Original Title: Land Use, Productivity, and Profitability of Traditional Rice–Wheat System Could be Improved by Conservation Agriculture
Source: dx.doi.org
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការប្រើប្រាស់ដី ផលិតភាព និងប្រាក់ចំណេញនៃប្រព័ន្ធដាំដុះស្រូវ-ស្រូវសាលីបែបប្រពៃណី អាចត្រូវបានកែលម្អដោយកសិកម្មអភិរក្ស

ចំណងជើងដើម៖ Land Use, Productivity, and Profitability of Traditional Rice–Wheat System Could be Improved by Conservation Agriculture

អ្នកនិពន្ធ៖ Mohammad Mobarak Hossain, Mahfuza Begum, Richard W Bell

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2022, Research on World Agricultural Economy

វិស័យសិក្សា៖ Agronomy

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការដាំដុះបែបប្រពៃណីក្នុងប្រព័ន្ធស្រូវ-ស្រូវសាលីនៅប្រទេសបង់ក្លាដែស ដែលពឹងផ្អែកលើការភ្ជួររាស់ខ្លាំង និងការដកស្មៅដោយដៃ ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើន ចំណាយខ្ពស់ និងធ្វើឱ្យខូចគុណភាពដី។ ការសិក្សានេះស្វែងរកដំណោះស្រាយតាមរយៈការអនុវត្តកសិកម្មអភិរក្ស ដើម្បីកែលម្អផលិតភាព និងប្រាក់ចំណេញ។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅចម្ការកសិករផ្ទាល់រយៈពេលពីរឆ្នាំ ដោយប្រៀបធៀបវិធីសាស្ត្រដាំដុះបែបប្រពៃណី និងវិធីសាស្ត្រកសិកម្មអភិរក្ស លើប្រព័ន្ធដាំដុះចម្រុះ។

ការភ្ជួររាស់ម្តងរួមជាមួយថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ (Single tillage with herbicides)
ការរក្សាសំណល់ដំណាំចាស់ចំនួន ៥០% ទុកលើដី (50% crop residue retention)
ប្រព័ន្ធដាំដុះដំណាំបន្តបន្ទាប់ ស្រូវ-ស្រូវសាលី និងស្រូវ-ស្រូវសាលី-សណ្តែកបាយ (Rice-wheat and rice-wheat-mungbean systems)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

កសិកម្មអភិរក្សបានបង្កើនអត្រាផលប្រយោជន៍ធៀបនឹងចំណាយ (BCR) ២៤,៣% សម្រាប់ស្រូវ ៣៥,៧% សម្រាប់ស្រូវសាលី និង ៤៨,៨% សម្រាប់សណ្តែកបាយ ដោយសន្សំសំចៃការចំណាយលើការភ្ជួររាស់ ការដកស្មៅ និងកម្លាំងពលកម្ម។
ផលិតភាពនៃប្រព័ន្ធស្រូវ-ស្រូវសាលី-សណ្តែកបាយ ត្រូវបានបង្កើន ៣២% ដោយមានកំណើនទិន្នផល ១៦% លើស្រូវ ៣១% លើស្រូវសាលី និង ៣៧% លើសណ្តែកបាយ។
ការអនុវត្តកសិកម្មអភិរក្សមានប្រសិទ្ធភាពផលិតកម្ម (Production efficiency) ខ្ពស់ជាងកសិកម្មបែបប្រពៃណីរហូតដល់ ៥៩,៧% ដែលផ្តល់ឱកាសក្នុងការដាំដុះដំណាំបន្ថែម។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Traditional Agriculture (TA) - Plow Tillage កសិកម្មបែបប្រពៃណី (ការភ្ជួររាស់ខ្លាំង និងគ្មានសំណល់ដំណាំ)	ងាយស្រួលយល់ និងជាទម្លាប់អនុវត្តយូរលង់របស់កសិករ។ មិនទាមទារចំណេះដឹងខ្ពស់ក្នុងការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅស្មុគស្មាញ។	ចំណាយច្រើនលើកម្លាំងពលកម្ម ពេលវេលា និងប្រេងឥន្ធនៈ។ បំផ្លាញរចនាសម្ព័ន្ធដី ធ្វើឱ្យខាតបង់សំណល់សរីរាង្គក្នុងដី និងពន្យារពេលដាំដុះដំណាំបន្ទាប់។	ផលិតភាពប្រព័ន្ធស្រូវ-ស្រូវសាលី-សណ្តែកបាយ (R-W-M) ត្រឹមតែ ១៣,៥៧ តោន/ហិកតា និងមានប្រសិទ្ធភាពផលិតកម្ម (Production Efficiency) ទាប។
Conservation Agriculture (CA) - Single Tillage + Herbicides កសិកម្មអភិរក្ស (ការភ្ជួររាស់តែម្តង ប្រើថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ និងរក្សាសំណល់ដំណាំ ៥០%)	ចំណេញកម្លាំងពលកម្ម ពេលវេលា និងប្រាក់ចំណាយលើការភ្ជួររាស់ និងកម្ចាត់ស្មៅ។ ជួយរក្សាសំណើម កែលម្អគុណភាពដីកសិកម្ម និងបង្កើនប្រាក់ចំណេញ។	ទាមទារការយល់ដឹងច្បាស់លាស់ពីបច្ចេកទេសប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ និងទាមទារម៉ាស៊ីនដាំដុះពហុមុខងារ (VMP) ដែលអាចជាបញ្ហាប្រឈមក្នុងការវិនិយោគដំបូង។	ផលិតភាពប្រព័ន្ធ R-W-M កើនដល់ ១៧,៨១ តោន/ហិកតា (កើន ៣២%) និងបង្កើនប្រាក់ចំណេញ (BCR) ពី ២៤% ទៅ ៤៨%។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសកសិកម្មអភិរក្សនេះ ទាមទារការផ្លាស់ប្តូរឧបករណ៍កសិកម្ម និងការប្រើប្រាស់ធាតុចូលថ្មីៗមួយចំនួន បើធៀបនឹងវិធីសាស្ត្រប្រពៃណីទូទៅ។

