បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការរលួយខូចគុណភាពផ្លែស្ត្របឺរីក្រោយពេលប្រមូលផលដែលបណ្តាលមកពីមេរោគផ្សិតផ្សេងៗ នៅពេលស្តុកទុកក្នុងលក្ខខណ្ឌសីតុណ្ហភាពខុសៗគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើតេស្តសាកល្បងថ្នាំសម្លាប់មេរោគផ្សិតចំនួន ៣ ប្រភេទ លើផ្លែស្ត្របឺរីដែលស្តុកទុកនៅសីតុណ្ហភាពបន្ទប់ និងសីតុណ្ហភាពទាប។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Iprodione (Rovral 50 WP) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ Iprodione |
មានប្រសិទ្ធភាពល្អជាងគេនៅសីតុណ្ហភាពបន្ទប់បើធៀបនឹងថ្នាំផ្សេងទៀត និងគ្រប់គ្រងជំងឺរលួយពណ៌ប្រផេះបានល្អនៅសីតុណ្ហភាព ១០°C ដោយបន្សល់កាកសំណល់គីមីទាបបំផុត។ | ទោះបីជាល្អជាងគេ ក៏នៅតែមិនអាចទប់ស្កាត់ការរលួយបានទាំងស្រុងនៅសីតុណ្ហភាពបន្ទប់ ដោយសារពពួកផ្សិតជាច្រើនប្រភេទ។ | អត្រាផ្លែរលួយមាន ៣៩.១% (នៅសីតុណ្ហភាពបន្ទប់) និង ១៧.៧% (នៅ ១០°C) ហើយមានកាកសំណល់ត្រឹមតែ ១.០៥៦ ppm។ |
| Benomyl (Benlate 50 WP) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ Benomyl |
មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងជំងឺរលួយពណ៌ប្រផេះ (grey mold rot) បានយ៉ាងល្អនៅសីតុណ្ហភាព ១០ អង្សាសេ រយៈពេល ១០-១៥ ថ្ងៃ។ | គ្មានប្រសិទ្ធភាពនៅសីតុណ្ហភាពបន្ទប់ទាល់តែសោះ ហើយផ្សិត Rhizopus អាចដុះលូតលាស់យ៉ាងលឿនគ្របដណ្តប់លើផ្លែ។ | អត្រាផ្លែរលួយមាន ៨៧.៥% (នៅសីតុណ្ហភាពបន្ទប់) និង ១៨.៧% (នៅ ១០°C) ហើយមានកាកសំណល់ ២.៨៥៧ ppm។ |
| Dicloran (Botran 75 WP) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ Dicloran |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការគ្រប់គ្រងជំងឺរលួយពណ៌ប្រផេះ Botrytis cinerea នៅសីតុណ្ហភាព ១០ អង្សាសេ។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពនៅសីតុណ្ហភាពបន្ទប់ និងបន្សល់ទុកកាកសំណល់គីមីខ្ពស់ជាងគេបំផុតនៅលើផ្លែស្ត្របឺរី ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សុវត្ថិភាពចំណីអាហារ។ | អត្រាផ្លែរលួយមាន ៨៥.៩% (នៅសីតុណ្ហភាពបន្ទប់) និង ១១.៥% (នៅ ១០°C) ប៉ុន្តែមានកាកសំណល់ខ្ពស់ដល់ទៅ ៦.៩១៨ ppm។ |
| Control (No Fungicide) មិនប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់មេរោគផ្សិត (Control) |
ផ្លែស្ត្របឺរីមានលក្ខណៈធម្មជាតិ និងគ្មានការបន្សល់ទុកនូវកាកសំណល់គីមីពុលដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាព។ | ផ្លែឈើរលួយនិងខូចគុណភាពយ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត ទាំងនៅសីតុណ្ហភាពបន្ទប់និងសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ ដោយសារការវាយលុកពីមេរោគផ្សិតចម្រុះ។ | អត្រាផ្លែរលួយខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ១០០% (នៅសីតុណ្ហភាពបន្ទប់) និង ៩៦.៨% (នៅ ១០°C) ក្នុងរយៈពេល ១០ ថ្ងៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការពិសោធន៍កសិកម្មក្រោយពេលប្រមូលផល និងការវិភាគគីមីកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (គម្រោងកសិកម្មតំបន់ខ្ពង់រាប) ដោយប្រើប្រាស់ផ្លែស្ត្របឺរីដាំដុះនៅខេត្តឈៀងម៉ៃ និងធ្វើតេស្តនៅសីតុណ្ហភាពបន្ទប់ចន្លោះ ៣៥-៣៧°C។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនេះមានភាពក្តៅហើយសើម