បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបំប្លែងដីកសិកម្មទៅជាតំបន់ទេសចរណ៍យ៉ាងគំហុកនៅក្នុងខេត្តបាលី ដែលគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខស្បៀង និងរបៀបរស់នៅរបស់ប្រជាជនក្នុងតំបន់ទោះបីជាវាជួយជម្រុញសេដ្ឋកិច្ចក៏ដោយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគអនាគតសាស្ត្រ (Prospective Analysis) ដើម្បីវាយតម្លៃកត្តា និងតួអង្គពាក់ព័ន្ធ ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យពីការពិភាក្សាជាក្រុម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| MICMAC Analysis (Prospective Structural Analysis) ការវិភាគម៉ាទ្រីសនៃផលប៉ះពាល់ខ្វែងសម្រាប់ចំណាត់ថ្នាក់កត្តា (MICMAC) |
អាចវាយតម្លៃកម្រិតឥទ្ធិពល និងភាពពឹងផ្អែកនៃអថេរ ឬកត្តាផ្សេងៗបានយ៉ាងច្បាស់លាស់តាមរយៈការគូសផែនទីក្រាហ្វិក។ វាជួយរកឃើញកត្តាជំរុញគន្លឹះដែលលាក់កំបាំងនៅក្នុងប្រព័ន្ធដ៏ស្មុគស្មាញ។ | ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើមតិ និងការចាត់ពិន្ទុរបស់អ្នកជំនាញ (តាមរយៈ FGD) ដែលអាចមានភាពលម្អៀង ឬខ្វះភាពច្បាស់លាស់ប្រសិនបើអ្នកចូលរួមមិនមានចំណេះដឹងគ្រប់គ្រាន់។ | បានរកឃើញថា គោលនយោបាយពាក់ព័ន្ធនឹងលំហ និងអត្រាប្តូរប្រាក់កសិករ (NTP) ជាកត្តាដែលមានឥទ្ធិពលបំផុតក្នុងការបំប្លែងដីកសិកម្មនៅបាលី។ |
| MACTOR Analysis ការវិភាគម៉ាទ្រីសនៃសម្ព័ន្ធភាពនិងជម្លោះរវាងតួអង្គ (MACTOR) |
អាចវិភាគពីសម្ព័ន្ធភាព ជម្លោះ តុល្យភាពអំណាច និងកម្រិតនៃការស្របគ្នារវាងតួអង្គពាក់ព័ន្ធបានយ៉ាងលម្អិត។ វាល្អបំផុតសម្រាប់យល់ពីកម្លាំងជំរុញសង្គមនិងនយោបាយ។ | ត្រូវការទិន្នន័យជាក់លាក់ពីការវាយតម្លៃគោលដៅរបស់តួអង្គនីមួយៗ ដែលមានភាពស្មុគស្មាញ និងចំណាយពេលច្រើនក្នុងការប្រមូល និងសម្របសម្រួលមតិ។ | បង្ហាញពីសក្តានុពលជម្លោះខ្ពស់ ដោយអត្រានៃការស្របគ្នា (Convergence rate) មានត្រឹមតែ ៥៣,៦% ជាពិសេសរវាងអ្នកវិនិយោគ និងស្ថាប័នប្រពៃណីរបស់កសិករ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយលើធនធានកុំព្យូទ័រធំដុំនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារការរៀបចំការពិភាក្សាជាក្រុម (FGD) និងកម្មវិធីវិភាគទិន្នន័យឯកទេស។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តបាលី ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដោយផ្តោតលើតំបន់ដែលមានការអភិវឌ្ឍទេសចរណ៍យ៉ាងគំហុក។ ទិន្នន័យភាគច្រើនបានមកពីការពិភាក្សាជាក្រុមតូចមួយ (ត្រឹមតែ ១២ នាក់) ដែលអាចមិនតំណាងឱ្យទស្សនៈរួមរបស់អ្នកពាក់ព័ន្ធរាប់ពាន់នាក់ផ្សេងទៀត។ សម្រាប់កម្ពុជា បញ្ហានេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះយើងក៏កំពុងជួបប្រទះការបំប្លែងដីកសិកម្មទៅជាតំបន់ទេសចរណ៍ ឬអចលនទ្រព្យនៅតាមខេត្តសក្តានុពល ដែលគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខស្បៀង។
វិធីសាស្ត្រវិភាគការចូលរួមរបស់តួអង្គនិងកត្តា (Prospective Analysis) នេះមានប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការដោះស្រាយវិបត្តិដីធ្លី និងការរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះអាចជួយរាជរដ្ឋាភិបាល និងអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជា ក្នុងការបង្កើតគោលនយោបាយដែលមានតុល្យភាពរវាងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងការអភិរក្សដីកសិកម្មសម្រាប់សន្តិសុខស្បៀង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Prospective Analysis (ការវិភាគអនាគតសាស្ត្រ) | វិធីសាស្ត្រវិភាគបែបយុទ្ធសាស្ត្រដែលប្រើប្រាស់ដើម្បីព្យាករណ៍ និងស្វែងយល់ពីសេណារីយ៉ូដែលអាចកើតមាននាពេលអនាគត ដោយផ្អែកលើការវាយតម្លៃអថេរ និងទំនាក់ទំនងរបស់តួអង្គក្នុងប្រព័ន្ធស្មុគស្មាញណាមួយ។ | ដូចជាការលេងអុកដែលយើងត្រូវគិតទុកជាមុនពីជំហានបន្ទាប់ៗរបស់គូប្រកួត ដើម្បីរៀបចំផែនការទប់ទល់។ |