Hardware: ត្រាក់ទ័រដៃ (Two-wheel tractor - 2WT) និងម៉ាស៊ីនដាំដុះពហុមុខងារ (Versatile Multi-crop Planter - VMP) សម្រាប់ការភ្ជួរ និងដាំគ្រាប់ពូជក្នុងពេលតែមួយ។
Agrochemicals: ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅមុនពេលដាំ (Pre-plant herbicide) ព្រមទាំងថ្នាំការពារស្មៅមុនដុះ និងក្រោយដុះ (PEH & POH ដូចជា glyphosate និង pendimethalin) ដើម្បីជំនួសការដកស្មៅដោយដៃ។
Expertise: ចំណេះដឹងបច្ចេកទេសក្នុងការបាញ់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅក្នុងកម្រិតត្រឹមត្រូវ (Active ingredient per hectare) និងការគ្រប់គ្រងសំណល់ដំណាំចាស់ៗលើផ្ទៃដី។
Labor: ទាមទារកម្លាំងពលកម្មតិចជាងមុនយ៉ាងខ្លាំង (កាត់បន្ថយ ២៥% ទៅ ៣១%) សម្រាប់ការភ្ជួររាស់ និងកម្ចាត់ស្មៅ បើធៀបនឹងការដាំដុះធម្មតា។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅតាមចម្ការកសិករក្នុងតំបន់ Gouripur ប្រទេសបង់ក្លាដែស ដែលមានលក្ខណៈដីល្បាយខ្សាច់-ដីឥដ្ឋ (Sandy clay loam)។ ទិន្នន័យនេះផ្តោតជាចម្បងលើប្រព័ន្ធដាំដុះស្រូវ-ស្រូវសាលី-សណ្តែកបាយ ដែលវាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការពិចារណាលើការដាំដុះដំណាំបង្វិល (ដូចជាសណ្តែកបាយ) បន្ទាប់ពីប្រមូលផលស្រូវ ដើម្បីបង្កើនចំណូល និងស្តារគុណភាពដីឡើងវិញ។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

វិធីសាស្ត្រកសិកម្មអភិរក្សនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អនៅក្នុងបរិបទវិស័យកសិកម្មរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាកង្វះកម្លាំងពលកម្ម និងការធ្លាក់ចុះគុណភាពដី។

តំបន់វាលទំនាបកណ្តាល និងភាគពាយ័ព្យ (បាត់ដំបង ពោធិ៍សាត់ កំពង់ធំ): អាចអនុវត្តការភ្ជួររាស់តិចតួច (Minimum Tillage) និងដាំដំណាំសណ្តែកបាយ ឬដំណាំបន្ទាប់បន្សំផ្សេងៗ ក្រោយការប្រមូលផលស្រូវ ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីសំណើមដីដែលនៅសេសសល់ ជាជាងទុកដីចោលទំនេរ។
កសិករខ្នាតតូច និងសហគមន៍កសិកម្ម: ការកាត់បន្ថយការចំណាយលើប្រេងឥន្ធនៈ និងកម្លាំងពលកម្ម អាចជួយបង្កើនប្រាក់ចំណេញសុទ្ធ (BCR) ដល់កសិករ ដែលបច្ចុប្បន្នកំពុងប្រឈមនឹងថ្លៃដើមផលិតកម្មខ្ពស់។
ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ (MAFF): អាចយកគំរូនៃប្រព័ន្ធនេះ រៀបចំជាគោលនយោបាយកសិកម្មឆ្លាតវៃ និងកម្មវិធីផ្សព្វផ្សាយ ដើម្បីលើកកម្ពស់សុខភាពដី និងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីវិស័យកសិកម្ម។

