បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការស្វែងរកថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតបែបធម្មជាតិ និងមេត្រីភាពបរិស្ថាន ដើម្បីកម្ចាត់កណ្តៀរក្រោមដី (Coptotermes gestroi) ដោយជៀសវាងការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីដែលប៉ះពាល់ដល់សុខភាពមនុស្ស និងថនិកសត្វ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានវាយតម្លៃកម្រិតជាតិពុលតាមរយៈការពិសោធន៍ក្នុងសរីរាង្គមានជីវិត (in vivo) និងក្រៅសរីរាង្គ (in vitro) ដោយប្រៀបធៀបវិធីសាស្រ្តប៉ះផ្ទាល់ និងការប្រើផ្សែង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Contact Method វិធីសាស្រ្តប៉ះផ្ទាល់ |
មានភាពងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្តផ្ទាល់លើផ្ទៃឈើ ឬសម្ភារៈផ្សេងៗ និងងាយស្រួលក្នុងការរៀបចំការពិសោធន៍។ | មានប្រសិទ្ធភាពទាបជាងការប្រើផ្សែង ដោយទាមទារកម្រិតប្រេង (Dose) ខ្ពស់ជាង និងមិនសូវមានឥទ្ធិពលខ្លាំងក្នុងការទប់ស្កាត់អង់ស៊ីមបន្សាបជាតិពុលរបស់កណ្តៀរ។ | កម្រិតពុល LC50 ស្មើនឹង ០,៥៤ mg/g នៅថ្ងៃទី១៤ នៃការធ្វើតេស្ត។ |
| Fumigation Method វិធីសាស្រ្តប្រើផ្សែង |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ជាងការប៉ះផ្ទាល់រហូតដល់ ២៧,០២ ដង ដោយសារផ្សែងអាចជ្រាបចូលបានល្អ និងរារាំងអង់ស៊ីម (AChE និង GSTs) របស់កណ្តៀរបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ទាមទារបរិយាកាសបិទជិត (Sealed environment) ដើម្បីឱ្យការសម្លាប់ដោយផ្សែងមានប្រសិទ្ធភាពអតិបរមា។ | កម្រិតពុល LC50 ស្មើនឹង ០,០២ mg/g នៅថ្ងៃទី១៤ នៃការធ្វើតេស្ត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតមធ្យមទៅខ្ពស់ ជាពិសេសសម្រាប់ការទាញយកប្រេង និងការវិភាគសមាសធាតុគីមី ព្រមទាំងការចិញ្ចឹមសត្វសម្រាប់ធ្វើតេស្ត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (សាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart) ដោយប្រើប្រាស់ប្រភេទកណ្តៀរ Coptotermes gestroi និងកណ្តុរពិសោធន៍ក្នុងស្រុក។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ និងពាក់ព័ន្ធខ្លាំងណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសទាំងពីរមានអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នា ហើយប្រភេទកណ្តៀរនេះក៏ជួបប្រទះញឹកញាប់ក្នុងការបំផ្លាញសំណង់ឈើនៅកម្ពុជាផងដែរ។
វិធីសាស្រ្តប្រើប្រាស់ប្រេងស្លឹកគ្រៃក្រអូបជាថ្នាំកម្ចាត់សត្វល្អិតបែបធម្មជាតិ គឺមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់អនុវត្តនៅកម្ពុជា ដើម្បីកាត់បន្ថយការពុលពីថ្នាំគីមី។
ការប្រើប្រាស់ប្រេងស្លឹកគ្រៃ Cymbopogon winterianus ជាជម្រើសដ៏ល្អ និងប្រកបដោយនិរន្តរភាពសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃនៅកម្ពុជា ដែលធានាបានទាំងប្រសិទ្ធភាព និងសុវត្ថិភាពខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Fumigation method (វិធីសាស្រ្តប្រើផ្សែង/ការហុយផ្សែង) | គឺជាវិធីសាស្រ្តសាកល្បងជាតិពុល ដោយទុកសត្វល្អិតក្នុងបរិយាកាសបិទជិតដែលមានចំហាយឧស្ម័ន ឬផ្សែងនៃសារធាតុពុល ធ្វើឱ្យសារធាតុនោះជ្រាបចូលតាមរយៈប្រព័ន្ធដកដង្ហើមរបស់សត្វល្អិត ដោយមិនបាច់មានការប៉ះពាល់ផ្ទាល់ទៅលើរាងកាយ។ | ដូចជាការដុតធូបមូសក្នុងបន្ទប់បិទជិត ដែលចំហាយផ្សែងហើរទៅសម្លាប់មូសដោយមិនបាច់យកធូបទៅចាក់មូសផ្ទាល់។ |
