បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះស្វែងរកថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជីវសាស្ត្រ (Biological pesticides) ដែលមានប្រសិទ្ធភាព ដោយធ្វើការញែក និងកំណត់លក្ខណៈបាក់តេរី Bacillus thuringiensis ពីជម្រកផ្សេងៗក្នុងប្រទេសហ្ស៊កដានី ដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងសត្វល្អិតចង្រៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រមូលគំរូពីជម្រកចំនួន ៤ ផ្សេងគ្នា និងបានប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីញែក និងធ្វើតេស្តសកម្មភាពបាក់តេរី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| B. t. kurstaki HD1 (Bipyramidal + Cuboidal crystals) ប្រភេទ B. t. kurstaki HD1 (ផលិតគ្រីស្តាល់រាងពីរ៉ាមីតទ្វេ និងគូប) |
មានប្រសិទ្ធភាព និងការពុលកម្រិតខ្ពស់បំផុតក្នុងការសម្លាប់ដង្កូវមេអំបៅ Ephestia kuehniella។ | ទាមទារការកំណត់កម្រិតកំហាប់ត្រឹមត្រូវ ហើយអាចមានប្រសិទ្ធភាពតែលើសត្វល្អិតប្រភេទ Lepidoptera ប៉ុណ្ណោះ។ | មានកម្រិត LC50 ទាបជាងគេបង្អស់ (៤.៦១) ដែលបញ្ជាក់ពីកម្រិតពុលខ្លាំងជាងគេក្នុងចំណោមប្រភេទទាំងអស់ដែលបានធ្វើតេស្ត។ |
| B. t. kenyae / B. t. thuringiensis (Bipyramidal only) ប្រភេទ B. t. kenyae និង thuringiensis (ផលិតគ្រីស្តាល់រាងពីរ៉ាមីតទ្វេប៉ុណ្ណោះ) |
មានសមត្ថភាពសម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃ និងបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងច្បាស់លាស់រវាងរូបរាងគ្រីស្តាល់និងការពុល។ | កម្រិតនៃការពុលមានភាពខ្សោយជាងប្រភេទ B. t. kurstaki HD1 បន្តិច។ | ទទួលកម្រិត LC50 ៦.៩៧ និង ៦.៣១ ដែលបង្ហាញពីការពុលកម្រិតមធ្យមទៅលើដង្កូវសត្វល្អិតសាកល្បង។ |
| B. t. israelensis (Spherical crystals) ប្រភេទ B. t. israelensis (ផលិតគ្រីស្តាល់រាងស្វ៊ែរ) |
ងាយស្រួលរក និងមានវត្តមានច្រើនបំផុតនៅគ្រប់ស្ថានភាពជម្រកដីទាំងអស់។ | មិនមានសកម្មភាពពុលទាល់តែសោះទៅលើដង្កូវមេអំបៅ Ephestia kuehniella នៅក្នុងការធ្វើតេស្តនេះ។ | ជាប្រភេទដែលមានចំនួនញឹកញាប់ជាងគេ (១៤ ក្នុងចំណោម ២៦ ប្រភេទ) ប៉ុន្តែមិនមែនជាជម្រើសល្អសម្រាប់សម្លាប់ដង្កូវមេអំបៅប្រភេទនេះទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីការចំណាយថវិកានោះទេ ប៉ុន្តែដំណើរការនេះទាមទារបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រកម្រិតមធ្យម ព្រមទាំងសារធាតុគីមីមួយចំនួនសម្រាប់ការបណ្ដុះ និងវិភាគ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រមូលគំរូដីតែពីជម្រកចំនួន ៤ នៅក្នុងប្រទេសហ្ស៊កដានី និងបានធ្វើតេស្តការពុលទៅលើដង្កូវមេអំបៅតែមួយប្រភេទប៉ុណ្ណោះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិច និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីខុសគ្នា លក្ខណៈជីវសាស្ត្រ និងប្រភេទបាក់តេរី Bacillus thuringiensis នៅក្នុងដីអាចមានភាពខុសប្លែកគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាផ្ទាល់នៅក្នុងតំបន់។
វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវ និងការរកឃើញនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តនៅកម្ពុជា ដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជីវសាស្ត្រដែលមានសុវត្ថិភាព។
