បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីបញ្ហាជំងឺរលួយស្លឹកនិងដើមនៃដំណាំផ្កាឈូករ័ត្ននៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលបង្កឡើងដោយពពួកផ្សិត Alternaria និងស្វែងរកវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងតាមរយៈការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការប្រមូលសំណាករុក្ខជាតិដែលមានជំងឺពីកសិដ្ឋានចំនួន១០ ការញែកមេរោគ ការធ្វើតេស្តរោគសាស្ត្រ និងការធ្វើពិសោធន៍វាលស្រែដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតចំនួន៧ប្រភេទ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Iprodione + Mancozeb (Combination) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិត Iprodione រួមបញ្ចូលជាមួយ Mancozeb |
ផ្តល់ទិន្នផល ទម្ងន់គ្រាប់ និងបរិមាណប្រេងខ្ពស់បំផុត។ ការរួមបញ្ចូលគ្នានេះជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការស៊ាំរបស់មេរោគផ្សិតចំពោះថ្នាំ។ | តម្រូវឱ្យមានការលាយថ្នាំពីរប្រភេទចូលគ្នា ដែលអាចបង្កើនថ្លៃដើម និងទាមទារការយល់ដឹងពីបច្ចេកទេសលាយ។ | ទិន្នផល ២៦៣,៨៨ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ បរិមាណប្រេង ៤០,០៥% និងអត្រាផ្ទៃស្លឹកឆ្លងមេរោគធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ៣៩,៥១%។ |
| Imazalil or Iprodione (Alone) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ Imazalil ឬ Iprodione តែឯង |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ផ្សិត និងផ្តល់ទិន្នផលប្រហាក់ប្រហែលនឹងការលាយបញ្ចូលគ្នាដែរ។ | ការប្រើប្រាស់ថ្នាំតែមួយមុខជាប្រចាំ អាចធ្វើឱ្យមេរោគផ្សិត Alternaria វិវត្តន៍ទៅជាស៊ាំនឹងថ្នាំយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ | ទិន្នផលចន្លោះពី ២៣៩ ទៅ ២៥៣ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និងអត្រាផ្ទៃស្លឹកឆ្លងមេរោគចន្លោះពី ៥៧% ទៅ ៥៨%។ |
| Benomyl ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិត Benomyl |
ជាប្រភេទថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតទូទៅ ដែលងាយស្រួលរកទិញនៅលើទីផ្សារកសិកម្ម។ | គ្មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទប់ស្កាត់ផ្សិត Alternaria ឡើយ ហើយមិនមានឥទ្ធិពលក្នុងការព្យាបាលជំងឺនេះទេ។ | ទិន្នផលត្រឹមតែ ១៨២,៨០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និងអត្រាផ្ទៃស្លឹកឆ្លងមេរោគរហូតដល់ ៧០,៣២% (ប្រហាក់ប្រហែលនឹងមិនបានបាញ់ថ្នាំ)។ |
| Control (Non-treated) មិនមានការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិត (Control) |
