បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាជំងឺបញ្ចេញពន្លឺ (Luminous disease) ដែលបង្កដោយបាក់តេរី Vibrio harveyi ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ការចិញ្ចឹម និងបណ្តាលឱ្យកូនបង្គាខ្លាងាប់ជាច្រើន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រពិសោធន៍ក្នុងកែវ (In vitro) និងលើសត្វផ្ទាល់ (In vivo) ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃបាក់តេរីមានប្រយោជន៍ចំនួន ៨ ប្រភេទក្នុងការប្រកួតប្រជែងទប់ស្កាត់មេរោគ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Normal Vibrio harveyi infection (In vivo Control) ការចម្លងរោគដោយ Vibrio harveyi ធម្មតា (ក្រុមត្រួតពិនិត្យលើសត្វផ្ទាល់) |
ងាយស្រួលក្នុងការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងដើរតួជាក្រុមត្រួតពិនិត្យ (Control group) ដើម្បីប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាព។ | បណ្តាលឱ្យកូនបង្គាមានអត្រាងាប់ខ្ពស់ខ្លាំង និងលឿនក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | អត្រាងាប់របស់កូនបង្គាក្នុងរយៈពេល ៤៨ ម៉ោងមានរហូតដល់ ៦០%។ |
| V. harveyi colonized by Bacillus subtilis AM-01 ការប្រើប្រាស់បាក់តេរី Bacillus subtilis AM-01 ដើម្បីទប់ស្កាត់ V. harveyi |
មានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការផ្លាស់ប្តូររូបរាងមេរោគ (ធ្វើឱ្យតូចនិងមូល) និងជាប្រភេទបាក់តេរីបង្កើតស្ព៉ឺ (spore-forming) ដែលងាយស្រួលរក្សាទុកបានយូរ។ | មិនអាចទប់ស្កាត់ភាពកាចសាហាវរបស់មេរោគបានទាំងស្រុងនោះទេ ពោលគឺមេរោគនៅតែអាចបង្កជំងឺបានខ្លះ។ | កាត់បន្ថយអត្រាងាប់របស់កូនបង្គាមកត្រឹម ៤០% ក្នុងរយៈពេល ៤៨ ម៉ោង។ |
| V. harveyi colonized by Bacillus licheniformis AM-04 ការប្រើប្រាស់បាក់តេរី Bacillus licheniformis AM-04 ដើម្បីទប់ស្កាត់ V. harveyi |
ជាបាក់តេរីមានប្រយោជន៍បង្កើតស្ព៉ឺ ដែលអាចប្រកួតប្រជែងនិងកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលអាក្រក់របស់មេរោគបង្កជំងឺបានយ៉ាងល្អ។ | ប្រសិទ្ធភាពក្នុងការប្តូររូបរាងមេរោគគឺទាបជាង B. subtilis បន្តិច ហើយតម្រូវឱ្យមានការប្រើប្រាស់ច្រើនដងទើបមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ | ជួយកាត់បន្ថយអត្រាងាប់របស់កូនបង្គាមកត្រឹម ៤០% ដូចគ្នា ក្នុងរយៈពេល ៤៨ ម៉ោង។ |
| Nitrosomonas sp. AM-11 colonization (In vitro) ការតាំងទីលំនៅដោយ Nitrosomonas sp. AM-11 (ក្នុងកែវពិសោធន៍) |
