បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាសំបកសណ្តែកដីស្កក (Unfilled pods) ដែលដាំដុះនៅលើដីខ្សាច់លាយល្បាប់ក្នុងខេត្តយសោធរ ប្រទេសថៃ ដោយស្វែងយល់ថាតើវាបណ្តាលមកពីកង្វះជាតិកាល់ស្យូម ឬកង្វះមីក្រូសារជាតិ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានអនុវត្តការរចនាពិសោធន៍ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized complete block design) ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ១៩៩៥ ដល់ ១៩៩៦ ជាមួយនឹងបច្ចេកទេសព្យាបាលដីចំនួន ៤ ផ្សេងគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (No Treatment) មិនមានការព្យាបាលដី (មិនប្រើកាល់ស្យូម និងមីក្រូសារជាតិ) |
មិនចំណាយថវិកាបន្ថែមលើការទិញជី ឬសារធាតុចិញ្ចឹម។ ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្តតាមទម្លាប់ចាស់។ | អត្រាសំបកសណ្តែកស្កកមានកម្រិតខ្ពស់ខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យខាតបង់ទិន្នផលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ កម្រិតអាស៊ីតដីនៅតែខ្ពស់ (pH ទាប)។ | អត្រាសំបកស្កកខ្ពស់រហូតដល់ ៥៥,៦% ទៅ ៨៩,៦% និងទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹម ១១,០ ទៅ ៣៧,៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
| Calcium Application (CaCO3) ការប្រើប្រាស់កាល់ស្យូម (កំបោរស CaCO3) |
ជួយកាត់បន្ថយសំបកសណ្តែកស្កកយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងបង្កើនទិន្នផលទ្វេដង។ ជួយកែលម្អកម្រិត pH ដីឱ្យថយចុះជាតិអាស៊ីត (ដីសាបជាងមុន) និងបង្កើនការកកើតក្ដៀងឫស (Nodules)។ | ទាមទារការចំណាយបន្ថែមលើការទិញកំបោរស និងត្រូវដឹងពីរបៀបគណនាបរិមាណឱ្យបានត្រឹមត្រូវ ដើម្បីចៀសវាងដីកា្លយជាបាស (Alkaline) ពេក។ | អត្រាសំបកស្កកធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ៣,១% ទៅ ១៦,៨% កម្រិត pH ដីកើនដល់ ៥,៧៥-៥,៩០ និងទិន្នផលកើនដល់ ១៧១,៥ ទៅ ២២៨,១ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
| Micronutrient Application ការប្រើប្រាស់មីក្រូសារជាតិ |
ជួយបង្កើនទម្ងន់គ្រាប់សណ្តែក និងភាគរយនៃការបកសំបក (Shelling percentage)។ | មិនអាចដោះស្រាយបញ្ហាសំបកសណ្តែកស្កកបានទេ ប្រសិនបើដីនោះនៅតែខ្វះជាតិកាល់ស្យូមជាចម្បង។ | ទម្ងន់គ្រាប់១០០ កើនឡើងបន្តិច ប៉ុន្តែអត្រាសំបកស្កកនៅតែខ្ពស់ចន្លោះ ៧៣,៦% ទៅ ៨៧,៦% ដដែល។ |
| Calcium and Micronutrient Application ការប្រើប្រាស់កាល់ស្យូម និងមីក្រូសារជាតិរួមគ្នា |
ទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍រួមបញ្ចូលគ្នា គឺកាត់បន្ថយសំបកស្កកផង និងជួយឱ្យគ្រាប់ធំពេញល្អផង ដែលផ្តល់ទិន្នផលអតិបរមា។ | ទាមទារការចំណាយដើមទុនច្រើនជាងគេ និងទាមទារការរៀបចំដី/ការដាក់ជីស្មុគស្មាញជាងមុន។ | អត្រាសំបកស្កកនៅសល់ត្រឹម ២,៥% ទៅ ១៦,៦% និងទិន្នផលកើនឡើងខ្ពស់បំផុតដល់ ១៧២,០ ទៅ ២៦៨,៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះតម្រូវឱ្យមានធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់វិស័យកសិកម្ម ពិសេសការផ្គត់ផ្គង់កាល់ស្យូម និងឧបករណ៍វិភាគគុណភាពដី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្តយសោធរ (Yasothorn) ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើប្រភេទដីខ្សាច់លាយល្បាប់ (Sandy loam soil) ដែលមានកម្រិតអាស៊ីតខ្ពស់ (pH ៤,០៦-៤,៦១) និងខ្វះជាតិកាល់ស្យូម។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ដាំដុះមួយចំនួនធំនៅប្រទេសកម្ពុជា (ដូចជាដីប្រភេទព្រៃខ្មែរ) ដូច្នេះលទ្ធផលនេះគឺមានតម្លៃអាចយកមកប្រៀបធៀប និងអនុវត្តបានយ៉ាងល្អ។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងជោគជ័យនៅក្នុងបរិបទកសិកម្មរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាទិន្នផលសណ្តែកដី។
