បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលពីតួនាទីរបស់កសិដ្ឋានចិញ្ចឹមមេអំបៅប្រកបដោយនិរន្តរភាពក្នុងការជួយគាំទ្រដល់ជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជននៅតំបន់ជនបទ ព្រមទាំងការលើកកម្ពស់ការអភិរក្សព្រៃឈើ និងជីវចម្រុះនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះគឺជាអត្ថបទសង្ខេប (Short Communication) ដែលពណ៌នាអំពីប្រតិបត្តិការ ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ច និងសក្តានុពលអភិរក្សរបស់មជ្ឈមណ្ឌលមេអំបៅបន្ទាយស្រី (BBC)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Sustainable Butterfly Farming (Community-based Model) ការចិញ្ចឹមមេអំបៅប្រកបដោយនិរន្តរភាព (ម៉ូដែលផ្អែកលើសហគមន៍) |
ជួយបង្កើនចំណូលបន្ថែមដល់កសិករ (រហូតដល់១០០ដុល្លារ/ខែ) និងលើកទឹកចិត្តឱ្យមានការការពារព្រៃឈើនិងជីវចម្រុះ។ មិនតម្រូវឱ្យមានការចាប់មេអំបៅពីព្រៃក្នុងបរិមាណច្រើនដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ចំនួនសត្វក្នុងធម្មជាតិឡើយ។ | ការផលិតអាចមានភាពរអាក់រអួលឬធ្លាក់ចុះនៅរដូវច្រូតកាត់ ព្រោះកសិកររវល់នឹងការធ្វើស្រែចម្ការ។ ទាមទារឱ្យមានការរៀបចំប្រព័ន្ធទីផ្សារ (ទេសចរណ៍ ឬការនាំចេញ) ច្បាស់លាស់ទើបមាននិរន្តរភាព។ | កសិករប្រមាណ ៣០នាក់អាចបង្កើនប្រាក់ចំណូលទ្វេដង (១០០ដុល្លារអាមេរិក/ខែ) តាមរយៈការចិញ្ចឹមមេអំបៅ ៣៥ប្រភេទ។ |
| Traditional Livelihoods & Wild Foraging (Baseline) ការប្រកបរបរកសិកម្មប្រពៃណី និងការទាញយកធនធានពីធម្មជាតិ (វិធីសាស្ត្រមូលដ្ឋាន) |
ជាមុខរបរដែលប្រជាជនសហគមន៍មានភាពស៊ាំ និងមានជំនាញស្រាប់ (ដូចជាការធ្វើស្រែ)។ ផ្តល់លំនឹងស្បៀងអាហារជាមូលដ្ឋាន។ | ប្រាក់ចំណូលជាមធ្យមមានកម្រិតទាប។ ការពឹងផ្អែកលើការប្រមូលផលពីព្រៃអាចបណ្តាលឱ្យមានការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងបាត់បង់ជម្រកសត្វព្រៃបើគ្មានការគ្រប់គ្រង។ | ប្រាក់ចំណូលមធ្យមប្រចាំខែនៅក្នុងតំបន់មានកម្រិតទាប (ប្រហែល ៥០ដុល្លារអាមេរិកក្នុងមួយខែ) និងប្រឈមនឹងសម្ពាធលើធនធានធម្មជាតិ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការបង្កើតគម្រោងចិញ្ចឹមមេអំបៅទាមទារការវិនិយោគទុនតិចតួចលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្ត ប៉ុន្តែត្រូវការចំណេះដឹងផ្នែកជីវសាស្ត្រ ការចូលរួមពីសហគមន៍ និងការសម្របសម្រួលផ្នែកច្បាប់សម្រាប់ការនាំចេញ។
ការសិក្សានេះគឺជាអត្ថបទសង្ខេប (Short Communication) ដែលផ្អែកលើការសង្កេត និងទិន្នន័យប្រតិបត្តិការទូទៅរបស់មជ្ឈមណ្ឌលមេអំបៅបន្ទាយស្រី (BBC) ក្នុងខេត្តសៀមរាប ដោយមិនទាន់មានទិន្នន័យបរិមាណ (Quantitative data) ស៊ីជម្រៅដើម្បីវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់លើការអភិរក្សនៅឡើយទេ។ ការខ្វះខាតការស្ទង់មតិបែបវិទ្យាសាស្ត្រលើការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតសហគមន៍នេះ គឺជាចន្លោះប្រហោងមួយដែលអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាគួរសិក្សាបន្ថែម ដើម្បីបញ្ជាក់ពីប្រសិទ្ធភាពពិតប្រាកដនៃគម្រោង។