ជារួម ការផ្លាស់ប្តូរពីការភ្ជួររាស់ប្រពៃណី មកប្រើកសិកម្មអភិរក្ស គឺជាដំណោះស្រាយដ៏ឆ្លាតវៃដើម្បីធានាបាននូវនិរន្តរភាពដីធ្លី និងសន្តិសុខស្បៀងនៅកម្ពុជា ស្របពេលដែលកម្លាំងពលកម្មក្នុងវិស័យកសិកម្មកំពុងថយចុះ។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

ស្វែងយល់ពីគោលការណ៍គ្រឹះនៃកសិកម្មអភិរក្ស: និស្សិតត្រូវសិក្សាទ្រឹស្តីជាមូលដ្ឋាននៃកសិកម្មអភិរក្ស (Conservation Agriculture) ពិសេសការគ្រប់គ្រងសំណល់ដំណាំ និងបច្ចេកទេសភ្ជួររាស់កម្រិតអប្បបរមា (Minimum Tillage) ដោយប្រើប្រាស់ឯកសារបោះពុម្ពផ្សាយរបស់ FAO ឬ IRRI។
ការរៀបចំប្រព័ន្ធដំណាំបង្វិល និងវិភាគទិន្នន័យ: រៀបចំផែនការដាំដុះដោយបញ្ចូលដំណាំសណ្តែក ឬដំណាំគម្របដី (Cover crops) ទៅក្នុងប្រព័ន្ធដាំដុះស្រូវ ដោយប្រើប្រាស់កម្មវិធីសូហ្វវែរ STAR (Statistical Tool for Agricultural Research) ដូចដែលមានក្នុងឯកសារ ដើម្បីវិភាគទិន្នន័យនៃការលូតលាស់ និងប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ដីកសិកម្ម។
វិភាគតម្លៃសេដ្ឋកិច្ច និងផលចំណេញ (Partial Budgeting): អនុវត្តការគណនាអត្រាផលចំណេញ (Benefit-Cost Ratio) ដោយប្រៀបធៀបការចំណាយរវាងការដាំដុះបែបប្រពៃណី និងកសិកម្មអភិរក្ស ដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ Microsoft Excel ឬ R programming ដើម្បីវិភាគលើថ្លៃដើម កម្លាំងពលកម្ម និងការសន្សំសំចៃប្រាក់។
រៀនពីការគ្រប់គ្រងស្មៅ និងការប្រើប្រាស់ថ្នាំកសិកម្ម: សិក្សាពីប្រភេទថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ (Pre-emergence និង Post-emergence Herbicides) ព្រមទាំងឥទ្ធិពលវដ្តរបស់វាទៅលើប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ដើម្បីណែនាំការប្រើប្រាស់ឲ្យមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់ និងជៀសវាងការស៊ាំរបស់ស្មៅទៅនឹងថ្នាំគីមី។
អនុវត្តការពិសោធន៍ផ្ទាល់នៅវាលស្រែ (Field Trial): រៀបចំការពិសោធន៍ខ្នាតតូចនៅលើដីកសិដ្ឋានរបស់សាកលវិទ្យាល័យ ដោយសាកល្បងប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីន Versatile Multi-crop Planter (VMP) (ប្រសិនបើមាន) ឬបច្ចេកទេសភ្ជួររាស់តិចតួច ដើម្បីវាយតម្លៃពីការរក្សាសំណើមដី ការលូតលាស់របស់ដំណាំសណ្តែកបាយ និងការសន្សំសំចៃកម្លាំងពលកម្ម។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Conservation Agriculture (កសិកម្មអភិរក្ស)	ជាប្រព័ន្ធដាំដុះដែលកាត់បន្ថយការរំខានដល់ដី (មិនសូវភ្ជួររាស់) រក្សាសំណល់ដំណាំចាស់ៗទុកលើដី និងមានការដាំដំណាំឆ្លាស់គ្នា ដើម្បីរក្សាសំណើមដី កាត់បន្ថយការហូរច្រោះ និងបង្កើនជីជាតិដីរយៈពេលវែង។	ដូចជាការថែរក្សាស្បែកដោយមិនខាត់ស្បែកខ្លាំងពេក ហើយលាបឡេការពារ ដើម្បីឱ្យស្បែកនៅតែមានសំណើមនិងសុខភាពល្អ។
