បញ្ហា (The Problem)៖ ជំងឺវីរ៉ូអ៊ីតចំណុចលឿង (Grapevine yellow speckle viroid) អាចឆ្លងរាលដាលយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈរុក្ខជាតិដែលគ្មានរោគសញ្ញា ដែលទាមទារឱ្យមានវិធីសាស្ត្ររកឃើញដ៏មានប្រសិទ្ធភាពនិងងាយស្រួលសម្រាប់ការធ្វើចត្តាឡីស័ក និងការបញ្ជាក់ពីរុក្ខជាតិគ្មានជំងឺ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុលដើម្បីស្រង់យក RNA និងសំយោគឧបករណ៍អង្កេតបញ្ជាក់រោគសញ្ញាសម្រាប់ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| cDNA Probe via Northern Hybridization ការរកឃើញតាមរយៈឧបករណ៍អង្កេត cDNA ដោយប្រើបច្ចេកទេស Northern Hybridization |
អាចធ្វើតេស្តលើគំរូច្រើនក្នុងពេលតែមួយបានយ៉ាងងាយស្រួល និងមានភាពជាក់លាក់ខ្ពស់បំផុតក្នុងការរកឃើញមេរោគ សូម្បីតែនៅលើរុក្ខជាតិដែលមិនទាន់បង្ហាញរោគសញ្ញាក៏ដោយ។ | ទាមទារពេលវេលាយូរក្នុងការអនុវត្ត (ដូចជាការផ្ទេរម៉ូលេគុលឆ្លងកាត់យប់) និងត្រូវការឧបករណ៍ឬសារធាតុគីមីសម្គាល់ពិសេស (Labeling kits) ដែលមានតម្លៃថ្លៃ។ | អាចរកឃើញគំរូវិជ្ជមានចំនួន ៩ ក្នុងចំណោម ១៧ គំរូ ដែលក្នុងនោះមាន ៤ គំរូជារុក្ខជាតិដែលគ្មានរោគសញ្ញា។ |
| RT-PCR (Reverse Transcription-Polymerase Chain Reaction) ប្រតិកម្មច្រវាក់ Polymerase បញ្ច្រាស (RT-PCR) |
មានភាពរសើបខ្លាំង (High Sensitivity) អាចបំបែក និងពង្រីក RNA របស់វីរ៉ូអ៊ីតដែលមានបរិមាណតិចតួចបំផុតសម្រាប់ការរកឃើញបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ | ងាយឆ្លងមេរោគពីបរិស្ថានខាងក្រៅ (Contamination) ក្នុងអំឡុងពេលរៀបចំ និងអាចមានការលំបាកក្នុងការកែសម្រួលសម្រាប់ធ្វើតេស្តលើគំរូរាប់រយក្នុងពេលតែមួយ។ | បានសំយោគដោយជោគជ័យនូវ cDNA ពេញលេញដែលមានទំហំ ៣៦៦ និង ៣៦៧ bp សម្រាប់ការក្លូននិងការវិភាគតំណលំដាប់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុលកម្រិតខ្ពស់ និងសារធាតុគីមីជាក់លាក់សម្រាប់ការស្រង់យក RNA និងការបង្កាត់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់គំរូស្លឹកទំពាំងបាយជូរដែលប្រមូលបានពីខេត្ត Saraburi ប្រទេសថៃ។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ក៏ប្រភេទវីរ៉ូអ៊ីត (Viroid strains) អាចមានការវិវត្តនិងបំរែបំរួលខុសគ្នានៅតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រ ដែលតម្រូវឱ្យមានការសិក្សាបន្ថែមលើគំរូក្នុងស្រុកដើម្បីធានាបាននូវភាពសុក្រឹតនៃការធ្វើតេស្ត។
បច្ចេកទេសបង្កើតឧបករណ៍អង្កេត cDNA នេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ការពង្រឹងប្រព័ន្ធកសិកម្ម និងការធ្វើចត្តាឡីស័ករុក្ខជាតិនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធមន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុល និងបច្ចេកទេសទាំងនេះ នឹងជួយការពារសន្តិសុខស្បៀង និងជំរុញការនាំចេញកសិផលកម្ពុជាឱ្យស្របតាមស្តង់ដារអនាម័យនិងភូតគាមអនាម័យ (SPS) អន្តរជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Viroid (វីរ៉ូអ៊ីត) | ភ្នាក់ងារបង្កជំងឺចំពោះរុក្ខជាតិដែលមានទំហំតូចជាងវីរុសទៅទៀត វាផ្សំឡើងពីម៉ូលេគុល RNA តែមួយខ្សែ (គ្មានសំបកប្រូតេអ៊ីនការពារទេ) ហើយអាចឆ្លងនិងបង្កជំងឺដល់រុក្ខជាតិដោយប្រើប្រាស់យន្តការកោសិការបស់រុក្ខជាតិផ្ទាល់ដើម្បីបន្តពូជ។ | ដូចជាកូដកុំព្យូទ័រអាក្រក់ (មេរោគ) ដ៏ខ្លីមួយខ្សែ ដែលគ្មានសំបកការពារ ប៉ុន្តែអាចជ្រៀតចូលនិងបញ្ជាប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រ (រុក្ខជាតិ) ឱ្យបំផ្លាញខ្លួនឯងបានយ៉ាងងាយ។ |