ម៉ូដែលនៃការចិញ្ចឹមមេអំបៅនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងស័ក្តិសមបំផុតក្នុងការយកមកអនុវត្តជាមុខរបរជំនួសនៅតាមសហគមន៍មូលដ្ឋានក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម គម្រោងនេះមិនត្រឹមតែផ្តល់ដំណោះស្រាយជាក់ស្តែងក្នុងការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងដើរតួជាយន្តការអប់រំ និងជំរុញឱ្យសហគមន៍កម្ពុជាមើលឃើញតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចនៃការការពារបរិស្ថានធម្មជាតិរបស់ពួកគេ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Pupae | ជាដំណាក់កាលទីបីនៃវដ្តជីវិតរបស់មេអំបៅ ដែលសត្វនេះបានរុំព័ទ្ធខ្លួនវានៅក្នុងសំបកយ៉ាងរឹងមាំ (ដុកឌឿ) ដើម្បីផ្លាស់ប្តូររូបរាងទៅជាមេអំបៅពេញវ័យ។ នៅក្នុងគម្រោងនេះ កសិករលក់ដុកឌឿទាំងនេះទៅឱ្យមជ្ឈមណ្ឌល ដើម្បីភ្ញាស់វាជាមេអំបៅសម្រាប់តាំងបង្ហាញ។ | ដូចជាសត្វដែលកំពុងដេកលាក់ខ្លួនក្នុងភួយយ៉ាងជិត ដើម្បីផ្លាស់ប្តូររូបរាងកាយទាំងស្រុង មុនពេលចេញមកក្រៅជាសត្វមានស្លាបដ៏ស្រស់ស្អាត។ |
| Larvae | ជាដំណាក់កាលទីពីរនៃវដ្តជីវិតរបស់សត្វល្អិត (ដូចជាមេអំបៅ) បន្ទាប់ពីវាបានញាស់ចេញពីពងមកជាទម្រង់ដង្កូវនាង។ ពួកវាស៊ីស្លឹកឈើជាអាហារយ៉ាងច្រើនដើម្បីលូតលាស់រាងកាយ មុនពេលវិវត្តខ្លួនទៅជាដុកឌឿ។ | ដូចជាកូនក្មេងដែលកំពុងតែញ៉ាំអាហារយ៉ាងច្រើនដើម្បីឆាប់ធំធាត់ មុនពេលចូលដល់វ័យជំទង់។ |
| Pupation | ជាដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលដង្កូវនាងបញ្ឈប់ការស៊ីចំណី ហើយចាប់ផ្តើមបង្កើតសំបករុំព័ទ្ធខ្លួនឯង (វិវត្តទៅជាដុកឌឿ) និងសម្ងំនៅស្ងៀមដើម្បីកាឡៃសរីរាង្គខាងក្នុងរបស់វាឱ្យក្លាយទៅជាមេអំបៅ។ | ដូចជាការចូលទៅសម្ងំក្នុងបន្ទប់ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរសម្លៀកបំពាក់ និងរៀបចំខ្លួនយ៉ាងម៉ត់ចត់ មុនពេលចេញមកដើរបង្ហាញម៉ូត។ |
| Saturniidae | ជាឈ្មោះអំបូរមេអំបៅយប់ (Moths) មួយប្រភេទដែលច្រើនតែមានទំហំធំជាងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោក (ឧទាហរណ៍ដូចជាមេអំបៅសូត្រយក្ស Attacus atlas) ដែលមជ្ឈមណ្ឌលមានគោលដៅចង់ពង្រីកការចិញ្ចឹមប្រភេទនេះឱ្យបានច្រើន។ | ដូចជាពូជឆ្កែដែលមានមាឌធំជាងគេបង្អស់ក្នុងចំណោមសត្វឆ្កែទាំងអស់ ពួកវាគឺជាក្រុមមេអំបៅយប់ដែលមានទំហំស្លាបធំមហិមា។ |
| Lepidoptera | ជាចំណាត់ថ្នាក់វិទ្យាសាស្ត្រ (Order) នៃសត្វល្អិត ដែលរួមមានមេអំបៅ (Butterflies) និងមេអំបៅយប់ (Moths) ទាំងអស់ ដែលលក្ខណៈពិសេសរបស់ពួកវាគឺមានស្លាបគ្របដណ្ដប់ដោយស្រកាល្អិតៗ។ | ដូចជាពាក្យ "យានយន្ត" ដែលគ្របដណ្ដប់ទាំងរថយន្ត និងម៉ូតូ ពាក្យនេះប្រើសម្រាប់ហៅជារួមនូវរាល់សត្វមេអំបៅ និងមេអំបៅយប់ទាំងអស់។ |
| Biodiversity | ភាពសម្បូរបែបនៃជីវិតនៅលើផែនដី ឬក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីណាមួយ ដែលរួមបញ្ចូលទាំងភាពខុសគ្នានៃរុក្ខជាតិ សត្វ (ដូចជាមេអំបៅជាដើម) និងមីក្រូសរីរាង្គ។ ការរក្សាព្រៃឈើឱ្យនៅគង់វង្ស គឺដើម្បីធានាថាប្រភេទសត្វ និងរុក្ខជាតិចម្រុះទាំងនេះមានជម្រករស់នៅ។ | ដូចជាផ្សារទំនើបមួយដែលមានលក់ទំនិញគ្រប់ប្រភេទពីបន្លែ ត្រី សាច់ ដល់សម្លៀកបំពាក់; ព្រៃឈើដែលមានជីវចម្រុះខ្ពស់ គឺសម្បូរទៅដោយរុក្ខជាតិ និងសត្វរាប់ពាន់ប្រភេទរស់នៅពឹងផ្អែកគ្នាទៅវិញទៅមក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