| Contact method (វិធីសាស្រ្តប៉ះផ្ទាល់) | គឺជាការធ្វើតេស្តជាតិពុលដោយឱ្យសារធាតុគីមីប៉ះផ្ទាល់ទៅលើស្បែក ឬរាងកាយរបស់សត្វល្អិត (ឧទាហរណ៍៖ ការឱ្យកណ្តៀរដើរលើក្រដាសដែលប្រឡាក់ប្រេង) ដើម្បីឱ្យជាតិពុលជ្រាបចូលតាមស្រទាប់ខាងក្រៅ។ | ដូចជាការលាបប្រេងខ្យល់លើស្បែក ដែលជាតិថ្នាំជ្រាបចូលទៅក្នុងខ្លួនតាមរយៈការប៉ះពាល់ផ្ទៃស្បែកផ្ទាល់។ |
| Acetylcholinesterase / AChE (អង់ស៊ីមអាសេទីលកូលីនអេស្ទែរេស) | ជាអង់ស៊ីមដ៏សំខាន់នៅក្នុងប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទ ដែលមានតួនាទីបំបែកសារធាតុបញ្ជូនសរសៃប្រសាទ។ ប្រសិនបើប្រេងស្លឹកគ្រៃរារាំងអង់ស៊ីមនេះ ចរន្តសរសៃប្រសាទរបស់សត្វល្អិតនឹងបញ្ជូនសញ្ញាដោយគ្មានការគ្រប់គ្រង បណ្តាលឱ្យវាខ្វិន និងងាប់។ | ដូចជាហ្វ្រាំងឡានដែលជួយបញ្ឈប់ចរន្តម៉ាស៊ីន។ បើហ្វ្រាំងខូច (អង់ស៊ីមត្រូវរារាំងដោយថ្នាំពុល) ឡាននឹងរត់លឿនរហូតដល់ប្រកាច់ខូច។ |
| Glutathione-S-transferase / GSTs (អង់ស៊ីមគ្លុយតាទីយ៉ូន-អេស-ត្រេនស្វឺរេស) | ជាក្រុមអង់ស៊ីមក្នុងរាងកាយ (ទាំងកណ្តៀរ និងកណ្តុរ) ដែលមានមុខងារបន្សាបជាតិពុល ដោយចាប់ចងសារធាតុពុលពីខាងក្រៅទៅនឹងម៉ូលេគុល Glutathione ដើម្បីឱ្យរាងកាយអាចបញ្ចេញវាចោលបានយ៉ាងងាយ។ | ដូចជាក្រុមអ្នកបោសសម្អាតអនាម័យ ដែលតាមចាប់យកកាកសំណល់ពុលក្នុងរាងកាយ យកទៅវេចខ្ចប់ហើយបោះចោល។ |
| In vivo (ការពិសោធន៍ក្នុងសរីរាង្គមានជីវិត) | គឺជាការសិក្សាស្រាវជ្រាវ ឬការធ្វើតេស្តដែលអនុវត្តដោយផ្ទាល់ទៅលើសារពាង្គកាយទាំងមូលដែលកំពុងមានជីវិត ដូចជាការបញ្ចុកថ្នាំទៅកណ្តុររស់ ឬការដាក់កណ្តៀររស់ឱ្យហិតផ្សែងប្រេង។ | ដូចជាការសាកល្បងប្រសិទ្ធភាពថ្នាំថ្មីលើអ្នកជំងឺផ្ទាល់ដើម្បីមើលប្រតិកម្មជាក់ស្តែងរបស់រាងកាយទាំងមូល។ |
| In vitro (ការពិសោធន៍ក្រៅសរីរាង្គមានជីវិត) | គឺជាការធ្វើតេស្តដែលប្រព្រឹត្តទៅនៅខាងក្រៅសារពាង្គកាយរស់ ជាទូទៅធ្វើឡើងនៅក្នុងបំពង់សាកល្បង (Test tube) ឬចានពិសោធន៍ ដោយប្រើប្រាស់តែកោសិកា ឬកម្ទេចជាលិកា (ឧទាហរណ៍៖ ថ្លើមកណ្តុរដែលយកមកកិន)។ | ដូចជាការបូមឈាមពីអ្នកជំងឺយកមកដាក់ថ្នាំសាកល្បងមើលក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ជាជាងចាក់ថ្នាំនោះចូលទៅក្នុងខ្លួនអ្នកជំងឺផ្ទាល់។ |
| LD50 / Median Lethal Dose (កម្រិតដូសសម្លាប់ពាក់កណ្តាល) | គឺជារង្វាស់ស្តង់ដារនៃកម្រិតជាតិពុលនៃសារធាតុណាមួយ។ វាគឺជាបរិមាណ (ដូស) នៃសារធាតុគីមីដែលត្រូវការដើម្បីសម្លាប់ពាក់កណ្តាល (៥០%) នៃចំនួនសត្វដែលត្រូវបានគេយកមកធ្វើតេស្តសាកល្បង។ | ដូចជាបន្ទាត់វាស់ស្ទង់មួយដែលប្រាប់ថាតើត្រូវប្រើបរិមាណថ្នាំពុលប៉ុន្មាន ទើបអាចកម្ចាត់សត្រូវចំនួនពាក់កណ្តាលទ័ពបាន។ |
| Gas chromatography-mass-spectrometry / GC-MS (ម៉ាស៊ីនវិភាគ GC-MS) | ជាបច្ចេកវិទ្យាវិភាគគីមីដែលរួមបញ្ចូលគ្នានូវលក្ខណៈពិសេសនៃការបំបែកឧស្ម័ន និងការវាស់ម៉ាសម៉ូលេគុល ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងបរិមាណនៃសមាសធាតុផ្សេងៗគ្នាដែលមាននៅក្នុងវត្ថុរាវ (ដូចជាការរកមើលសារធាតុ Citronellal ក្នុងប្រេងស្លឹកគ្រៃ)។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនស្កេនដ៏ពូកែមួយ ដែលទំពារអាហាររួចអាចប្រាប់យើងបានយ៉ាងច្បាស់ថា ក្នុងមុខម្ហូបនេះមានលាយគ្រឿងផ្សំអ្វីខ្លះ និងមានភាគរយប៉ុន្មានរៀងៗខ្លួន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
