្បញ្ញត្តិឲ្យទាន់ការវិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យា ដោយមានការចូលរួមពីពលរដ្ឋនិងវិស័យឯកជន។ | ខ្ពស់ (High) |
| វិស័យឯកជន (Private Sector) | ផ្លាស់ប្តូរគំរូអាជីវកម្មឱ្យមានភាពបត់បែន ផ្តោតលើទិន្នន័យ (Data-driven) និងសហការគ្នាសាងសង់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនវានុវត្តន៍ ព្រមទាំងបណ្តុះបណ្តាលបុគ្គលិកឡើងវិញ (Reskilling)។ | ខ្ពស់ (High) |
| គ្រឹះស្ថានអប់រំ និងបណ្តុះបណ្តាល (Educational Institutions) | កែទម្រង់កម្មវិធីសិក្សាដោយផ្តោតលើជំនាញសតវត្សរ៍ទី២១ ដូចជា ការដោះស្រាយបញ្ហាស្មុគស្មាញ (Complex Problem Solving) ការរិះគិតពិចារណា និងបញ្ញាស្មារតី (Emotional Intelligence) ជាជាងជំនាញដែលម៉ាស៊ីនអាចធ្វើបាន។ | ខ្ពស់ (High) |
| អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល (NGOs) និងសង្គមស៊ីវិល (Civil Society) | ចូលរួមតស៊ូមតិនិងត្រួតពិនិត្យលើបញ្ហាសីលធម៌ ឯកជនភាពទិន្នន័យ (Data Privacy) និងវិសមភាពសង្គម ដើម្បីធានាថាការអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យាបម្រើផលប្រយោជន៍ប្រជាជនទូទៅ។ | មធ្យម (Medium) |
សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា បដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មទី៤ គឺជាឱកាសមាសសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍលោតផ្លោះ (Leapfrogging) លើវិស័យសេដ្ឋកិច្ច។ ទោះយ៉ាងណា វាក៏នាំមកនូវការគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់កម្លាំងពលកម្មដែលមានជំនាញទាប និងឧស្សាហកម្មអតិពលកម្ម (Labor-intensive industries) ដែលសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាកំពុងពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងនាពេលបច្ចុប្បន្ន ប្រសិនបើមិនមានការរៀបចំខ្លួនបានល្អ។
កម្ពុជាត្រូវតែពន្លឿនការផ្លាស់ប្តូរឌីជីថល ការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការវិនិយោគលើធនធានមនុស្ស ជាពិសេសលើវិស័យអប់រំនិងបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេស ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ និងបញ្ចៀសពីការធ្លាក់ចុះនៃសមត្ថភាពប្រកួតប្រជែងនៅក្នុងបរិបទនៃសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលសកល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Fourth Industrial Revolution (4IR) | វដ្តនៃការផ្លាស់ប្តូរឧស្សាហកម្មជាសកលដែលកំណត់ដោយការលាយបញ្ចូលគ្នានៃបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល រូបវន្ត និងជីវសាស្ត្រ ដែលជះឥទ្ធិពលយ៉ាងស៊ីជម្រៅដល់ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច ការងារ និងរចនាសម្ព័ន្ធសង្គមក្នុងល្បឿនយ៉ាងលឿនបំផុត។ | ដូចជាការយកកុំព្យូទ័រ មនុស្សយន្ត និងជីវសាស្ត្រមកបញ្ចូលគ្នាដើម្បីបង្កើតពិភពលោកថ្មីមួយដែលអ្វីៗមានភាពឆ្លាតវៃជាងមុនឆ្ងាយ។ |
