បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការគ្រប់គ្រងសំណល់ធាងដូងប្រេងទទេ (EFB) ដោយវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងប្រាក់ចំណេញសេដ្ឋកិច្ចនៃការផលិតជីវឥន្ធនៈតាមរយៈដំណើរការបំបែកដោយកម្តៅលឿន (fast pyrolysis)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រដើម្បីធ្វើគំរូ និងស្វែងរកចំណុចប្រសើរបំផុតនៃដំណើរការផលិតថាមពល ដោយថ្លឹងថ្លែងរវាងសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិស្ថាន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Base Case EFB Pyrolysis Power Plant រោងចក្រថាមពលបំបែកដោយកម្តៅធាងដូងប្រេង (ករណីមូលដ្ឋាន) |
អាចផលិតផលិតផលមានតម្លៃ (សាំង ម៉ាស៊ូត និងអគ្គិសនី) និងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់បានច្រើនបើធៀបនឹងការចាក់ចោលនៅទីលានចាក់សំរាម។ | ទទួលបានប្រាក់ចំណេញ និងប្រសិទ្ធភាពកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ន CO2 តិចជាងករណីដែលបានធ្វើឱ្យប្រសើររួច (Optimized cases)។ | NPV = $១២.២៥៥ លាន, ការបញ្ចេញ CO2 = ៥៩ ២៤០ តោន/ឆ្នាំ |
| Maximum NPV Optimization (MO-TLBO) ការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងដើម្បីតម្លៃបច្ចុប្បន្នសុទ្ធអតិបរមា |
ទទួលបានប្រាក់ចំណេញខ្ពស់បំផុត ដោយកើនឡើងប្រមាណ ១៦.១៤% ធៀបនឹងករណីមូលដ្ឋាន។ | បញ្ចេញឧស្ម័ន CO2 ច្រើនជាងគេបន្តិចក្នុងចំណោមករណី Pyrolysis ដោយសារតម្រូវការប្រើប្រាស់ថាមពលខ្ពស់នៅក្នុងដំណើរការកែច្នៃ។ | NPV = $១៤.២៣៣ លាន, ការបញ្ចេញ CO2 = ៥៩ ៧៥៥ តោន/ឆ្នាំ |
| Minimum CO2 Emission Optimization (MO-TLBO) ការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងដើម្បីកាត់បន្ថយការបញ្ចេញ CO2 ទាបបំផុត |
មានផលប៉ះពាល់បរិស្ថានតិចបំផុតក្នុងចំណោមប្រតិបត្តិការរោងចក្រ ដោយកាត់បន្ថយការបញ្ចេញ CO2 បាន ១.៦៥% ធៀបនឹងករណីមូលដ្ឋាន។ | ទទួលបានប្រាក់ចំណេញទាបបំផុត (NPV ថយចុះ ១៥.៦៣%) និងទាមទារទំហំឧបករណ៍ធំជាងមុន ដែលធ្វើឱ្យចំណាយដើមទុន (CAPEX) កើនឡើង។ | NPV = $១២.០០៨ លាន, ការបញ្ចេញ CO2 = ៥៨ ៧៧០ តោន/ឆ្នាំ |
| Direct Combustion ការដុតបញ្ចេញកម្តៅផ្ទាល់ |
មានបរិមាណភាយឧស្ម័នសមមូល CO2 ទាបជាងដំណើរការ Pyrolysis បន្តិច (៥៥ ០៥៤ តោន/ឆ្នាំ)។ | មិនអាចបង្កើតផលិតផលជីវឥន្ធនៈមានតម្លៃបន្ថែមបាន និងបង្កផលប៉ះពាល់បរិស្ថានដោយសារការបញ្ចេញភាគល្អិត (Particulate emissions)។ | ការបញ្ចេញ CO2 = ៥៥ ០៥៤ តោន/ឆ្នាំ |
| EFB Field Abandonment / Landfill ការបោះចោលធាងដូងប្រេងនៅទីលានចាក់សំរាម |