| MICMAC Method (វិធីសាស្ត្រវិភាគ MICMAC) | ម៉ាទ្រីសដែលប្រើសម្រាប់គណនាផលប៉ះពាល់ខ្វែងគ្នារវាងកត្តាផ្សេងៗ ដើម្បីរកឱ្យឃើញថាតើកត្តាណាដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងជាងគេ (Key drivers) និងកត្តាណាដែលងាយរងគ្រោះ ឬពឹងផ្អែកលើគេជាងគេនៅក្នុងប្រព័ន្ធមួយ។ | ដូចជាការស្វែងរក 'មេក្លោង' នៅក្នុងក្រុមមួយ ដែលការសម្រេចចិត្តរបស់គាត់ម្នាក់អាចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សមាជិកទាំងអស់។ |
| MACTOR Method (វិធីសាស្ត្រវិភាគ MACTOR) | កម្មវិធីវិភាគដើម្បីសិក្សាពីយុទ្ធសាស្ត្រ គោលដៅ ជម្លោះ និងសម្ព័ន្ធភាពរវាងតួអង្គផ្សេងៗ (អ្នកពាក់ព័ន្ធ) ក្នុងការកំណត់ការផ្លាស់ប្តូរឬគោលនយោបាយអ្វីមួយ។ | ដូចជាការគូរផែនទីបង្ហាញពីមិត្ត និងសត្រូវ ព្រមទាំងគោលបំណងរៀងៗខ្លួននៅក្នុងសាច់រឿងមួយ ដើម្បីដឹងថាអ្នកណានឹងឈ្នះ។ |
| Agricultural Land Conversion (ការបំប្លែងដីកសិកម្ម) | ដំណើរការនៃការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដីពីគោលដៅកសិកម្ម (ដូចជាស្រែ ចម្ការ) ទៅជាការប្រើប្រាស់សម្រាប់វិស័យផ្សេងវិញ ដូចជាសាងសង់រមណីយដ្ឋានទេសចរណ៍ សណ្ឋាគារ ឬលំនៅដ្ឋានជាដើម។ | ដូចជាការយកកន្លែងដាំបន្លែក្នុងផ្ទះ ទៅចាក់សាបធ្វើជាកន្លែងចតឡាន ឬបើកហាងកាហ្វេជំនួសវិញ។ |
| Economic Transformation (ការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច) | ការផ្លាស់ប្តូរមូលដ្ឋានសេដ្ឋកិច្ចរបស់សង្គម ឬប្រទេសមួយ ដែលប្តូរការពឹងផ្អែកពីវិស័យកសិកម្ម (វិស័យបឋម) ទៅពឹងផ្អែកលើវិស័យឧស្សាហកម្ម និងសេវាកម្មទេសចរណ៍ (វិស័យទុតិយភូមិ និងតតិយភូមិ) វិញ។ | ដូចជាកសិករម្នាក់ដែលធ្លាប់តែធ្វើស្រែចិញ្ចឹមជីវិត បានប្តូរអាជីពមកបើកផ្ទះសំណាក់ និងរត់ម៉ូតូឌុបឱ្យភ្ញៀវទេសចរវិញ។ |
| Subak (ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ និងកសិកម្មប្រពៃណីបាលី Subak) | ជាស្ថាប័នសហគមន៍ប្រពៃណីរបស់ប្រជាជនកោះបាលី ដែលគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ ចែកចាយទឹក និងការដាំដុះ ដោយផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងស្អិតរមួតទៅនឹងសាសនា និងវប្បធម៌ ដើម្បីរក្សានិរន្តរភាពបរិស្ថាន។ | ដូចជាសមាគមអ្នកប្រើប្រាស់ទឹកនៅស្រុកខ្មែរ តែមានការរៀបចំជាលក្ខណៈជំនឿ និងច្បាប់ទម្លាប់តឹងរ៉ឹងតាំងពីដូនតាមក។ |
| Farmers terms of trade / NTP (អត្រាប្តូរប្រាក់របស់កសិករ) | សូចនាករវាស់ស្ទង់សមត្ថភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់កសិករ ដោយប្រៀបធៀបរវាងចំណូលដែលទទួលបានពីការលក់កសិផល និងការចំណាយលើថ្លៃដើមផលិតកម្ម ព្រមទាំងតម្រូវការជីវភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគេ។ | ដូចជាការថ្លឹងថ្លែងថាតើលុយដែលលក់ស្រូវបាន អាចយកទៅទិញជី ទិញថ្នាំ និងផ្គត់ផ្គង់ម្ហូបអាហារគ្រួសារបានគ្រប់គ្រាន់ឬអត់។ |
| Convergence rate (អត្រានៃការស្របគ្នា) | រង្វាស់ភាគរយក្នុងការវិភាគ MACTOR ដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃការស្របគំនិតគ្នា ឬកម្រិតផលប្រយោជន៍ដូចគ្នារវាងតួអង្គផ្សេងៗលើគោលដៅណាមួយ។ អត្រាទាបបង្ហាញថាមានសក្តានុពលនៃការប៉ះទង្គិចគ្នា (ជម្លោះ) ខ្ពស់។ | ដូចជានៅពេលប្រជុំគ្រួសារ បើភាគរយអ្នកចង់ទៅលេងសមុទ្រ និងអ្នកចង់ទៅលេងភ្នំប្រហាក់ប្រហែលគ្នា នោះមានន័យថាការស្របគ្នានៅមានកម្រិតទាប ធ្វើឱ្យងាយនឹងមានជម្លោះក្នុងការសម្រេចចិត្ត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
