បញ្ហា (The Problem)៖ ជំងឺបង្កដោយបាក់តេរី Vibrio (ជាពិសេស V. harveyi) កំពុងបង្កឱ្យមានការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ឧស្សាហកម្មចិញ្ចឹមបង្គាខ្លា (Penaeus monodon) ខណៈដែលការប្រើប្រាស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចកំពុងបណ្តាលឱ្យមានបញ្ហាបរិស្ថាន និងភាពស៊ាំរបស់បាក់តេរី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការចម្រាញ់បាក់តេរីពពួក Bacillus ពីលំពែងនិងថ្លើមបង្គាខ្លា ដើម្បីធ្វើតេស្តសកម្មភាពប្រឆាំងមេរោគលើបាក់តេរីពពួក Vibrio ចំនួន៤ប្រភេទតាមរយៈវិធីសាស្ត្រមន្ទីរពិសោធន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Agar well diffusion assay ការធ្វើតេស្តសាយភាយលើរន្ធចាហួយ (Agar Well Diffusion Assay) |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត និងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការពិនិត្យរកមើលសកម្មភាពប្រឆាំងមេរោគបឋម និងកំណត់កំហាប់អប្បបរមា (MIC) របស់បាក់តេរីច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយ។ | មិនអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីសកម្មភាពប្រកួតប្រជែងជាក់ស្តែងរបស់បាក់តេរីនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានរាវ ឬក្នុងស្រះចិញ្ចឹមបង្គាផ្ទាល់នោះទេ ព្រោះចលនានៃម៉ូលេគុលត្រូវបានកំណត់ដោយភាពរឹងរបស់ចាហួយ។ | បានរកឃើញបាក់តេរី Bacillus ៤ប្រភេទ (B17, B19, B21, B25) ដែលមានតំបន់រារាំង (inhibition zone) ធំជាងគេ និងមានកំហាប់អប្បបរមា (MIC) កម្រិត 5.0x10^5 cfu/ml។ |
| Broth co-culture assay ការធ្វើតេស្តប្រកួតប្រជែងនៅក្នុងទឹកស៊ុបបណ្តុះមេរោគ (Broth Co-culture Assay) |
អាចតាមដានអត្រានៃការរស់រាន និងការលូតលាស់របស់បាក់តេរីបង្កជំងឺតាមពេលវេលាជាក់ស្តែង ដែលផ្តល់លទ្ធផលប្រហាក់ប្រហែលនឹងបរិស្ថានរាវក្នុងស្រះចិញ្ចឹម។ | ទាមទារការតាមដានរៀងរាល់ម៉ោងកំណត់យ៉ាងតឹងរ៉ឹង (០, ១២, ២៤, ៣៦, ៤៨ ម៉ោង) ដែលចំណាយពេលយូរ និងកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការរាប់ចំនួនបាក់តេរី (plate counting)។ | បាក់តេរី Bacillus B17 និង B21 ក្នុងកំហាប់ 5.0x10^7 cfu/ml អាចទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ Vibrio harveyi ទាំងស្រុងក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ ១២ម៉ោង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្ត្រស្តង់ដារ និងមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះបាក់តេរីជាក់លាក់។