| cDNA probe (ឧបករណ៍អង្កេត cDNA) | ខ្សែម៉ូលេគុល DNA បំពេញ (complementary DNA) ដែលត្រូវបានបំពាក់ដោយសារធាតុសម្គាល់ពិសេស (ឧទាហរណ៍ដូចជា Digoxigenin) ដើម្បីយកទៅចាប់គូជាមួយ RNA របស់មេរោគគោលដៅ ក្នុងគោលបំណងបញ្ជាក់វត្តមានមេរោគនោះនៅក្នុងគំរូពិសោធន៍។ | ដូចជាឆ្កែហិតក្លិនដែលយើងបង្ហាត់រួច និងបំពាក់ GPS ឱ្យវា ដើម្បីឱ្យវាទៅស្វែងរកនិងកត់សម្គាល់តែឧក្រិដ្ឋជន (មេរោគ) ជាក់លាក់ណាមួយក្នុងចំណោមហ្វូងមនុស្សដ៏ច្រើន។ |
| Reverse Transcription-Polymerase Chain Reaction - RT-PCR (ប្រតិកម្មច្រវាក់ Polymerase បញ្ច្រាស) | បច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដែលបម្លែង RNA របស់មេរោគទៅជា DNA បំពេញ (cDNA) សិន (Reverse Transcription) រួចទើបប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនដើម្បីពង្រីកចំនួនកូពីរបស់ DNA នោះឱ្យកើនឡើងរាប់លានដង (PCR) ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការមើលឃើញ និងធ្វើការវិភាគបន្ត។ | ដូចជាការបកប្រែសៀវភៅមួយក្បាលពីភាសាមួយទៅភាសាមួយទៀតសិន រួចទើបយកវាទៅថតចម្លង (copy) ចែកចាយរាប់លានសន្លឹក ដើម្បីឱ្យអ្នកគ្រប់គ្នាងាយស្រួលមើលឃើញច្បាស់។ |
| Northern blot hybridization (ការបង្កាត់ Northern blot) | វិធីសាស្ត្រមួយក្នុងជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុលសម្រាប់ស្វែងរកម៉ូលេគុល RNA ជាក់លាក់ណាមួយដោយផ្ទេរ RNA ដែលបំបែករួចពីជែល (gel) ទៅលើបន្ទះស្បៃ (membrane) រួចប្រើប្រាស់ Probe ដើម្បីចាប់យកគូរបស់វាតាមរយៈការបង្កាត់ (hybridization)។ | ដូចជាការប្រើមេដែកដែលមានរាងពិសេសមួយ ទៅឆែករកមើលកូនសោដែកដែលមានទម្រង់ត្រូវគ្នាត្រឹមត្រូវតែមួយគត់ដែលលាក់នៅក្នុងគំនរលោហៈចម្រុះជាច្រើន។ |
| Sequence homology (ភាពស្រដៀងគ្នានៃតំណលំដាប់) | ការវាស់ស្ទង់ភាគរយនៃភាពដូចគ្នារវាងតំណលំដាប់ (Sequence) នៃអាស៊ីតនុយក្លេអ៊ិច (DNA ឬ RNA) របស់សារពាង្គកាយពីរឬច្រើន ដើម្បីកំណត់ថាតើពួកវាមានទំនាក់ទំនងពូជអម្បូរជិតស្និទ្ធនឹងគ្នាកម្រិតណា។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបអត្ថបទតែងសេចក្តីរបស់សិស្សពីរនាក់ បើមានពាក្យពេចន៍និងលំដាប់លំដោយដូចគ្នាច្រើនភាគរយ នោះបញ្ជាក់ថាពួកគេអាចលួចចម្លងគ្នា ឬរៀនពីប្រភពតែមួយ។ |
| Digoxigenin-labelled (ការបំពាក់សារធាតុសម្គាល់ Digoxigenin) | ដំណើរការនៃការភ្ជាប់សារធាតុគីមីម្យ៉ាងឈ្មោះថា Digoxigenin ទៅនឹងម៉ូលេគុល Probe ដើម្បីធ្វើឱ្យ Probe នោះមានមុខងារជាសញ្ញាសម្គាល់ដែលអាចបញ្ចេញពណ៌ឬពន្លឺ នៅពេលវាចាប់បានមេរោគគោលដៅ ជួយឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រមើលឃើញលទ្ធផល។ | ដូចជាការលាបថ្នាំពណ៌បញ្ចេញពន្លឺក្នុងទីងងឹត (Glow-in-the-dark) លើសម្លៀកបំពាក់ ដើម្បីឱ្យយើងងាយស្រួលរកឃើញវានៅពេលយប់។ |
| Variable domain (តំបន់ប្រែប្រួល) | ផ្នែកជាក់លាក់មួយនៅលើម៉ូលេគុល RNA របស់វីរ៉ូអ៊ីត ដែលងាយនឹងទទួលរងនូវការផ្លាស់ប្តូរតំណលំដាប់ (Mutation) ញឹកញាប់ជាងផ្នែកផ្សេងទៀត ដែលបណ្តាលឱ្យមេរោគមានទម្រង់និងលក្ខណៈខុសៗគ្នាបន្តិចបន្តួចនៅតាមតំបន់ផ្សេងៗគ្នា។ | ដូចជាម៉ូដសក់ឬសម្លៀកបំពាក់របស់មនុស្សម្នាក់ដែលអាចផ្លាស់ប្តូរបានរាល់ថ្ងៃ ខណៈដែលទម្រង់មុខ (ផ្នែករឹងមាំផ្សេងទៀត) នៅដដែលមិនប្រែប្រួល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