ស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងអាកាសធាតុទូទៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដូច្នេះលទ្ធផលនេះអាចយកមកឆ្លុះបញ្ចាំងពីបញ្ហាប្រឈមក្នុងការរក្សាទុកផ្លែឈើស្រស់នៅកម្ពុជាបានយ៉ាងស័ក្តិសម។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការគ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាព និងការជ្រើសរើសថ្នាំដែលមានកាកសំណល់ទាប គឺពិតជាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការអនុវត្តក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការរក្សាខ្សែសង្វាក់ត្រជាក់ (Cold chain) គឺជាកត្តាកំណត់ជោគជ័យដ៏សំខាន់បំផុត ឯការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់មេរោគផ្សិតគួរតែជាជម្រើសបន្ទាប់បន្សំ ដោយត្រូវគិតគូរយ៉ាងតឹងរ៉ឹងពីកម្រិតកាកសំណល់គីមី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Fungicides (ថ្នាំសម្លាប់មេរោគផ្សិត) | ជាសារធាតុគីមី ឬសមាសធាតុដែលគេប្រើប្រាស់សម្រាប់សម្លាប់ ឬទប់ស្កាត់ការលូតលាស់និងការរីករាលដាលនៃមេរោគផ្សិតនៅលើរុក្ខជាតិ ឬផ្លែឈើ (ឧទាហរណ៍ដូចជាថ្នាំ benomyl, dicloran, និង iprodione ជាដើម)។ | ដូចជាថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកដែលយើងលេបដើម្បីសម្លាប់បាក់តេរីក្នុងខ្លួន តែនេះជាថ្នាំសម្រាប់សម្លាប់មេរោគផ្សិតលើរុក្ខជាតិ។ |
| Botrytis cinerea (មេរោគផ្សិតបង្កជំងឺរលួយពណ៌ប្រផេះ) | ជាប្រភេទមេរោគផ្សិតដ៏សកម្មម្យ៉ាងដែលចូលចិត្តវាយប្រហារផ្លែឈើទន់ៗ (ជាពិសេសផ្លែស្ត្របឺរី) ដោយបង្កឲ្យមានជំងឺរលួយ និងមានដុះរោមពណ៌ប្រផេះគ្របពីលើផ្លែ។ វាអាចលូតលាស់បានសូម្បីតែនៅក្នុងសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ (១០ អង្សាសេ)។ | ដូចជាភួយរោមៗពណ៌ប្រផេះដែលដុះគ្របលើនំប៉័ង ឬផ្លែឈើពេលយើងទុកចោលយូររហូតដល់ខូច។ |
| Residue levels (កម្រិតកាកសំណល់គីមី) | បរិមាណនៃសារធាតុគីមីកសិកម្ម (ដូចជាថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ឬថ្នាំសម្លាប់ផ្សិត) ដែលនៅសេសសល់តោងជាប់នៅលើសំបក ឬជ្រាបចូលក្នុងសាច់ផ្លែឈើក្រោយពេលប្រមូលផល ដែលទាមទារការត្រួតពិនិត្យដើម្បីសុវត្ថិភាពចំណីអាហារ។ | ដូចជាកម្ទេចសាប៊ូដែលនៅសេសសល់ជាប់ចាន បន្ទាប់ពីយើងលាងទឹកមិនបានស្អាតល្អ។ |
| ppm - parts per million (ភាគរយក្នុងមួយលាន) | ជាឯកតារង្វាស់ស្តង់ដារសម្រាប់បញ្ជាក់ពីកំហាប់ដ៏តូចបំផុតនៃសារធាតុណាមួយនៅក្នុងល្បាយមួយ។ ឧទាហរណ៍ ១ ppm ស្មើនឹងកាកសំណល់ថ្នាំ ១ មីលីក្រាម ក្នុងចំណោមផ្លែឈើទម្ងន់ ១ គីឡូក្រាម។ | ដូចជាការបន្តក់ទឹកថ្នាំពណ៌តែមួយតំណក់តូចចូលទៅក្នុងទឹកមួយអាងធំ។ |
| Rhizopus stolonifer (មេរោគផ្សិតបង្កជំងឺរលួយទន់និងមានសរសៃខ្មៅ) | ជាមេរោគផ្សិតដែលលូតលាស់ និងឆ្លងរាលដាលយ៉ាងលឿនបំផុតនៅសីតុណ្ហភាពបន្ទប់ (ក្តៅនិងសើម) ដោយវាទាញយកជាតិទឹកពីផ្លែឈើ ធ្វើឲ្យផ្លែទន់រលួយយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងមានសរសៃរោមពណ៌ខ្មៅៗដុះចេញមក។ | ដូចជាសរសៃសំបុកពីងពាងពណ៌ខ្មៅ ដែលរុំព័ទ្ធនិងបំផ្លាញផ្លែឈើយ៉ាងលឿននៅរដូវក្តៅ។ |
| Postharvest Handling (ការទុកដាក់និងគ្រប់គ្រងក្រោយពេលប្រមូលផល) | ជាដំណាក់កាលបន្តបន្ទាប់ភ្លាមៗក្រោយពេលកសិផលត្រូវបានបេះចេញពីដើម ដែលរួមមានការបញ្ចុះសីតុណ្ហភាព ការលាងសម្អាត ការជ្រើសរើស និងការវេចខ្ចប់ ដើម្បីទប់ស្កាត់ការរលួយ និងរក្សាគុណភាពផ្លែឈើមុនទៅដល់ដៃអ្នកបរិភោគ។ | ដូចជាការប្រញាប់យកត្រីស្រស់ទៅក្លាសេក្នុងធុងទឹកកកភ្លាមៗក្រោយពេលនេសាទបាន ដើម្បីកុំឲ្យវាស្អុយខូច។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