មិនមានការវិនិយោគដើមទុន ឬការចំណាយប្រតិបត្តិការក្នុងការកែច្នៃ។ | បង្កផលប៉ះពាល់បរិស្ថានធ្ងន់ធ្ងរបំផុតតាមរយៈការភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងមិនទទួលបានប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច ឬថាមពល។ | ការបញ្ចេញ CO2 = ១១៤ ៥៧២ តោន/ឆ្នាំ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍កុំព្យូទ័រ និងកម្មវិធីជំនាញកម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការធ្វើគំរូ និងការគណនាស្វែងរកចំណុចប្រសើរបំផុត (Optimization) នៃដំណើរការគីមី។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យសំណល់ធាងដូងប្រេង (EFB) ដែលប្រមូលបានពីរោងចក្រនៅខេត្ត Chonburi ប្រទេសថៃ និងប៉ាន់ស្មានការចំណាយលើបរិក្ខារដោយផ្អែកលើតម្លៃមធ្យមសកលក្នុងសៀវភៅស្តង់ដារ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា សមាសធាតុគីមីនៃសំណល់កសិកម្ម និងតម្លៃប្រតិបត្តិការ (ឧទាហរណ៍៖ កម្លាំងពលកម្ម តម្លៃថាមពល) អាចមានភាពខុសគ្នា។ ដូច្នេះ ការអនុវត្តគម្រោងនេះទាមទារការកែសម្រួលទិន្នន័យឱ្យស្របតាមបរិបទកម្ពុជា។
បច្ចេកវិទ្យា និងវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាសំណល់កសិកម្ម ព្រមទាំងជួយជំរុញការផលិតថាមពលកកើតឡើងវិញ។
ជារួម ការប្រើប្រាស់ក្បួនដោះស្រាយវិភាគពហុគោលបំណង អាចជួយអ្នកវិនិយោគនៅកម្ពុជារចនារោងចក្រថាមពលកសិកម្មដែលផ្តល់ទាំងប្រាក់ចំណេញខ្ពស់ និងស្របតាមស្តង់ដារបរិស្ថានអន្តរជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Pyrolysis (ការបំបែកដោយកម្តៅ / ភីរ៉ូលីស៊ីស) | ដំណើរការបំបែកសមាសធាតុគីមីនៃសារធាតុសរីរាង្គ (ដូចជាជីវម៉ាស់) ដោយប្រើកម្តៅខ្លាំងក្នុងស្ថានភាពដែលគ្មានអុកស៊ីហ្សែនទាល់តែសោះ ដើម្បីបំប្លែងវាទៅជាឧស្ម័ន ប្រេងជីវសាស្ត្រ (bio-oil) និងធ្យូងជីវសាស្ត្រ (biochar)។ | ដូចជាការដុតអុសក្នុងឡបិទជិតមិនឱ្យមានខ្យល់ចូល ដែលធ្វើឱ្យអុសមិនឆេះក្លាយជាផេះ ប៉ុន្តែប្រែជាធ្យូង និងបញ្ចេញជាតិប្រេងឬឧស្ម័នជំនួសវិញ។ |
| Empty fruit bunches (ធាងដូងប្រេងទទេ) | កាកសំណល់ជីវម៉ាស់ប្រភេទលីកណូសែលុយឡូស (Lignocellulose) ដែលនៅសល់ពីការបាច់យកផ្លែដូងប្រេងចេញពីរោងចក្រកិនប្រេង ដែលវាសម្បូរទៅដោយសែលុយឡូស ហេមីសែលុយឡូស និងលីកនីន ស័ក្តិសមសម្រាប់កែច្នៃជាថាមពល។ | ដូចជាស្នូលពោតដែលគេបេះគ្រាប់ចេញអស់ ហើយនៅសល់តែស្នូលទទេដែលអាចយកទៅដុតជាប្រភពថាមពលបាន។ |
| Teaching-learning-based optimization (ក្បួនដោះស្រាយការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងផ្អែកលើការបង្រៀន-ការរៀន) | ក្បួនដោះស្រាយគណិតវិទ្យា (Algorithm) បែបបញ្ញាសិប្បនិម្មិតដែលយកគំរូតាមដំណើរការបង្រៀននិងរៀននៅក្នុងថ្នាក់រៀន ដើម្បីស្វែងរកចម្លើយ ឬលក្ខខណ្ឌប្រតិបត្តិការដែលល្អបំផុត (Optimization) សម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាវិស្វកម្មស្មុគស្មាញ។ | ដូចជាសិស្សក្នុងថ្នាក់រៀនដែលខិតខំរៀនពីគ្រូផង និងរៀនពីមិត្តភក្តិផង ដើម្បីកែលម្អខ្លួនឯងឱ្យទទួលបានពិន្ទុប្រឡងខ្ពស់បំផុត។ |
