បញ្ហា (The Problem)៖ តើដីស្រែនៅតំបន់ភាគខាងជើងនៃប្រទេសថៃមានលក្ខណៈគីមី និងកម្រិតជីជាតិយ៉ាងដូចម្តេច ហើយតើវាមានឥទ្ធិពលយ៉ាងណាដល់ការដាំដុះស្រូវ?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការប្រមូល និងវិភាគសំណាកដីដើម្បីកំណត់លក្ខណៈគីមី និងកម្រិតជីជាតិនៃដីស្រែនៅក្នុងតំបន់គោលដៅ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Walkley and Black rapid titration វិធីសាស្ត្រ Walkley និង Black (សម្រាប់ការវិភាគកាបូនសរីរាង្គ) |
ជាវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ មានភាពងាយស្រួល និងរហ័សក្នុងការអនុវត្ត។ | ប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីដែលមានជាតិពុល (Dichromate) និងផ្តល់ត្រឹមតែការប៉ាន់ស្មាននៃកាបូនសរុបប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាតម្លៃពិតប្រាកដ១០០%នោះទេ។ | រកឃើញបរិមាណកាបូនសរីរាង្គក្នុងកម្រិតទាបចន្លោះពី ០.៩០ ទៅ ១.២៦%។ |
| Bray II Method វិធីសាស្ត្រ Bray II (សម្រាប់ការទាញយកផូស្វ័រ Extractable P) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការទាញយកនិងវាស់ស្ទង់កម្រិតផូស្វ័រនៅក្នុងដីដែលមានជាតិអាស៊ីត (ដូចជាដីស្រែក្នុងតំបន់សិក្សានេះ)។ | អាចនឹងមិនសូវសុក្រឹតចំពោះប្រភេទដីដែលមានកម្រិតកាល់ស្យូមខ្ពស់ (Calcareous soils)។ | រកឃើញបរិមាណផូស្វ័រដែលអាចប្រើប្រាស់បានក្នុងកម្រិតទាបចន្លោះពី ១.៩២ ទៅ ១៦ ppm។ |
| Kjeldahl Method (Bremner, 1965) វិធីសាស្ត្រ Kjeldahl (សម្រាប់ការវិភាគអាសូតសរុប) |
មានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ និងជាវិធីសាស្ត្រគោលដែលគេទទួលស្គាល់ជាសកលសម្រាប់ការវាស់ស្ទង់បរិមាណអាសូតក្នុងដី។ | ចំណាយពេលយូរក្នុងការរៀបចំ និងត្រូវប្រើប្រាស់អាស៊ីតកំហាប់ខ្ពស់ដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់បើមិនប្រុងប្រយ័ត្ន។ | រកឃើញបរិមាណអាសូតសរុបក្នុងកម្រិតទាបចន្លោះពី ០.០៧ ទៅ ០.១១%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះតម្រូវឱ្យមានមន្ទីរពិសោធន៍ដីបំពាក់ដោយឧបករណ៍ស្តង់ដារ សារធាតុគីមីចម្រុះ និងអ្នកជំនាញដែលមានបទពិសោធន៍ក្នុងការវិភាគគីមីដី។
ទិន្នន័យនៃការសិក្សានេះត្រូវបានប្រមូលពីខេត្តចំនួន ៨ នៅភាគខាងជើងនៃប្រទេសថៃ កាលពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០។ ថ្វីត្បិតតែវាមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រស្រដៀងគ្នានឹងតំបន់មួយចំនួននៅកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការប្រើប្រាស់ដីជាបន្តបន្ទាប់រាប់សិបឆ្នាំ ទម្រង់គីមីនៃដីបច្ចុប្បន្នអាចមានការផ្លាស់ប្តូរខ្លាំង ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាថ្មីៗបន្ថែមសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រវិភាគដីស្តង់ដារទាំងនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងពេញលេញសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងពីលក្ខណៈគីមីនៃដីតាមរយៈវិធីសាស្ត្រទាំងនេះ គឺជាជំហានដំបូងដ៏សំខាន់ជួយកសិករកម្ពុជាផ្លាស់ប្តូរពីការធ្វើកសិកម្មតាមទម្លាប់ ទៅជាការធ្វើកសិកម្មបែបជាក់លាក់ដែលជួយសន្សំសំចៃជី