ការយល់ដឹងពីឥទ្ធិពលនៃកង្វះជាតិកាល់ស្យូម និងការកែលម្អដីដោយប្រើកំបោរស នឹងជួយកសិករកម្ពុជាផ្លាស់ប្តូរពីការខាតបង់ដោយសារសណ្តែកស្កក ទៅជាការទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Unfilled Pods (សំបកស្កក / សំបកទទេ) | ជាបាតុភូតដែលសំបកសណ្តែកដីកកើតរូបរាងជាសំបកធម្មតា ប៉ុន្តែគ្មានគ្រាប់ ឬមានគ្រាប់តូចស្វិតនៅខាងក្នុង ដែលជារឿយៗបណ្តាលមកពីកង្វះជាតិកាល់ស្យូមនៅតំបន់ចាក់ម្ជុលចូលដី ធ្វើឱ្យការលូតលាស់របស់គ្រាប់មិនពេញលេញ។ | ដូចជាស្រោមសំបុត្រដែលផ្ញើមកមានតែសំបក តែគ្មានសំបុត្រនៅខាងក្នុងអញ្ចឹងដែរ។ |
| Exchangeable calcium (កាល់ស្យូមដែលអាចផ្លាស់ប្តូរបាន) | ជាទម្រង់នៃអ៊ីយ៉ុងកាល់ស្យូមដែលតោងជាប់នឹងភាគល្អិតដី ហើយអាចផ្តាច់ខ្លួនចូលទៅក្នុងសូលុយស្យុងទឹកក្នុងដី ដើម្បីឱ្យឫសរុក្ខជាតិស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បានភ្លាមៗ។ | ដូចជាប្រាក់សន្សំក្នុងគណនីធនាគារដែលអាចដកយកមកចាយវាយបានភ្លាមៗនៅពេលយើងត្រូវការ។ |
| Randomized Complete Block Design [RCB] (ការរចនាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជារបៀបរៀបចំការពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយបែងចែកផ្ទៃដីជាប្លុកៗ ហើយការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនីមួយៗ (ឧ. ការដាក់ជីផ្សេងៗគ្នា) ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយចៃដន្យនៅក្នុងប្លុកទាំងនោះ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពមិនស្មើគ្នារបស់គុណភាពដី ធ្វើឱ្យលទ្ធផលស្រាវជ្រាវមានភាពសុក្រឹត។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សពូកែ មធ្យម និងខ្សោយ ឱ្យចូលក្នុងក្រុមប្រកួតប្រជែងនីមួយៗដោយស្មើភាពគ្នា ដើម្បីធានាភាពយុត្តិធម៌នៃការដាក់ពិន្ទុ។ |
| Duncan's Multiple Range Test [DMRT] (ការធ្វើតេស្តប្រៀបធៀបមធ្យមភាគរបស់ Duncan) | ជាវិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថិតិដែលប្រើប្រាស់ដើម្បីប្រៀបធៀប និងកំណត់ភាពខុសគ្នារវាងតម្លៃមធ្យមនៃក្រុមពិសោធន៍នីមួយៗ (ឧ. ប្រៀបធៀបទិន្នផលពីការដាក់ជី ៤ ប្រភេទខុសគ្នា) ក្រោយពេលធ្វើវិភាគវ៉ារ្យ៉ង់ (ANOVA) រួចរាល់។ | ដូចជាការប្រើបន្ទាត់វាស់កម្ពស់សិស្សម្នាក់ៗដើម្បីចាត់ថ្នាក់ និងបញ្ជាក់ឱ្យច្បាស់ថា តើអ្នកណាពិតជាខ្ពស់ជាងគេដាច់ ឬមានកម្ពស់ប្រហាក់ប្រហែលគ្នាមិនអាចកាត់សេចក្តីបាន។ |
| Soil pH (កម្រិតអាស៊ីត-បាសរបស់ដី) | ជារង្វាស់បញ្ជាក់ពីកម្រិតភាពជូរ (អាស៊ីត) ឬប្រៃ (បាស) របស់ដី ដោយគិតពីលេខ ០ ដល់ ១៤។ កម្រិត pH ទាប (ដីជូរ) ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិពិបាកស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមសំខាន់ៗ ជាពិសេសកាល់ស្យូម។ ការដាក់កំបោរស (CaCO3) ជួយបង្កើន pH ឱ្យដីមានតុល្យភាពឡើងវិញ។ | ដូចជាការវាស់កម្តៅទឹក តើវាក្តៅពេក ឬត្រជាក់ពេកសម្រាប់ការរស់នៅរបស់ត្រី បើដីជូរពេក ដំណាំក៏មិនអាចលូតលាស់ ឬស្រូបយកជីបានល្អដែរ។ |
| Micronutrients (មីក្រូសារជាតិ / សារធាតុចិញ្ចឹមបន្ទាប់បន្សំ) | ជាប្រភេទសារធាតុចិញ្ចឹមដែលរុក្ខជាតិត្រូវការក្នុងបរិមាណតិចតួចបំផុត (ដូចជា ដែក ស័ង្កសី ម៉ង់ហ្គាណែស ទង់ដែង) ប៉ុន្តែមានភាពចាំបាច់ខ្លាំងសម្រាប់ការលូតលាស់ ការបំប្លែងអាហារ និងការបង្កើតអង់ស៊ីមផ្សេងៗ។ | ដូចជាអំបិល ឬម្រេចដែលយើងដាក់ក្នុងសម្ល ទោះបីដាក់ក្នុងបរិមាណតិចតួច តែក៏មិនអាចខ្វះបាន ដើម្បីឱ្យសម្លមានរសជាតិឆ្ងាញ់។ |
| Shelling percentage (ភាគរយនៃការបកសំបក) | ជាផលធៀបគិតជាភាគរយ រវាងទម្ងន់គ្រាប់សណ្តែកសុទ្ធដែលបកសំបកចេញរួច ធៀបនឹងទម្ងន់សណ្តែកទាំងសំបក។ វាជាសូចនាករបង្ហាញពីភាពហាប់ណែន និងទំហំរបស់គ្រាប់សណ្តែកនៅខាងក្នុង។ | ដូចជាការទិញក្តាម១គីឡូ ពេលបកសំបកចេញសល់សាច់ប៉ុន្មានខាំ នោះហើយជាភាគរយនៃសាច់ក្តាមសុទ្ធដែលយើងអាចបរិភោគបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