មានសកម្មភាពតាំងទីលំនៅ និងលូតលាស់លឿនបំផុតក្នុងការប្រកួតប្រជែងជាមួយមេរោគក្នុងកែវពិសោធន៍។ | ជាបាក់តេរីមិនបង្កើតស្ព៉ឺ (non-spore forming) ធ្វើឱ្យមានអាយុកាលខ្លី ពិបាកផលិតជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្ម និងមិនស័ក្តិសមសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ក្នុងស្រះផ្ទាល់។ | បង្ហាញសកម្មភាពទប់ស្កាត់លឿនជាងគេក្នុងកែវពិសោធន៍ ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់ការធ្វើតេស្តលើសត្វផ្ទាល់ទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្ត្រកម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការវិភាគកោសិកា និងសម្ភារៈមូលដ្ឋានសម្រាប់ចិញ្ចឹមកូនបង្គាក្នុងលក្ខខណ្ឌត្រួតពិនិត្យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់សំណាកទឹកពីខេត្ត ចន្ទបុរី និង សុរ៉ាតថានី នៃប្រទេសថៃ។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងបរិស្ថានអេកូឡូស៊ីនៅតំបន់ទាំងនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាយ៉ាងខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រនៃប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះអាចយកមកអនុវត្តបាន។ ទោះជាយ៉ាងណា ការធ្វើតេស្តលើសត្វផ្ទាល់ (In vivo) មានរយៈពេលត្រឹមតែ ៤៨ម៉ោង និងធ្វើឡើងក្នុងកែវពិសោធន៍តូចៗ ដែលអាចនឹងមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពេញលេញពីសក្ដានុពលជាក់ស្តែងនៅតាមស្រះចិញ្ចឹមបង្គាធំៗឡើយ។
ការប្រើប្រាស់បាក់តេរីមានប្រយោជន៍ (Probiotics) ដើម្បីគ្រប់គ្រងមេរោគ គឺជាជម្រើសដ៏ល្អ និងមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់វិស័យវារីវប្បកម្មនៅកម្ពុជា។
ការផ្លាស់ប្តូរពីការពឹងផ្អែកលើសារធាតុគីមីមកប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្ត (Biocontrol) នឹងជួយលើកកម្ពស់និរន្តរភាពនៃការចិញ្ចឹមបង្គានៅកម្ពុជា កាត់បន្ថយការបំពុលបរិស្ថាន និងបង្កើនទំនុកចិត្តលើគុណភាពបង្គាសម្រាប់ការនាំចេញ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| In vitro (ក្នុងកែវពិសោធន៍) | ការធ្វើតេស្ត ឬការពិសោធន៍ដែលប្រព្រឹត្តទៅនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិត ដូចជាចានជ័រ (Petri dish) ឬកែវពិសោធន៍ ជំនួសឱ្យការធ្វើលើសត្វមានជីវិតផ្ទាល់ ដើម្បីសង្កេតមើលប្រតិកម្មបឋមរវាងបាក់តេរី។ | ដូចជាការសាកល្បងដាំគ្រាប់ពូជក្នុងថូទឹកតូចមួយនៅក្នុងបន្ទប់ មុននឹងសម្រេចចិត្តយកទៅដាំក្នុងចម្ការធំ។ |
| In vivo (លើសត្វមានជីវិតផ្ទាល់) | ការធ្វើតេស្ត ឬការពិសោធន៍ដែលធ្វើឡើងដោយផ្ទាល់នៅលើសារពាង្គកាយមានជីវិត (ក្នុងករណីនេះគឺកូនបង្គា) ដើម្បីវាយតម្លៃពីប្រសិទ្ធភាព និងប្រតិកម្មជាក់ស្តែងនៅក្នុងរាងកាយរបស់វា។ | ដូចជាការយកថ្នាំថ្មីទៅអោយអ្នកជំងឺប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ ដើម្បីមើលថាវាពិតជាអាចព្យាបាលជំងឺបានជាសះស្បើយឬអត់។ |