មិនចំណាយដើមទុនលើការទិញ និងការបាញ់ថ្នាំគីមី។ | រុក្ខជាតិរងការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីជំងឺរលួយស្លឹកនិងដើម បណ្តាលឱ្យជ្រុះស្លឹកមុនអាយុ និងបាត់បង់ទិន្នផលយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ | ទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹមតែ ១៦៩,៣១ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ បរិមាណប្រេង ៣៦,៤១% និងអត្រាផ្ទៃស្លឹកឆ្លងមេរោគ ៧៥%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការសិក្សានេះតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍រោគវិទ្យារុក្ខជាតិជាមូលដ្ឋាន ការរៀបចំវាលស្រែពិសោធន៍ និងការចំណាយលើថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតប្រភេទផ្សេងៗ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (ចន្លោះឆ្នាំ១៩៨៨-១៩៨៩) ដោយផ្តោតលើពូជផ្កាឈូករ័ត្ន Hysun 33 និងសំណាកពីកសិដ្ឋានចំនួន១០នៅតំបន់ផ្សេងៗគ្នា។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចក្ដៅសើមស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃ លក្ខខណ្ឌនៃការរាតត្បាតរបស់មេរោគផ្សិត Alternaria អាចមានលក្ខណៈដូចគ្នា។ ទោះយ៉ាងណា ពូជផ្កាឈូករ័ត្នបច្ចុប្បន្នអាចមានភាពធន់នឹងជំងឺខុសពីពូជកាលពីទសវត្សរ៍ទី៩០។
វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះ អាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់សម្រាប់ការការពារ និងគ្រប់គ្រងជំងឺលើដំណាំផ្កាឈូករ័ត្ននៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការជ្រើសរើសប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតបានត្រឹមត្រូវនិងទាន់ពេលវេលា មិនត្រឹមតែជួយសង្គ្រោះទិន្នផលដំណាំប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងធានាបាននូវគុណភាពគ្រាប់ចំណុះប្រេងសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចកសិ-ឧស្សាហកម្ម។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Pathogenicity test (ការធ្វើតេស្តរោគសាស្ត្រ) | ដំណើរការពិសោធន៍ដើម្បីបញ្ជាក់ថាភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ (ដូចជាផ្សិត ឬបាក់តេរី) ពិតជាអាចបង្កឱ្យមានជំងឺជាក់លាក់ណាមួយលើរុក្ខជាតិមែន ដោយការចាក់បញ្ចូលមេរោគទៅក្នុងរុក្ខជាតិដែលមានសុខភាពល្អ រួចតាមដានការវិវឌ្ឍនៃរោគសញ្ញា។ | ដូចជាការសាកល្បងឱ្យមនុស្សមានសុខភាពល្អប៉ះពាល់ជាមួយវីរុស ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ថាតើពួកគេពិតជាធ្លាក់ខ្លួនឈឺដោយសារវីរុសនោះមែនឬអត់។ |
| Alternaria spp. (ពពួកផ្សិត Alternaria) | ជាប្រភេទផ្សិតម្យ៉ាងដែលបង្កឱ្យមានជំងឺលើរុក្ខជាតិជាច្រើនប្រភេទ ដោយបង្ហាញចេញជារោគសញ្ញាស្នាមអុចៗពណ៌ត្នោត ឬខ្មៅនៅលើស្លឹក និងដើម ដែលធ្វើឱ្យស្លឹកឆាប់ជ្រុះ និងកាត់បន្ថយទិន្នផលយ៉ាងខ្លាំង។ | ដូចជាមេរោគសើស្បែកដែលធ្វើឱ្យស្លឹករុក្ខជាតិឡើងកមរមាស់ រលួយជារន្ធៗ និងខូចបន្តិចម្តងៗរហូតដល់ងាប់។ |
| Systemic fungicide (ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតប្រភេទជ្រាបចូល) | ជាប្រភេទថ្នាំគីមីកសិកម្មដែលនៅពេលបាញ់លើរុក្ខជាតិ វាអាចជ្រាបចូលទៅក្នុងជាលិកា និងធ្វើដំណើរទៅកាន់ផ្នែកផ្សេងៗនៃរុក្ខជាតិ ដើម្បីសម្លាប់ ឬទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិតពីខាងក្នុង។ | ដូចជាថ្នាំលេប ឬថ្នាំចាក់សម្រាប់មនុស្ស ដែលជ្រាបចូលទៅក្នុងឈាមដើម្បីតាមសម្លាប់មេរោគនៅគ្រប់កន្លែងក្នុងរាងកាយ ទោះបីជាមេរោគនោះលាក់ខ្លួននៅខាងក្នុងក៏ដោយ។ |