ការសិក្សានេះប្រមូលសំណាកបាក់តេរី Bacillus ចេញពីបង្គាខ្លា (Penaeus monodon) និងធ្វើតេស្តក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍សាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងបរិស្ថានស្រះចិញ្ចឹមបង្គានៅប្រទេសកម្ពុជាមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃ ដែលធ្វើឱ្យការស្រាវជ្រាវនេះមានតម្លៃជិតស្និទ្ធ ប៉ុន្តែការសាកល្បងដោយផ្ទាល់ជាមួយពូជបង្គា និងបាក់តេរីក្នុងតំបន់ឆ្នេររបស់កម្ពុជាពិតជាមានភាពចាំបាច់ ដើម្បីធានាប្រសិទ្ធភាពអតិបរមា។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់វិស័យវារីវប្បកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចដែលអាចប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។
ការប្រើប្រាស់ពពួកបាក់តេរី Bacillus ជាភ្នាក់ងារត្រួតពិនិត្យជីវសាស្រ្ត គឺជាដំណោះស្រាយប្រកបដោយនិរន្តរភាព សុវត្ថិភាពខ្ពស់ និងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចដល់ឧស្សាហកម្មចិញ្ចឹមបង្គានៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| In vitro (នៅក្នុងបំពង់សាកល្បង ឬលក្ខខណ្ឌមន្ទីរពិសោធន៍) | ការធ្វើពិសោធន៍ ឬការសិក្សាដែលប្រព្រឹត្តទៅនៅខាងក្រៅសារពាង្គកាយមានជីវិត ដូចជានៅក្នុងចានប៉េទ្រី (Petri dish) ឬបំពង់សាកល្បង ដើម្បីសង្កេតមើលប្រតិកម្មផ្សេងៗដោយគ្រប់គ្រងបរិស្ថានបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ដូចជាការសាកល្បងដាំគ្រាប់ពូជនៅលើក្រដាសសើមក្នុងកែវ ជាជាងយកទៅដាំក្នុងដីផ្ទាល់ ដើម្បីងាយស្រួលមើលពីរបៀបដែលវាដុះពន្លក។ |
| Minimum Inhibitory Concentration - MIC (កំហាប់អប្បបរមាដែលអាចទប់ស្កាត់ការលូតលាស់) | កម្រិតកំហាប់ទាបបំផុតនៃសារធាតុប្រឆាំងមេរោគ (ឬចំនួនបាក់តេរីមានប្រយោជន៍) ដែលអាចបញ្ឈប់ការលូតលាស់ និងការកើនឡើងចំនួនរបស់បាក់តេរីបង្កជំងឺបានទាំងស្រុងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | ដូចជាចំនួនប៉ូលីសតិចបំផុតដែលត្រូវការជាចាំបាច់ ដើម្បីអាចគ្រប់គ្រង និងទប់ស្កាត់កុំឱ្យមានចោរលួចក្នុងភូមិមួយបាន។ |
| Agar well diffusion assay (ការធ្វើតេស្តសាយភាយលើរន្ធចាហួយ) | វិធីសាស្ត្រមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វាស់ស្ទង់ប្រសិទ្ធភាពប្រឆាំងមេរោគ ដោយការចោះរន្ធនៅលើចាហួយដែលមានបណ្តុះមេរោគ រួចដាក់សារធាតុសាកល្បងចូលទៅក្នុងរន្ធនោះ ដើម្បីមើលទំហំរង្វង់ដែលមេរោគមិនអាចលូតលាស់បាន (Inhibition zone)។ | ដូចជាការទម្លាក់ដុំថ្មចូលទៅក្នុងទឹកដែលដក់ស្ងប់ រួចសង្កេតមើលរលកទឹកដែលសាយភាយចេញជារង្វង់ ដើម្បីដឹងពីកម្លាំងរបស់ដុំថ្មនោះ។ |