និងបង្កើនទិន្នផល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Organic carbon (កាបូនសរីរាង្គ) | ជាធាតុផ្សំដ៏សំខាន់នៃរូបធាតុសរីរាង្គក្នុងដី ដែលបានមកពីរុក្ខជាតិ ឬសត្វដែលរលួយ និងបំបែកធាតុ។ វាមានតួនាទីជួយរក្សាសំណើម កែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី និងផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមដល់មីក្រុបមានប្រយោជន៍នៅក្នុងដី។ | ដូចជាប្រព័ន្ធរំលាយអាហារនិងឃ្លាំងស្តុកអាហារបម្រុងរបស់ដី ដែលជួយឱ្យដីមានកម្លាំងក្នុងការចិញ្ចឹមរុក្ខជាតិ។ |
| Cation exchange capacity / C.E.C. (សមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរកាចុង) | ជារង្វាស់នៃសមត្ថភាពរបស់ដីក្នុងការចាប់យក ផ្ទុក និងផ្លាស់ប្តូរអ៊ីយ៉ុងវិជ្ជមាន (ដូចជា កាល់ស្យូម ម៉ាញេស្យូម និងប៉ូតាស្យូម) មិនឱ្យលិចចុះទៅក្រោមតាមទឹក ដើម្បីទុកឱ្យឫសរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បាន។ | ដូចជាកម្លាំងមេដែកនៅក្នុងដីដែលស្រូបទាញយកសារធាតុចិញ្ចឹមទុក មិនឱ្យហូរជ្រាបបាត់រហូតដល់រុក្ខជាតិត្រូវការវា។ |
| Base saturation / B.S. (ភាពឆ្អែតបាស) | ជាភាគរយនៃសមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរកាចុង (C.E.C) របស់ដីដែលត្រូវបានកាន់កាប់ដោយអ៊ីយ៉ុងបាសមានប្រយោជន៍ (ដូចជា កាល់ស្យូម ម៉ាញេស្យូម ប៉ូតាស្យូម និងសូដ្យូម) ជាជាងអ៊ីយ៉ុងអាស៊ីត (ដូចជា អ៊ីដ្រូសែន)។ កម្រិត B.S. ខ្ពស់បញ្ជាក់ថាដីមានជីជាតិល្អ។ | ដូចជាចំណុះភាគរយនៃថ្មពិលដែលត្រូវបានសាកពេញដោយថាមពល (សារធាតុចិញ្ចឹមល្អ) ធៀបនឹងទំហំថ្មពិលទាំងមូល។ |
| Extractable P / available phosphorus (ផូស្វ័រដែលអាចប្រើប្រាស់បាន) | ជាទម្រង់នៃសារធាតុផូស្វ័រនៅក្នុងដីដែលរលាយចូលទៅក្នុងសូលុយស្យុងដី (ទឹកក្នុងដី) ហើយឫសរបស់រុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បានភ្លាមៗសម្រាប់ការលូតលាស់ ដែលវាមិនមែនជាការរាប់បញ្ចូលបរិមាណផូស្វ័រសរុបទាំងអស់នៅក្នុងដីនោះទេ។ | ដូចជាលុយសុទ្ធនៅក្នុងកាបូបដែលអ្នកអាចដកទិញអីវ៉ាន់បានភ្លាមៗ ខុសពីទ្រព្យសម្បត្តិលុយកាក់ដែលកកស្ទះនៅក្នុងដីធ្លីដែលមិនអាចចាយបាន។ |
| Submerged soil (ដីលិចទឹក) | ជាស្ថានភាពដីដែលត្រូវបានលិចទឹក (ដូចជាដីស្រែ) ដែលធ្វើឱ្យបរិយាកាសក្នុងដីខ្វះអុកស៊ីហ្សែន ហើយបង្កឱ្យមានប្រតិកម្មគីមីផ្លាស់ប្តូរ ដូចជាការកើនឡើងនៃកម្រិត pH ពីអាស៊ីតឱ្យខិតទៅរកកម្រិតអព្យាក្រឹត្យ។ | ដូចជាការត្រាំដីក្នុងទឹកដែលធ្វើឱ្យវាបាត់បង់ខ្យល់ដកដង្ហើម ហើយចាប់ផ្តើមផ្លាស់ប្តូរចរិតលក្ខណៈគីមីធម្មជាតិរបស់វាទាំងស្រុង។ |
| Rapid titration method (វិធីសាស្ត្រទាញរកកំហាប់រហ័ស) | ជាបច្ចេកទេសវិភាគក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីកំណត់បរិមាណកំហាប់នៃសារធាតុណាមួយនៅក្នុងគំរូដី ដោយបន្តក់សារធាតុប្រតិកម្មស្តង់ដារបន្តិចម្តងៗចូលទៅក្នុងសូលុយស្យុងរហូតដល់មានការប្រែប្រួលពណ៌ ដែលបង្ហាញពីចំណុចបញ្ចប់នៃប្រតិកម្មគីមី។ | ដូចជាការលាយទឹកស៊ីរ៉ូពណ៌ក្រហមចូលក្នុងទឹកសបន្តិចម្តងៗរហូតដល់ទឹកទាំងមូលប្រែពណ៌ស៊ីជម្ពូទើបឈប់ ដើម្បីគណនាមើលថាត្រូវប្រើស៊ីរ៉ូប៉ុន្មានទើបគ្រប់បរិមាណ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