| Protectant fungicide (ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតប្រភេទការពារ) | ជាប្រភេទថ្នាំសម្លាប់ផ្សិត (ដូចជាថ្នាំ Mancozeb) ដែលធ្វើការដោយការតោងជាប់នៅលើផ្ទៃខាងក្រៅនៃស្លឹក ឬដើមរុក្ខជាតិ ដើម្បីបង្កើតជារបាំងការពារមិនឱ្យស្ព័ររបស់ផ្សិតលូតលាស់និងចាក់ឬសចូលក្នុងជាលិការុក្ខជាតិបាន។ | ដូចជាការលាបឡេការពារកម្តៅថ្ងៃនៅលើស្បែក ដើម្បីបង្កើតជារបាំងការពារកុំឱ្យកាំរស្មីយូវីចូលមកបំផ្លាញស្បែកបានអញ្ចឹងដែរ។ |
| Adjuvant (សារធាតុជំនួយ) | ជាសារធាតុគីមីដែលគេលាយបន្ថែមទៅក្នុងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ឬថ្នាំសម្លាប់ផ្សិត ដើម្បីជួយបង្កើនប្រសិទ្ធភាពរបស់ថ្នាំ ដូចជាជួយបំបែកកម្លាំងតឹងផ្ទៃទឹក ធ្វើឱ្យថ្នាំតោងជាប់លើស្លឹកបានយូរ មិនងាយហូរតាមទឹកភ្លៀង និងសាយភាយបានសព្វផ្ទៃស្លឹក។ | ដូចជាការលាយសាប៊ូទៅក្នុងទឹក ដើម្បីឱ្យទឹកអាចជ្រាបចូលនិងលាងសម្អាតប្រេងក្រាញ់បានកាន់តែល្អ ជាជាងការប្រើទឹកធម្មតា។ |
| Inoculum (មេរោគសម្រាប់ចាក់បញ្ចូល) | ជាបរិមាណនៃភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ (ដូចជាស្ព័ររបស់ផ្សិត ឬកោសិកាបាក់តេរី) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ចាក់បញ្ចូល ឬចម្លងដោយចេតនាទៅកាន់រុក្ខជាតិ ឬមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះមេរោគ ដើម្បីចាប់ផ្តើមការបង្កជំងឺ សម្រាប់ការសិក្សារោគសាស្ត្រ។ | ដូចជាគ្រាប់ពូជដែលគេយកទៅសាបព្រោះនៅលើដី ដើម្បីឱ្យវាដុះចេញជារុក្ខជាតិថ្មី ប៉ុន្តែនេះគឺជាការសាបព្រោះមេរោគឱ្យដុះលើរុក្ខជាតិដោយចេតនា។ |
| Radial growth (ការលូតលាស់តាមកាំរង្វង់) | ជាវិធីសាស្ត្រវាស់វែងពីអត្រានៃការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិតនៅលើចានសាកល្បង (Petri dish) នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយវាស់ពីចំណុចកណ្តាលនៃកូឡូនីផ្សិត រាលដាលចេញទៅខាងក្រៅជារាងរង្វង់ ដើម្បីវាយតម្លៃពីឥទ្ធិពលនៃការទប់ស្កាត់របស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតផ្សេងៗ។ | ដូចជាការវាស់ទំហំនៃរលកទឹកដែលរីកធំជាវង់ៗនៅលើផ្ទៃទឹក បន្ទាប់ពីយើងគប់ដុំថ្មមួយដុំចូលទៅក្នុងទឹកស្ងាត់។ |
| Conidia (កូនីឌីយ៉ា / ស្ព័រ) | ជាទម្រង់បន្តពូជរបស់មេរោគផ្សិត (មិនមានការរួមភេទ) ដែលមានទំហំតូចល្អិតបំផុត អាចហោះហើរតាមខ្យល់ ឬហូរតាមទឹក ដើម្បីទៅទុំលើផ្ទៃស្លឹករុក្ខជាតិ និងដុះពន្លកបង្កជាជំងឺនៅពេលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុអំណោយផល (សើមនិងក្តៅ)។ | ដូចជាធូលីលម្អងផ្កាដែលហោះតាមខ្យល់ ហើយអាចដុះជារុក្ខជាតិថ្មីនៅពេលធ្លាក់លើដីដែលមានសំណើមគ្រប់គ្រាន់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