| Colonization (ការតាំងទីលំនៅ) | ដំណើរការដែលបាក់តេរីមួយក្រុមលូតលាស់ បង្កើតជាសហគមន៍ និងរស់នៅរាលដាលលើផ្ទៃណាមួយ (ដូចជាក្នុងពោះវៀនបង្គា ឬលើមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម) ដោយប្រកួតប្រជែងដណ្តើមទីតាំង និងដកហូតអាហារពីបាក់តេរីបង្កជំងឺផ្សេងទៀត។ | ដូចជាកងទ័ពដែលចូលទៅបោះជំរំនៅតំបន់មួយ ហើយការពារយ៉ាងរឹងមាំមិនឱ្យសត្រូវចូលមកដណ្តើមទីតាំងនោះបាន។ |
| Luminous disease (ជំងឺបញ្ចេញពន្លឺ) | ជាជំងឺម្យ៉ាងក្នុងវិស័យវារីវប្បកម្មបង្កឡើងដោយបាក់តេរី Vibrio harveyi ដែលធ្វើឱ្យកូនបង្គាបញ្ចេញពន្លឺនៅពេលយប់ និងបណ្តាលឱ្យពួកវាងាប់យ៉ាងរហ័សក្នុងអត្រាខ្ពស់ដោយសារការបំផ្លាញជាលិកាខាងក្នុង។ | ដូចជាសត្វអំពិលអំពែកដែលបញ្ចេញពន្លឺនៅពេលយប់ ប៉ុន្តែពន្លឺនេះគឺជារោគសញ្ញាគ្រោះថ្នាក់ដែលបញ្ជាក់ថាមេរោគកំពុងសម្លាប់កូនបង្គា។ |
| Cross streaking method (វិធីសាស្ត្រគូសកាត់ខ្វែង) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលគេគូសបណ្តុះបាក់តេរីបង្កជំងឺជារាងបន្ទាត់ត្រង់នៅលើចានចិញ្ចឹម ហើយគូសបាក់តេរីមានប្រយោជន៍កាត់ខ្វែងគ្នា ដើម្បីពិនិត្យមើលថាតើបាក់តេរីមួយណាមានសកម្មភាពអាចរារាំងការលូតលាស់របស់បាក់តេរីមួយទៀតនៅត្រង់ចំណុចប្រសព្វបាន។ | ដូចជាការគូសបន្ទាត់ពីរប្រសព្វគ្នានៅលើដី ដើម្បីមើលថាតើអ្នករត់តាមខ្សែមួយអាចរារាំងមិនឱ្យអ្នករត់តាមខ្សែមួយទៀតឆ្លងកាត់បានឬទេ។ |
| Scanning Electron Microscope (ម៉ាស៊ីនមីក្រូទស្សន៍អេឡិចត្រុង / SEM) | ជាឧបករណ៍វិទ្យាសាស្ត្រប្រើកាំរស្មីអេឡិចត្រុងបាញ់ទៅលើសំណាក ដើម្បីថតយករូបភាពផ្ទៃខាងក្រៅនៃវត្ថុតូចៗបំផុត (ដូចជាបាក់តេរី) ដោយផ្តល់ជារូបភាពត្រីមាត្រ (3D) ដែលអាចមើលឃើញការប្រែប្រួលរូបរាងកោសិកាបានយ៉ាងច្បាស់។ | ដូចជាកាមេរ៉ាពង្រីកកម្រិតអស្ចារ្យដែលអាចថតមើលឃើញសូម្បីតែរោមតូចៗលើដងខ្លួនរបស់ស្រមោចយ៉ាងលម្អិត។ |
| Post larvae 15 / PL 15 (កូនបង្គាដំណាក់កាល PL15) | ជាដំណាក់កាលលូតលាស់របស់កូនបង្គាដែលមានអាយុ ១៥ ថ្ងៃ បន្ទាប់ពីវាបានវិវឌ្ឍឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលកូនទឹកតូចៗ (Nauplius, Zoea, Mysis) ហើយមានរូបរាងដូចបង្គាពេញវ័យ ត្រៀមខ្លួនរួចរាល់សម្រាប់យកទៅប្រលែងចិញ្ចឹមក្នុងស្រះធំ។ | ដូចជាកុមារដែលទើបតែចេះដើរតេះតះ និងមានកាយសម្បទារឹងមាំល្មមអាចត្រៀមខ្លួនចូលរៀនថ្នាក់មត្តេយ្យបាន។ |
| Beneficial bacteria (បាក់តេរីមានប្រយោជន៍ / ប្រូបាយអូទិក) | ជាប្រភេទអតិសុខុមប្រាណដែលផ្តល់ផលល្អដល់សត្វចិញ្ចឹម វាជួយផលិតអង់ស៊ីមដើម្បីរំលាយកាកសំណល់ ប្រកួតប្រជែងជាមួយបាក់តេរីអាក្រក់ និងជួយពង្រឹងប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរបស់កូនបង្គា។ | ដូចជាទាហានអង្គរក្សដែលការពាររាងកាយយើង និងកម្ចាត់ក្រុមចោរ (មេរោគអាក្រក់) មិនឱ្យមកធ្វើបាបយើងបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