| Internet of Things (IoT) | បណ្តាញនៃឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ យានយន្ត ឬសម្ភារៈផ្សេងៗដែលភ្ជាប់ជាមួយសេនស័រ (Sensors) និងប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត ដើម្បីអាចបញ្ជូន ទទួលទិន្នន័យ និងធ្វើការវិភាគពីគ្នាទៅវិញទៅមកដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ | ដូចជាការធ្វើឲ្យរបស់របរប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះ (ឧទាហរណ៍ ទូរទឹកកក ឬអំពូលភ្លើង) អាចនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នានិងបញ្ជាបានពីចម្ងាយតាមរយៈទូរស័ព្ទដៃ។ |
| Artificial Intelligence (AI) | សមត្ថភាពនៃកម្មវិធីកុំព្យូទ័រក្នុងការត្រាប់តាមការគិតរបស់មនុស្ស ដូចជាការរៀនសូត្រ ការដោះស្រាយបញ្ហា ការស្គាល់ភាសា និងការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តដ៏ស្មុគស្មាញដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដោយពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យធំ (Big Data)។ | ដូចជាការបង្រៀនកុំព្យូទ័រឲ្យមានខួរក្បាលចេះគិត វិភាគ និងសម្រេចចិត្តដោយខ្លួនឯងដូចមនុស្សអញ្ចឹងដែរ។ |
| Blockchain | ប្រព័ន្ធកត់ត្រាទិន្នន័យប្រតិបត្តិការឌីជីថលបែបវិមជ្ឈការ (Decentralized) ដែលមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់ តម្លាភាព និងមិនអាចកែប្រែបាន ដោយមិនចាំបាច់មានស្ថាប័នកណ្តាល (ដូចជាធនាគារកណ្តាល) ធ្វើជាអន្តរការីក្នុងការផ្ទៀងផ្ទាត់ឡើយ។ | ដូចជាសៀវភៅបញ្ជីគណនេយ្យរួមមួយដែលបើកចំហរឲ្យមនុស្សគ្រប់គ្នាអាចមើលឃើញ ប៉ុន្តែគ្មាននរណាម្នាក់អាចលួចកែតួលេខចាស់បានឡើយ។ |
| Agile Governance | វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋាភិបាលដែលមានភាពបត់បែន ឆ្លើយតបរហ័ស និងអាចសម្របខ្លួនបានទាន់ពេលវេលាទៅនឹងការផ្លាស់ប្តូរនៃបច្ចេកវិទ្យាទំនើប ដើម្បីតាក់តែងគោលនយោបាយកាត់បន្ថយហានិភ័យដោយមិនរារាំងនវានុវត្តន៍។ | ដូចជារដ្ឋាភិបាលដើរតួជាក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យា ដែលចេះកែសម្រួលច្បាប់និងសេវាកម្មបានរហ័សទាន់ចិត្តតាមស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៃសង្គម។ |
| On-Demand Economy | ទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចដែលពឹងផ្អែកលើបច្ចេកវិទ្យានិងវេទិកាឌីជីថល (Platform) ក្នុងការផ្គូផ្គងអ្នកផ្តល់សេវាកម្មដោយផ្ទាល់ទៅកាន់អ្នកប្រើប្រាស់ភ្លាមៗនៅពេលមានតម្រូវការ ដូចជាសេវាកម្មហៅតាក់ស៊ីទូរស័ព្ទ ឬសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនអាហារ។ | ដូចជាសេដ្ឋកិច្ចដែលយើងគ្រាន់តែចុចទូរស័ព្ទបញ្ជា នោះរបស់របរឬសេវាកម្មនឹងរត់មកបម្រើយើងដល់មុខផ្ទះភ្លាមៗ។ |
| Human Cloud / Precariat | ក្រុមពលកម្មដែលធ្វើការតាមរយៈប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិតជាលក្ខណៈកិច្ចសន្យាខ្លីៗ (Freelance/Gig) ដែលផ្តល់នូវភាពបត់បែនខ្ពស់ ប៉ុន្តែមិនទទួលបានស្ថិរភាពការងារ អត្ថប្រយោជន៍សង្គម ឬការធានារ៉ាប់រងសុខភាពដូចបុគ្គលិកពេញម៉ោងឡើយ។ | ដូចជាកម្មករស៊ីឈ្នួលម៉ៅការតាមអនឡាញ ដែលធ្វើការងារឲ្យក្រុមហ៊ុនច្រើនតែគ្មានក្រុមហ៊ុនណាមួយផ្តល់ប្រាក់ខែថេរ ឬធានារ៉ាប់រងឲ្យពួកគេឡើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