| Biocontrol agents / Probiotics (ភ្នាក់ងារត្រួតពិនិត្យជីវសាស្រ្ត ឬ ប្រូបាយអូទិក) | ពពួកអតិសុខុមប្រាណ ឬបាក់តេរីមានប្រយោជន៍ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីកម្ចាត់ ឬទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់មេរោគបង្កជំងឺតាមរយៈការប្រកួតប្រជែងយកចំណី ឬការបញ្ចេញសារធាតុរារាំង ជាជម្រើសជំនួសការប្រើប្រាស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មា ដើម្បីដេញចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ជាជាងការប្រើប្រាស់ថ្នាំបំពុលកណ្តុរដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាពមនុស្ស។ |
| Vibrio harveyi (បាក់តេរី វីប្រ៊ីអូ ហារវេយី) | ជាប្រភេទបាក់តេរីសមុទ្រដែលបង្កជំងឺ Luminous vibriosis ធ្វើឱ្យបង្គាបញ្ចេញពន្លឺក្នុងទីងងឹត និងបណ្តាលឱ្យបង្គាឈឺនិងងាប់យ៉ាងច្រើន ដែលបង្កការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់កសិដ្ឋានចិញ្ចឹមបង្គា។ | វាដូចជាសត្វល្អិតចង្រៃម៉្យាងដែលចូលចិត្តបំផ្លាញដំណាំ ប៉ុន្តែវាមានលក្ខណៈពិសេសអាចបញ្ចេញពន្លឺនាពេលយប់។ |
| Hepatopancreas (លំពែងនិងថ្លើមបង្គា) | សរីរាង្គដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងពោះវៀនរបស់សត្វគ្មានឆ្អឹងកង (ដូចជាបង្គា និងក្តាម) ដែលបំពេញមុខងាររួមបញ្ចូលគ្នាដូចជាថ្លើមនិងលំពែងរបស់មនុស្ស ដើម្បីរំលាយអាហារ បឺតស្រូបជីវជាតិ និងច្រោះជាតិពុល។ | ជា "រោងចក្រចម្រាញ់" និង "ឃ្លាំងស្តុកថាមពល" ដ៏សំខាន់នៅក្នុងខ្លួនបង្គា ដែលប្រៀបបាននឹងក្រពះ ថ្លើម និងពោះវៀនមនុស្សបញ្ចូលគ្នា។ |
| Exoenzymes (អង់ស៊ីមបញ្ចេញក្រៅ) | ប្រភេទប្រូតេអ៊ីនរំលាយ (អង់ស៊ីម) ដែលបាក់តេរីបញ្ចេញទៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានជុំវិញខ្លួន ដើម្បីបំបែកម៉ូលេគុលអាហារធំៗ ឬបំផ្លាញកោសិការបស់បាក់តេរីផ្សេងទៀតដែលជាសត្រូវប្រជែងទីតាំងរបស់វា។ | ដូចជាសត្វពីងពាងដែលព្រួសទឹកមាត់រំលាយសាច់សត្វល្អិតនៅខាងក្រៅខ្លួនវាឱ្យក្លាយជាទឹក រួចទើបបឺតជញ្ជក់យកមកធ្វើជាចំណី។ |
| Colony forming unit / cfu/ml (ឯកតាកំណត់ចំនួនកោសិកាបាក់តេរី) | រង្វាស់ដែលប្រើក្នុងមីក្រូជីវសាស្ត្រ ដើម្បីប៉ាន់ប្រមាណចំនួនកោសិកាបាក់តេរីដែលមានជីវិតនិងអាចបន្តពូជបង្កើតជាកញ្ចុំបាក់តេរីថ្មីបាន នៅក្នុងវត្ថុរាវចំណុះ ១ មីលីលីត្រ។ | ប្រៀបដូចជាការរាប់ចំនួនគ្រាប់ពូជដែលនៅរស់និងអាចដុះជាដើមឈើបាន ក្នុងចំណោមគ្រាប់ពូជមួយក្តាប់ដៃ។ |
| Broth co-culture (ការបណ្តុះរួមគ្នាក្នុងមជ្ឈដ្ឋានរាវ) | ការបណ្តុះមេរោគបង្កជំងឺ និងបាក់តេរីមានប្រយោជន៍ចូលគ្នាក្នុងដបទឹកស៊ុបតែមួយដែលមានសារធាតុចិញ្ចឹម ដើម្បីសង្កេតមើលការប្រកួតប្រជែង ការរារាំង និងការរស់រានមានជីវិតរបស់ពួកវាតាមពេលវេលាជាក់ស្តែងរៀងរាល់ម៉ោងកំណត់។ | ដូចជាការដាក់សត្វសត្រូវពីរបញ្ចូលគ្នាក្នុងទ្រុងតែមួយ ដើម្បីមើលថាតើសត្វមួយណាអាចវាយឈ្នះ និងរស់រានមានជីវិតបានយូរជាង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