សរុបមក ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនេះនៅកម្ពុជានឹងជំរុញការប្រើប្រាស់ធនធានមីក្រូជីវសាស្ត្រក្នុងស្រុក ដើម្បីគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងជំនួសការប្រើប្រាស់ថ្នាំពុលកសិកម្មគីមី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Bacillus thuringiensis (បាក់តេរី បាស៊ីលូសធូរីងហ្ស៊ីស) | ជាប្រភេទបាក់តេរីដែលរស់នៅក្នុងដី ដែលមានសមត្ថភាពផលិតប្រូតេអ៊ីនគ្រីស្តាល់ពុល វាត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយជាថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជីវសាស្ត្រក្នុងការការពារដំណាំកសិកម្មដោយមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ | ដូចជារោងចក្រតូចមួយនៅក្នុងដីដែលផលិតថ្នាំបំពុលសត្វល្អិតតាមបែបធម្មជាតិ ដោយមិនបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់មនុស្សឬសត្វដទៃ។ |
| Parasporal crystal proteins (ប្រូតេអ៊ីនគ្រីស្តាល់ប៉ារ៉ាស្ប៉ូរ៉ាល់) | ជាបណ្តុំប្រូតេអ៊ីនរឹងមានរាងដូចគ្រីស្តាល់ (ជួនកាលរាងពីរ៉ាមីត គូប ឬស្វ៊ែរ) ដែលបាក់តេរីបង្កើតឡើងនៅពេលវាបង្កើតស្ប៉ឺ (spore) ដោយវាមានផ្ទុកជាតិពុលដែលធ្វើឱ្យខូចក្រពះពោះវៀនសត្វល្អិតនៅពេលដែលវាស៊ីចូល។ | ដូចជាគ្រាប់បែកបង្កប់ដែលបាក់តេរីផលិតទុក ពេលសត្វល្អិតស៊ីវាចូលពោះ វានឹងផ្ទុះបំផ្លាញក្រពះសត្វល្អិតនោះ។ |
| SDS-PAGE (បច្ចេកទេសបំបែកប្រូតេអ៊ីន SDS-PAGE) | ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើចរន្តអគ្គិសនីដើម្បីបំបែកម៉ូលេគុលប្រូតេអ៊ីនទៅតាមទំហំ និងម៉ាសម៉ូលេគុលរបស់វា (គិតជា kDa) ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងសិក្សាពីសមាសធាតុនៃប្រូតេអ៊ីនគ្រីស្តាល់របស់បាក់តេរី។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់កន្ត្រងរែងគ្រាប់ខ្សាច់ ដែលគ្រាប់ខ្សាច់តូចៗធ្លាក់ចុះបានលឿនជាង និងជ្រៅជាងគ្រាប់ធំៗ ដើម្បីបែងចែកទំហំរបស់វា។ |
| Serotype (ប្រភេទសេរ៉ូម ឬសេរ៉ូទីប) | ជាការចាត់ថ្នាក់បាក់តេរីជាក្រុមរងតូចៗ ដោយផ្អែកលើប្រតិកម្មនៃប្រព័ន្ធភាពស៊ាំទៅនឹងអង់ទីហ្សែន (antigens) ដែលមាននៅលើផ្ទៃកោសិការបស់វា ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការសម្គាល់ប្រភេទនីមួយៗនៃការស្រាវជ្រាវ។ | ដូចជាការបែងចែកមនុស្សទៅតាមក្រុមឈាម (A, B, AB, O) ដើម្បីដឹងពីលក្ខណៈសម្បត្តិខុសៗគ្នារបស់ពួកគេ ទោះបីជាពួកគេជាមនុស្សដូចគ្នាក៏ដោយ។ |
| Bioassay (ការធ្វើតេស្តជីវសាស្ត្រ) | ជាការធ្វើតេស្តសាកល្បងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីវាស់ស្ទង់ពីកម្រិតឥទ្ធិពល ឬការពុលនៃសារធាតុមួយ (ក្នុងទីនេះគឺបាក់តេរី B. thuringiensis) ទៅលើសារពាង្គកាយរស់ (ដូចជាដង្កូវមេអំបៅ)។ | ដូចជាការយកនុយទៅសាកល្បងឲ្យកណ្តុរស៊ី ដើម្បីចង់ដឹងថាថ្នាំបំពុលនោះមានប្រសិទ្ធភាពខ្លាំងកម្រិតណា។ |
| LC50 (កំហាប់ដែលសម្លាប់សត្វល្អិតបាន ៥០%) | ជាសូចនាករស្ថិតិវាស់ស្ទង់កម្រិតនៃការពុល ដោយបង្ហាញពីបរិមាណកំហាប់នៃសារធាតុពុល (ស្ប៉ឺបាក់តេរី) ដែលត្រូវការជាចាំបាច់ដើម្បីសម្លាប់សត្វល្អិតសាកល្បងចំនួនពាក់កណ្តាល (៥០%) នៃចំនួនសរុប។ | ដូចជាការកត់ត្រាថា តើត្រូវប្រើថ្នាំប៉ុន្មានកម្រិត ទើបអាចសម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃបានពាក់កណ្តាលហ្វូង។ |
| Ephestia kuehniella Zeller (ដង្កូវមេអំបៅម្សៅ) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃ (ជាពិសេសដង្កូវមេអំបៅ) ដែលតែងតែស៊ីបំផ្លាញគ្រាប់ធញ្ញជាតិ និងម្សៅ ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាសត្វសម្រាប់ធ្វើតេស្តសាកល្បងឥទ្ធិពលថ្នាំពុលជីវសាស្ត្រនៅក្នុងការសិក្សានេះ។ | ដូចជាសត្វកណ្តុរស ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រតែងតែយកមកប្រើជាតួអង្គសម្រាប់ធ្វើតេស្តសាកល្បងប្រសិទ្ធភាពថ្នាំនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