Single Tillage (ការភ្ជួររាស់តែម្តង)	គឺជាបច្ចេកទេសរៀបចំដីដោយភ្ជួរត្រឹមតែម្តងគត់ (ឬភ្ជួរជារងតូចៗ) ជំនួសឱ្យការភ្ជួររាស់បំបែកដីច្រើនដង ដែលជួយសន្សំសំចៃប្រេងឥន្ធនៈ កាត់បន្ថយការខូចខាតរចនាសម្ព័ន្ធដី និងចំណេញកម្លាំងពលកម្ម។	ដូចជាការឆ្កឹះដីតែបន្តិចដើម្បីដាក់គ្រាប់ពូជ ជាជាងការជីកកកាយដីទាំងមូលឱ្យរាបស្មើ ដែលនាំឱ្យហត់និងខូចគុណភាពដី។
Crop residue retention (ការរក្សាសំណល់ដំណាំ)	ជាការទុកជើងជ្រុង ចំបើង ឬដើមដំណាំចាស់ៗនៅលើវាលស្រែក្រោយពេលប្រមូលផលរួច (ឧទាហរណ៍ ទុកប្រវែង ៥០%) ដើម្បីឱ្យវារលួយក្លាយជាជីសរីរាង្គ និងគ្របដីការពារកុំឱ្យហួតទឹកអស់។	ដូចជាការយកស្លឹកឈើស្ងួតមកគ្របគល់រុក្ខជាតិ ដើម្បីរក្សាសំណើមនិងធ្វើជាជី ជំនួសឱ្យការបោសប្រមូលដុតចោល។
Rice Equivalent Yield (ទិន្នផលសមមូលស្រូវ)	ជារូបមន្តគណនាដែលបំប្លែងទិន្នផលដំណាំផ្សេងៗ (ដូចជាស្រូវសាលី និងសណ្តែកបាយ) ទៅជាតម្លៃប្រៀបធៀបនៃទិន្នផលស្រូវ ដោយផ្អែកលើតម្លៃទីផ្សារ ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបចំណូលសរុបក្នុងប្រព័ន្ធដាំដុះចម្រុះ។	ដូចជាការបំប្លែងលុយដុល្លារ លុយបាត មកជាលុយរៀលទាំងអស់ ដើម្បីងាយស្រួលគណនាថាតើអ្នកមានលុយសរុបប៉ុន្មាន។
Pre-emergence herbicide (ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅមុនពេលដុះ)	ជាប្រភេទថ្នាំគីមីកសិកម្មដែលគេបាញ់លើផ្ទៃដីក្រោយពេលដាំគ្រាប់ពូជរួច ប៉ុន្តែមុនពេលគ្រាប់ស្មៅដុះចេញពីដី ដើម្បីរារាំងកុំឱ្យគ្រាប់ស្មៅទាំងនោះអាចពន្លក និងលូតលាស់មកដណ្តើមជីជាតិពីដំណាំបាន។	ដូចជាការចាក់វ៉ាក់សាំងការពារជំងឺមុនពេលមេរោគវាយលុកក្នុងរាងកាយ ដើម្បីរារាំងកុំឱ្យជំងឺនោះអាចកើតឡើងបាន។
Land Utilization Efficiency (ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ដី)	ជារង្វាស់ភាគរយដែលបង្ហាញពីចំនួនថ្ងៃសរុបដែលដីត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ដាំដំណាំក្នុងមួយឆ្នាំ (៣៦៥ថ្ងៃ) បើធៀបនឹងការទុកដីចោលទំនេរ។ ភាគរយកាន់តែខ្ពស់ មានន័យថាដីត្រូវបានប្រើប្រាស់កាន់តែមានប្រសិទ្ធភាពអតិបរមា។	ដូចជាការជួលផ្ទះឱ្យគេស្នាក់នៅពេញមួយឆ្នាំ ដោយមិនទុកបន្ទប់ចោលទំនេរ សូម្បីតែមួយខែ ដើម្បីទទួលបានចំណូលច្រើនបំផុត។
Benefit cost ratio (អត្រាផលប្រយោជន៍ធៀបនឹងចំណាយ)	ជាសូចនាករសេដ្ឋកិច្ចដែលគណនាដោយយកចំណូលសរុបចែកនឹងចំណាយសរុប។ ប្រសិនបើលទ្ធផលធំជាង ១ មានន័យថាការអនុវត្តបច្ចេកទេសដាំដុះនោះទទួលបានប្រាក់ចំណេញ។	ដូចជាការបោះទុនរកស៊ី ១០០ដុល្លារ ហើយលក់បាន ១៥០ដុល្លារ នោះអត្រាចំណេញគឺ ១.៥ ដង ដែលបញ្ជាក់ថាការរកស៊ីនេះចំណេញ។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