| Aspen Plus (កម្មវិធីអាស្ពែនផ្លើស) | កម្មវិធីកុំព្យូទ័រជំនាញសម្រាប់វិស្វកម្មគីមី ដែលប្រើដើម្បីធ្វើគំរូ ត្រាប់តាម (Simulate) និងគណនាដំណើរការផលិតកម្មគីមីស្មុគស្មាញ រួមទាំងប្រតិកម្មកម្តៅ ការប្រើប្រាស់ថាមពល និងទិន្នផល ដោយមិនបាច់ធ្វើការពិសោធន៍ផ្ទាល់។ | ដូចជាហ្គេមសាងសង់រោងចក្រក្នុងកុំព្យូទ័រ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យវិស្វករសាកល្បងដំណើរការរោងចក្រពិតប្រាកដមុននឹងចំណាយលុយសាងសង់មែនទែន។ |
| Net present value (តម្លៃបច្ចុប្បន្នសុទ្ធ / NPV) | រង្វាស់សេដ្ឋកិច្ចដែលគណនាពីផលសងរវាងតម្លៃបច្ចុប្បន្ននៃចំណូលសាច់ប្រាក់រំពឹងទុក និងចំណាយដើមទុនពេញមួយអាយុកាលគម្រោង ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើគម្រោងវិនិយោគមួយនឹងទទួលបានប្រាក់ចំណេញឬអត់។ | ដូចជាការគិតលុយចំណេញដកដើមចេញ ដោយគិតទាំងការធ្លាក់ចុះតម្លៃលុយនៅថ្ងៃអនាគត ដើម្បីដឹងប្រាកដថាតើយើងគួររកស៊ីមុខរបរហ្នឹងឬអត់។ |
| Bio-oil upgrading (ការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវគុណភាពប្រេងជីវសាស្ត្រ) | ដំណើរការគីមីបន្តបន្ទាប់ (ដូចជា Hydrotreating និង Hydrocracking) ដើម្បីកាត់បន្ថយបរិមាណអុកស៊ីហ្សែន និងបន្ថែមអ៊ីដ្រូសែនក្នុងប្រេងជីវសាស្ត្រ ធ្វើឱ្យវាមានស្ថិរភាព និងគុណភាពខ្ពស់អាចប្រើជាឥន្ធនៈម៉ាស៊ូត ឬសាំងពិតប្រាកដបាន។ | ដូចជាការយកទឹកត្នោតជូរដែលឆាប់ខូចនិងមានគុណភាពទាប ទៅចម្រាញ់កែច្នៃបន្តរហូតក្លាយជាស្រាដែលមានគុណភាពខ្ពស់និងទុកបានយូរ។ |
| Multi-objective optimization (ការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងពហុគោលបំណង) | ដំណើរការគណិតវិទ្យាក្នុងការស្វែងរកចំណុចតុល្យភាពល្អបំផុត (Pareto front) រវាងគោលដៅពីរឬច្រើនដែលតែងតែផ្ទុយគ្នា ដូចជាការព្យាយាមបង្កើនប្រាក់ចំណេញឱ្យខ្ពស់បំផុត ព្រមទាំងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នពុលឱ្យទាបបំផុតក្នុងពេលតែមួយ។ | ដូចជាការរកទិញទូរស័ព្ទដែលយើងចង់បានទាំងមុខងារ 'ដើរលឿនបំផុត' និងតម្លៃ 'ថោកបំផុត' ក្នុងពេលតែមួយ ដែលទាមទារឱ្យយើងរកចំណុចកណ្តាលមួយដែលល្អនិងអាចទទួលយកបាន។ |
| CO2 emission equivalent (សមមូលការបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត) | រង្វាស់ស្តង់ដារដែលបំប្លែងបរិមាណឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់គ្រប់ប្រភេទ (ដូចជាមេតាន អុកស៊ីតនីត្រូសែន) ទៅជាបរិមាណឧស្ម័ន CO2 ដែលមានឥទ្ធិពលធ្វើឱ្យផែនដីឡើងកម្តៅស្មើគ្នា ដើម្បីងាយស្រួលគណនានិងប្រៀបធៀបផលប៉ះពាល់បរិស្ថានរួម។ | ដូចជាការប្តូរលុយបរទេសគ្រប់ប្រភេទ (រៀល បាត ដុង) មកជា 'ដុល្លារ' តែមួយមុខ ដើម្បីងាយស្រួលគិតនិងប្រៀបធៀបថាអ្នកណាមានលុយច្រើនជាងគេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
